Ongelijkheid nationaal en internationaal (Maatschappijwetenschappen vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: verklaren vanuit een paradigma, een theorie op een casus toepassen, procenten en procentpunten en onderzoek beoordelen. Leerlingen oefenen met 8 vragen in examenstijl.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Examentraining

Ongelijkheid nationaal en internationaal: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Mark Hillary / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Wat ga je kunnen?

Ik kan een casus over ongelijkheid of gedrag van staten verklaren met een paradigma of theorie, een bron met cijfers lezen en onderzoek beoordelen.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is de casus of bron, en over welk niveau gaat het (binnen een staat of tussen staten)?

• 2. Zoek: het sleutelwoord of het gegeven dat bij een paradigma of theorie hoort.

• 3. Verbind: noem het concept, het gegeven uit de casus en de redenering van de theorie.

• 4. Controleer: staat je eenheid goed (procent of procentpunt) en klopt je conclusie met de bron?

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 1: verklaren vanuit een paradigma

• Je krijgt een casus en moet verklaren met het functionalisme, het conflictparadigma of het sociaalconstructivisme.

• Zoek het sleutelwoord: functie en beloning (functionalisme), macht en strijd (conflict), beelden en betekenis (constructivisme).

• Schrijf: het paradigma, het gegeven uit de casus en de redenering van het paradigma.

Syllabus domein A en 9.1, A2 concept-contextbenadering: verklaren vanuit paradigma's. Veelgemaakte fout: het paradigma benoemen zonder de redenering aan de casus te koppelen.

Na een staking krimpt de loonkloof, later ontstaan nieuwe verschillen. Welk paradigma?

A

Het conflictparadigma

B

Het functionalisme

C

Het sociaalconstructivisme

D

Liberale theorieën

Syllabus domein A: strijd kan ongelijkheid doen verdwijnen door herverdeling, daarna ontstaan nieuwe vormen. Verwachte fout: functionalisme, omdat een nieuw evenwicht wordt gevonden; maar de motor is strijd tussen groepen.

Functionalistische verklaring van artsenloon.

Goed antwoord: artsen leveren een functie die onmisbaar is voor het voortbestaan van de samenleving, dus wordt het werk hoog gewaardeerd en beloond (prestige hangt samen met functie). Verwachte fout: zeggen dat artsen meer macht hebben, wat een conflictverklaring is.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 2: een theorie op een casus toepassen

• Je krijgt een situatie tussen staten en moet bepalen welke theorie die verklaart.

• Realisme: macht, anarchie, eigenbelang. Liberaal: samenwerking en afhankelijkheid. Marxistisch: kapitaal en productiemiddelen.

• Sociaalconstructivistisch: ideeën en normen. Politiek psychologisch: de personen aan de top.

• Noem de theorie, de aanwijzing in de casus en de redenering van de theorie.

Syllabus 9.2.1-9.2.5, A2: concepten herkennen en toepassen in nieuwe context. Veelgemaakte fout: de theorie kiezen op één trefwoord (bijvoorbeeld 'oorlog' meteen realisme) zonder de redenering te controleren.

Land A bouwt een leger en sluit een bondgenootschap uit vrees voor B. Welke theorie?

A

Liberale theorieën

B

Marxistische theorieën

C

Realistische theorieën

D

Sociaalconstructivistische theorieën

Syllabus 9.2.1: een staat versterkt zijn eigen macht en vormt allianties in een anarchisch statensysteem. Verwachte fout: liberale theorieën, omdat een bondgenootschap samenwerking is; realisten zien allianties als middel voor het eigen belang.

Handel maakt oorlog onwaarschijnlijk. Theorie?

Goed antwoord: liberale theorieën, want staten zijn door handel wederzijds afhankelijk en samenwerking levert meer op dan oorlog (syllabus 9.2). Verwachte fout: realistische theorieën; die gaan uit van een machtsstrijd van allen tegen allen.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 3: procenten en procentpunten

• Bij een bron met cijfers moet je het verschil goed berekenen en benoemen.

