Thema 2: Voortplanting en seksualiteit
2.1 Ongeslachtelijke voortplanting
2.2 Geslachtelijke voortplanting
2.3 Hormonen
2.4 Zwanger
2.5 Seksualiteit
2.6 Soa's en geboorteregeling
Thema 2: Voortplanting en seksualiteit
2.1 Ongeslachtelijke voortplanting
2.2 Geslachtelijke voortplanting
2.3 Hormonen
2.4 Zwanger
2.5 Seksualiteit
2.6 Soa's en geboorteregeling
Lesplanning
Herhaling basisstof 1 (opdracht bespreken)
Leerdoelen basisstof 2
Uitleg basisstof 2
Aan de slag
Afsluiting
Opdracht 9 (bladzijde 98)
Tijdens een onderzoek is gedurende een celcyclus de hoeveelheid DNA in een cel gemeten. Het resultaat van dit onderzoek is weergegeven in afbeelding 11. In het diagram staan vier perioden.
a. Welke periode hoort bij de M-fase? Leg je antwoord uit.
De M-fase hoort bij periode A: tijdens de mitose wordt de hoeveelheid DNA per cel gehalveerd omdat het DNA over twee nieuwe cellen wordt verdeeld
b. Welke periode hoort tot de S-fase? Leg je antwoord uit.
De S-fase hoort bij periode C: de hoeveelheid DNA verdubbelt in deze fase omdat het DNA wordt gekopieerd.
Leerdoelen basisstof 2
Aan het einde van de les:
Kun je uitleggen hoe door meiose geslachtscellen worden gevormd en hoe de bevruchting verloopt.
Kun je uitleggen hoe de geslachtelijke voortplanting bij planten met bloemen verloopt.
Kun je de bouw, werking en functie van de voortplantingsorganen van de mens beschrijven.
Geslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting = versmelting van twee cellen.
Geslachtscellen = een cel met gereduceerde chromosomen (helft van de lichaamscel).
Geslachtscellen zijn haploïde cellen omdat er maar 1 set chromosomen zijn.
Lichaamscellen zijn diploïde cellen, omdat er 2x dezelfde chromosomen zijn.
Diploïd en haploïd
Een geslachtscel (haploïd) geef je aan met een n
Een lichaamscel (diploïd) geef je aan met 2n
Bij de bevruchting (samensmelten van eicel en zaadcel) ontstaat er een zygote.
n+n
Een zygote is weer een diploïde cel (2n)
Meiose
Meiose of reductiedeling is het proces waarbij het aantal chromosomen van een cel wordt gereduceerd (gehalveerd).
Meiose 1 = een diploïde cel vormen twee haploïde cellen met twee chromatiden
Meiose 2 = de twee haploïde cellen worden 4 haploïde dochtercellen doordat de chromatiek uit elkaar gaan.
Geslachtelijke voortplanting bij planten
Meeldraden vormen haploïde cellen in de vorm van stuifmeelkorrels
Stampers vormen de haploïde eicellen.
Stuifmeelkorrel komt op de stempel, vormt een stuifmeelbuis en de kernen versmeten met elkaar in het vruchtbeginsel waar 1 of meerdere zaadbeginsels liggen.
Er kunnen meerdere zaden ontstaan in 1 vruchtbeginsel.
Heeft er bevruchting plaatsgevonden?
Slide tekst
Plantenveredeling
Plantenveredeling = kruisen van geselecteerde gewassen om nakomelingen met gewenste eigenschappen te verkrijgen.
Bijvoorbeeld: Pitloze druiven, aardappelen die tegen schimmelziekten kunnen.
https://nos.nl/artikel/2189111-goed-nieuws-voor-aardappelboeren-nooit-meer-schimmel
Aan de slag
Wat? Maak opdracht 13, 14 en 15 op bladzijde 106.
Hoe? Lees bladzijde 101 tot en met 105
Tijd? 5 minuten de tijd.
Hulp? Boek, buur of steek je vinger op.
Klaar? Lees verder op bladzijde 107
Eicellen
Eierstokken bevatten de eicellen die aan de beginfase zitten van de meiose. Elke maand rijpt er 1 of meerdere eicellen vanaf de puberteit.
Elke eicel bevat een blaasje = follikel die tijdens de puberteit zich gaat vullen met vocht.
de eicel is diploïd en wordt haploïd (er vormen dus 2 cellen in de follikel.
Eicellen
Tijdens de ovulatie (eisprong) springt de follikel open door LH-hormonen.
De volgroeide haploïde eicel gaat naar de eileider.
De eicel blijft 12 tot 24 uur leven.
De eicel sterft af als het niet bevrucht wordt.
Als er wel een spermacel binnendringt vindt meiose II plaatst.
Uitwendige voortplantingsorganen van een vrouw
De vulva zijn de uitwendige delen van het vrouwelijke geslachtsorgaan.
In de binnenste schaamlippen liggen klieren die bij seksuele spanning slijm produceren.
Vrouwen hebben zwellichamen die zich vullen met bloed bij seksuele opwinding. Dit hoort bij de clitoris die ongeveer 10 cm lang is. Alleen de clitorishoed/clitoriseikel is zichtbaar.
Spermacellen
Spermacellen worden gevormd in de gekronkelde zaadbuisjes in de teelbal.
De spermacellen worden opgeslagen in de bijbal.
Bij seksuele prikkels zwellen de zwellichamen in de penis op en bij een orgasme gaan de spermacellen via de zaadleider, langs de prostaat en zaadblaasjes. Hier wordt vocht en eiwitten toegevoegd zodat de spermacellen langer overleven.
Buiten het lichaam blijft een spermacel 5 minuten leven, in de vagina 24 tot 48 uur (of langer!).
Bevruchting
bij een zaadlozing komen 60 tot 150 miljoen spermacellen vrij.
Om de eicel zit de zona pellucida (bevruchtingsmembraan) die ondoordringbaar wordt als 1 kop van een spermacel is binnen gedrongen.
Tweelingen
Eeneiige tweeling = 1 eicel en 1 spermacel. De zygote splitst zich in twee klompjes cellen waar 2 gelijke individuen uit ontstaan.
Twee-eiige tweeling = 2 eicellen + 2 spermacellen. Tijdens de ovulatie (eisprong) zijn 2 eicellen vrijgekomen.
Aan de slag
Wat? Ga verder met opdracht 16 tot en met 22 op bladzijde 111.
Hoe? Individueel of in tweetallen
Tijd? Tot het einde van de les.
Hulp? Boek, buur of steek je vinger op.
Klaar? Lees basisstof 3 voor jezelf door of maak de context opdrachten op bladzijde 113.
Huiswerk = opdracht 13 tot en met 22 van basisstof 2.