Quiz - Wat is dit? Oude voorwerpen raden

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Basisschool
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Groep 6-8
• Leerjaar 1,2

Introduction

Een quiz met 14 oude gebruiksvoorwerpen uit het depot: van wasbord en beddenpan tot snorkop en cassettebandje. Leerlingen bekijken een foto, raden waarvoor het voorwerp diende en ontdekken na elke vraag hoe het werkte en wat we er nu voor gebruiken. Geschikt als opwarmer bij geschiedenis of als quiz tussendoor, ongeveer 20 minuten.

INV. NR. ?

INV. NR. ?

INV. NR. ?

U I T H E T D E P O T

Wat is dit?

14 oude gebruiksvoorwerpen. Raad jij waarvoor ze dienden?

Een quiz van 14 oude gebruiksvoorwerpen, zo'n 20 minuten. Bij elk voorwerp eerst raden, daarna volgt een kaart met wat het is en hoe het werkte. Vraag gerust door: wie heeft zoiets weleens bij opa of oma gezien? Image credit: Richard Huber, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 Image credit: Uberprutser, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Image credit: Bed warmer (AM 1965.78.84-1), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 01 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je dit?

A

Kaas raspen

B

Kleren schoon schrobben

C

Deeg uitrollen

D

Een vloer schuren

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een wasbord. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Washboard (AM 66392), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 01 / 14

Een wasbord

T O T O N G E V E E R 1 9 5 0

Een wasbord

Je zette het bord in een teil met warm zeepsop en wreef de natte was hard over de ribbels. Zo ging het vuil eruit. Een wasdag kostte een hele dag, vaak op maandag.

Nu: de wasmachine

Image credit: Washboard (AM 66392), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 02 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 2 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je deze pan met lange steel?

A

Pannenkoeken bakken

B

As uit de kachel scheppen

C

Kastanjes poffen

D

Het bed opwarmen

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een beddenpan. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Bed warmer (AM 1965.78.84-1), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 02 / 14

Een beddenpan

1 6 0 0 T O T 1 9 0 0

Een beddenpan

In de pan deed je gloeiende kooltjes uit het haardvuur. Met de deksel dicht schoof je hem heen en weer tussen de koude lakens. Slaapkamers werden toen niet verwarmd.

Nu: een kruik of elektrische deken

Image credit: Bed warmer (AM 1965.78.84-1), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 03 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 3 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je dit houten kistje?

A

Je voeten warm houden

B

Brood laten rijzen

C

Kippen laten broeden

D

Kaarsen bewaren

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een stoof. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Museum Rotterdam, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 03 / 14

Een stoof

1 6 0 0 T O T 1 9 5 0

Een stoof

In het aardewerken potje lag gloeiende turf of houtskool. Je zette je voeten op de stoof en je rokken eroverheen. Op schilderijen uit de Gouden Eeuw zie je ze vaak staan.

Nu: de verwarming

Image credit: Museum Rotterdam, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 04 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 4 V A N 1 4

Wat maakte je in deze hoge ton?

A

Meel van graan

B

Appelmoes

C

Boter van room

D

Zeep van vet

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een karnton. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Yanajin33, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 04 / 14

Een karnton

T O T O N G E V E E R 1 9 0 0

Een karnton

Je goot room in de ton en stampte met de stok op en neer, soms een uur lang. Door het schudden klonterde het vet samen tot boter. Wat overbleef was karnemelk.

Nu: boter uit de fabriek

Image credit: Yanajin33, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 05 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 5 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je dit haakje?

A

Knopen dichtmaken

B

Wol haken

C

Vis schoonmaken

D

Oren schoonmaken

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een knopenhaak. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: TrudiJ, Wikimedia Commons, CC0

INV. NR. 05 / 14

Een knopenhaak

1 8 5 0 T O T 1 9 2 0

Een knopenhaak

Laarzen en handschoenen hadden toen rijen piepkleine knoopjes. Je stak de haak door het knoopsgat, pakte het knoopje en trok het erdoor. Dat ging veel sneller dan met je vingers.

Nu: de rits en het klittenband

Image credit: TrudiJ, Wikimedia Commons, CC0

INV. NR. 06 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 6 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je dit houten ei?

A

Een spel met dobbelen

B

Kruiden fijnwrijven

C

Deeg kneden

D

Gaten in sokken repareren

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een stopei. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Les Meloures, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 06 / 14

Een stopei

T O T O N G E V E E R 1 9 7 0

Een stopei

Je schoof het ei in een sok met een gat. Zo lag de stof strak en kon je het gat dichtnaaien met wol. Dat heet stoppen. Sokken weggooien deed je niet zomaar.

Nu: nieuwe sokken kopen

Image credit: Les Meloures, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 07 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 7 V A N 1 4

Waarom zit er een randje binnen in deze kop?

A

Om een theezakje op te leggen

B

Zodat je snor droog blijft

C

Zodat je niet morst bij het lopen

D

Om suiker te bewaren

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een snorkop. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Richard Huber, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

INV. NR. 07 / 14

Een snorkop

1 8 6 0 T O T 1 9 2 0

Een snorkop

Mannen droegen grote snorren met snorwas erin. Hete thee liet die was smelten. Het randje hield de snor boven de thee terwijl je dronk.