• Een verschil tussen twee percentages is in procentpunten. De verandering ten opzichte van het begin is in procenten.

• Verzonnen voorbeeld, land Z. Werkloosheid onder laagopgeleiden: 12 procent in 2015, 15 procent in 2025. Onder hoogopgeleiden: 3 procent in 2015, 4 procent in 2025.

• Gebruik de getallen in je antwoord en vermeld de eenheid.

Syllabus A3.3: verschil tussen procent en procentpunt. De cijfers zijn verzonnen en dienen alleen als oefenbron. Berekening: laagopgeleiden 12 naar 15 is plus 3 procentpunten, 3/12 is 25 procent stijging; hoogopgeleiden 3 naar 4 is plus 1 procentpunt; het verschil tussen de groepen was 9 procentpunten en is 11 procentpunten. Veelgemaakte fout: procent en procentpunt door elkaar halen.

Werkloosheid steeg van 12 naar 15 procent. Hoeveel is de stijging?

A

3 procent, dat is 25 procentpunten

B

3 procentpunten, dat is 25 procent

C

3 procentpunten, dat is 12 procent

D

25 procentpunten, dat is 3 procent

Van 12 naar 15 procent is plus 3 procentpunten; ten opzichte van 12 is dat 3/12 = 25 procent. Verwachte fout: de eenheden verwisselen.

2025: 15 en 4 procent. Verschil in procentpunten?

Goed antwoord: 11 procentpunten (15 min 4). Het verschil in 2015 was 9 procentpunten, dus de kloof is groter geworden. Verwachte fout: 11 procent noemen of 3 procentpunten.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Vraagtype 4: onderzoek beoordelen

• Je beoordeelt een bron op representativiteit en validiteit voordat je er conclusies aan verbindt.

• Representativiteit: vormt de steekproef een afspiegeling van de groep waarover je iets zegt?

• Externe validiteit: gelden de uitkomsten ook buiten de onderzochte groep?

• Verzonnen voorbeeld: een online enquête onder 200 leden van een luxe golfclub concludeert dat 90 procent van de Nederlanders tevreden is over de inkomensverdeling.

Syllabus A1 en A3.1: bronnen beoordelen op objectiviteit, betrouwbaarheid en representativiteit; interne en externe validiteit. Het voorbeeld is verzonnen. Veelgemaakte fout: zeggen dat een steekproef te klein is zonder te kijken wie er in zit; hier is de samenstelling het probleem. Een grote golfclubsteekproef zou nog steeds niet representatief zijn.

Waarom mag je de conclusie van de golfclub-enquête niet op Nederland toepassen?

A

Online enquêtes zijn altijd onbetrouwbaar

B

Tevredenheid is niet met een enquête te meten

C

Een percentage mag je nooit generaliseren

D

De respondenten vormen geen afspiegeling van Nederland

Representativiteit: de steekproef bestaat alleen uit leden van een luxe golfclub, die vermoedelijk veel verdienen. Verwachte fout: alleen 'te klein' noemen; ook een grotere golfclubsteekproef blijft niet representatief.

Is de externe validiteit hier hoog of laag?

Goed antwoord: laag, want de uitkomsten gelden niet voor andere groepen dan golfclubleden, dus niet voor heel Nederland. Verwachte fout: interne validiteit (of de enquête goed meet) verwarren met externe validiteit.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Verklaren vanuit een paradigma

2

Een theorie op een casus toepassen

3

Procenten en procentpunten

4

Onderzoek beoordelen

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen na.

VERHOUDING · ONGELIJKHEID

Tips voor op het examen

• Een theorie kies je op de redenering, niet op één trefwoord: controleer of het hele gegeven past.

• Vraagt de opgave om 'verklaren', noem dan altijd het gegeven uit de casus.

• Procentpunt is een verschil tussen percentages, procent is een relatieve verandering.