VOH leiderschapsLab - ws #2

• Gs
• WO
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerroute VT
• Leerjaar 2

Van kijken naar leren

Leidinggeven aan onderwijskwaliteit

Sana Baouch - Locatieleider Zusterstraat

Kavita Mangal - Schoolopleider Zusterstraat

Een goed lesbezoek begint niet met de vraag:
‘Wat doet de docent?’,
maar met de vraag:
‘Wat leren de leerlingen?’

Eens

Oneens

Leiderschapsvraagstuk

Hoe verschuif je de focus van het observeren van docenten naar het onderzoeken en versterken van het leren van leerlingen?

Praktijk JdW:

Lesobservaties en het professionele gesprek over onderwijskwaliteit 

In het lab: 

Een lessituatie/observatie onderzoeken en oefenen met leiderschapsvragen: wat zie je, wat kun je wel en niet concluderen en hoe voer je een gesprek dat leidt tot leren? --> lesobservatie

Leiderschapsdilemma

Waar schuurt het?

Hoe verschuif je (als schoolleider) het gesprek na een lesbezoek

van een oordeel over het handelen van de docent 

naar een gezamenlijk onderzoek 

naar het effect op het leren van leerlingen?

Casus 1

(Aan de slag met voorkennis ophalen )

Casus 1: 

Docent: Albert, geeft geschiedenis

Doelgroep: 1VWO

Fragment: De docent blikt aan het begin van de les terug op de belangrijkste leerstof uit de vorige les.

Opdracht:

Bekijk het fragment en leg je waarnemingen vast volgens de observatiewijze van je eigen school.

Wissel uit...

Wat heb je waargenomen? 

Welke overeenkomsten en verschillen zie je in jullie observaties?

Wat is feit en wat is interpretatie? 

Waar trek je al een conclusie?

Waar ligt je focus? Op het handelen van de docent of op het leren van leerlingen?

Praktijkvoorbeeld

Hoe krijgt dit bij ons vorm?

Onstaan van de kijkwijzer/ lesobservatieformulier aangeven

Onze onderwijskundige bril 

Evidence-informed onderwijs 

• Cognitieve leerpsychologie
• Cultureel responsiviteit 

(Kirschner et al., 2006; Sweller et al., 2019; Bjork & Bjork, 2011; Ashman, 2021; Muijs & Reynolds, 2017; Gay, 2013; Agirdag, 2020; Alhanachi, 2023; Hammond, 2014; El Hadioui, 2022)

Ons dagelijks handelen

Leerlinghandelen – 

JdW-Klimwijzer

Docenthandelen – 

JdW-Kijkwijzer

Schoolleidershandelen – 

JdW-Koerswijzer

Waarom?

Handelen vanuit gemeenschappelijkheid.

Evalueren van en reflecteren op onze onderwijskwaliteit.

Ontwikkelbehoefte van individuele docenten achterhalen en daarop inspelen.

Systematiek brengen in collegiale feedback.

Professionele cultuur ontwikkelen

JDW-kijkwijzer 6.0

Waarom?

• Handelen vanuit gemeenschappelijkheid.
  
• Evalueren van en reflecteren op onze onderwijskwaliteit.
  
• Ontwikkelbehoefte van individuele docenten achterhalen en daarop inspelen.
  
• Systematiek brengen in collegiale feedback.
  
• Professionele cultuur ontwikkelen
  

De principes van de JdW-Kijkwijzer hebben betrekking op het wezenlijk van effectief leren , gewenst schoolgedrag en taalontwikkeling . Bovendien wordt van hieruit gewerkt aan het versterken van de collectieve lerareneffectiviteit, wat essentieel is voor het verbeteren van de onderwijskwaliteit, leerlingprestaties en het opbouwen van vaste onderwijsdoelen (Badura, 1993; Goddard, 2001).

Ontwikkeling leskwaliteit 

Vergelijking schooljaren 24-25 en 25-26

Ontwikkeling leskwaliteit 

Vergelijking schooljaren 24-25 en 25-26

impact

Lesobservatie rubric

Kalibreren om adequate observaties uit te (kunnen) voeren

• Ervaring: aantal uitgevoerde observaties
• Aandacht: wat trekt mijn aandacht (het meest)?
• Verwachting: wat verwacht je voordat je de les observeert?
• Referentiekader: vergelijkingen maken met anderen. 

(Visser, 2014)

"Wat je weet, bepaalt wat je ziet."

bij referentiekader --> bv:“Tot nu toe heb ik bij alle observaties docenten gezien die niet of nauwelijks consequent handelen, de volgende docenten zal dat ook wel niet doen.” 

Kalibreren in deze context betekent dat een observator zich bewust moet zijn van en moet aanpassen aan deze vier factoren om nauwkeurige en nuttige observaties te kunnen uitvoeren. Dit is bijzonder relevant in onderzoeksinstellingen, onderwijs, en andere gebieden waar kwalitatieve data belangrijk zijn. Het proces van kalibreren helpt bij het verminderen van subjectiviteit en het verhogen van de betrouwbaarheid van observaties.

Leiderschapsdilemma

Waar schuurt het?

Hoe verschuif je als schoolleider het gesprek na een lesbezoek

van een oordeel over het handelen van de docent 

naar een gezamenlijk onderzoek 

naar het effect op het leren van leerlingen?

Casus 2

(Aan de slag 'Actieve verwerking')

Casus 1: 

Docent: Aabir, geeft Frans

Doelgroep: 1 Kader

Fragment: Actieve verwerking

Opdracht:

Vul de kijkwijzer in voor de rubric 'Actieve verwerking'.

Welke feedback en welke vragen noteer je onder de rubrics (ter voorbereiding op het nagesprek)?

act

Wissel uit...

Vanuit welke rol (trainer, mentor of coach) voer je het nagesprek?

Welke vraag stel je om de docent zelf te laten reflecteren op het effect van zijn handelen op het leren van leerlingen?

Het nagesprek: Welke rol neem ik in?

(Vass, 2016; Voerman & Faber, 2020)

Professionele ruimte en sturing zijn dus geen tegenpolen. Goed leiderschap vraagt dat je bewust kunt bewegen tussen beide

Het coachingscontinuüm (Andy Vass, 2016)

Een mentor is iemand om VAN te leren: een putting-in activiteit.

Een coach is iemand om MEE te leren: een pulling-out activiteit.

Het stellen van vragen!

bedoeling? wat is je bedoeling? 

houding? welke houding vraagt dit?

Waar zit jouw grootste leiderschapsopgave?

scherper krijgen wat we onder leren van leerlingen verstaan

tijdens lesbezoeken gerichter kijken naar wat leerlingen leren

beter leren onderzoeken waaraan we zien óf leerlingen leren

het professionele gesprek minder over ‘goed lesgeven’ en meer over het effect op leren voeren

beter weten wanneer ik ruimte geef en wanneer ik stuur

Wat gaat er mee naar school?

Welk inzicht neem jij mee naar je eigen schooltafel?

Afsluiting.

Dank voor jullie actieve deelname en openheid.