Nu: een gewone kop, en minder snorren

Image credit: Richard Huber, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

INV. NR. 08 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 8 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je deze schaar met doosje?

A

Sigaren afknippen

B

Nagels knippen

C

De pit van een kaars bijknippen

D

Suikerbrood breken

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een kaarsensnuiter. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Snuffer, candle (AM 1965.78.701-8), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 08 / 14

Een kaarsensnuiter

1 6 0 0 T O T 1 8 5 0

Een kaarsensnuiter

Oude kaarsen walmden en roetten als de pit te lang werd. Met deze schaar knipte je het verbrande stukje af. Het doosje ving het hete pitje op.

Nu: elektrisch licht

Image credit: Snuffer, candle (AM 1965.78.701-8), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 09 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 9 V A N 1 4

Wat deed je met deze twee rollen en de slinger?

A

Deeg uitrollen

B

Papier glad maken

C

Water uit natte was persen

D

Suikerriet persen

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een wringer. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Wringer, clothes (AM 622136), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 09 / 14

Een wringer

1 8 5 0 T O T 1 9 6 0

Een wringer

Je draaide de natte was tussen de rollen door. Het water liep eruit en de was droogde veel sneller aan de lijn. Pas op voor je vingers!

Nu: de centrifuge in de wasmachine

Image credit: Wringer, clothes (AM 622136), Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 10 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 0 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je dit zware ijzer?

A

Kleren strijken

B

Een deur openhouden

C

Noten kraken

D

Iets afwegen

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een strijkbout. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Jan von Erpecom Photo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 10 / 14

Een strijkbout

T O T O N G E V E E R 1 9 3 0

Een strijkbout

Je zette de bout op de hete kachel tot hij heet genoeg was. Was hij afgekoeld, dan pakte je de volgende. Je had er daarom vaak twee of drie.

Nu: het elektrische strijkijzer

Image credit: Jan von Erpecom Photo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 11 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 1 V A N 1 4

Wat deed je met dit kistje met slinger?

A

Muziek laten spelen

B

Geld sparen

C

Peper fijnmaken

D

Koffiebonen malen

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een koffiemolen. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Benjamin Hell (User:Siebengang), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 11 / 14

Een koffiemolen

T O T O N G E V E E R 1 9 6 0

Een koffiemolen

Bovenin deed je koffiebonen en dan draaide je aan de slinger. In het laatje onderin viel de gemalen koffie. Koffie kocht je vroeger als bonen.

Nu: gemalen koffie of een koffieapparaat

Image credit: Benjamin Hell (User:Siebengang), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 12 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 2 V A N 1 4

Waarvoor gebruikte je de ronde schijf?

A

Het volume regelen

B

Een nummer kiezen

C

Een radiozender zoeken

D

De wekker zetten

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een draaischijftelefoon. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Uberprutser, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 12 / 14

Een draaischijftelefoon

1 9 3 0 T O T 1 9 9 0

Een draaischijftelefoon

Je stak je vinger in het gaatje van een cijfer, draaide de schijf tot de stop en liet los. Zo ging het cijfer voor cijfer. Een nummer met veel negens duurde lang!

Nu: de smartphone

Image credit: Uberprutser, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

INV. NR. 13 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 3 V A N 1 4

Wat stond er op dit bandje?

A

Foto's

B

Een film

C

Muziek

D

Telefoonnummers

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een cassettebandje. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Havelbaude, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

INV. NR. 13 / 14

Een cassettebandje

1 9 6 5 T O T 2 0 0 0

Een cassettebandje

In het doosje zat een dun bandje dat geluid kon opnemen. Je kon er zelf liedjes van de radio op zetten. Wilde je een nummer nog eens horen, dan spoelde je het bandje terug.

Nu: muziek streamen

Image credit: Havelbaude, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

INV. NR. 14 / 14  ·  NAAM: ???

V O O R W E R P 1 4 V A N 1 4

Waarvoor stond deze pot onder het bed?

A

Als wc in de nacht

B

Om soep in op te dienen

C

Om je in te wassen

D

Om planten in te zetten

Laat de klas eerst even kijken en overleggen. Het antwoord: een po. De volgende dia vertelt hoe het werkte. Image credit: Amalgamated Brick & Pipe Co Ltd, Auckland; Crown Lynn Potteries Ltd, Wikimedia Commons, CC BY 4.0

INV. NR. 14 / 14

Een po

T O T O N G E V E E R 1 9 5 0

Een po

Veel huizen hadden geen wc binnen, of hij was koud en ver weg. Dus plaste je in de nacht in de po. De volgende ochtend leegde je hem.

Nu: de wc in huis

Image credit: Amalgamated Brick & Pipe Co Ltd, Auckland; Crown Lynn Potteries Ltd, Wikimedia Commons, CC BY 4.0

H E T D E P O T G A A T D I C H T

Welk voorwerp van nu staat over 50 jaar in het museum?

Klik onderaan op de beker voor de uitslag.

Vraag tot slot: welk voorwerp van nu staat over vijftig jaar in het museum? Een mooie aanleiding voor een gesprek of een schrijfopdracht.