PRACTICUM · OP1 OPLOSSINGEN BEREIDEN
Meten en wegen
in het laboratorium
Experiment 1 — Wegen en notatie: de analytische balans en de bovenweger
Koning Willem I College
PRACTICUM · OP1 OPLOSSINGEN BEREIDEN
Meten en wegen
in het laboratorium
Experiment 1 — Wegen en notatie: de analytische balans en de bovenweger
Koning Willem I College
AAN HET EINDE VAN DIT PRACTICUM
Leerdoelen
De juiste balans kiezen
De student kan bepalen welke balans (analytisch of bovenweger) past bij de gevraagde nauwkeurigheid.
De balans correct gebruiken
De student kan de analytische balans en de bovenweger op de juiste manier bedienen.
Correct noteren in het labjournaal
De student kan metingen en berekeningen op de juiste manier vastleggen in het labjournaal.
02
OVERZICHT
Wat ga je vandaag doen?
1
Voorbereiding
Lees de instructies voor de analytische balans en de bovenweger.
2
Deel 1 — Theorie
Drie theorieopdrachten over absolute fout en weeggrenzen.
3
Deel 2 — Praktijk
Zes weegoefeningen in het lab, resultaten in een weegrapport.
4
Extra opdracht
Oplosbaarheid van keukenzout bepalen met de bovenweger.
Verwerk al je antwoorden in het invulblad en labjournaal.
03
VOORBEREIDENDE TAAK · INSTRUCTIE 1
De analytische balans
NAUWKEURIGHEID: 0,1 mg
Controleer of de balans waterpas staat.
Houd tijdens het aflezen van de massa, tijdens de autozero-instelling én tijdens het tarreren alle deurtjes dicht.
Voeg stoffen buiten de balans toe aan het weegvoorwerp (weegflesje, weegschuitje of weegpapiertje).
Analytische balans
04
VOORBEREIDENDE TAAK · INSTRUCTIE 1 (VERVOLG)
Absolute fout en weeggrenzen
In elke meting zit een onnauwkeurigheid: dit noemen we de absolute fout.
Absolute fout = 0,1 mg
m = 123,3 mg ± 0,1 mg
betekent: de juiste massa ligt tussen
123,2 mg en 123,4 mg
Correct gebruikt geeft de analytische balans altijd een afwijking van maximaal 0,1 mg — dit staat op de balans als d = 0,1 mg.
Weeggrenzen: ±10%
Voorschrift: "Weeg ca. 100 mg af, nauwkeurig op 0,1 mg."
100 mg − 10% = 90 mg
100 mg + 10% = 110 mg
Je mag dus 10% afwijken van de gevraagde hoeveelheid: dit zijn de weeggrenzen.
05
VOORBEREIDENDE TAAK · INSTRUCTIE 2
De bovenweger
NAUWKEURIGHEID: 0,01 g
Controleer of de bovenweger waterpas staat.
Voeg geen stoffen toe aan het weegvoorwerp terwijl dit op de bovenweger staat.
m = 0,563 g ± 0,01 g
Juiste massa ligt tussen 0,553 g en 0,573 g.
Weeggrenzen bij "ca. 0,600 g, nauwkeurig 0,01 g": 0,540 g – 0,660 g
Bovenweger
07
Invuloefening
In het voorschrift staat: "Weeg ca. 300 mg af, nauwkeurig op 0,1 mg."
Je gebruikt een analytische balans. De ondergrens is 270 mg en de bovengrens is 330 mg. Dit zijn de weeggrenzen.
In het voorschrift staat: "Weeg ca. 800 mg calciumcarbonaat af, nauwkeurig op 10 mg."
Welke balans gebruik je?
Analytische balans
Bovenweger
Je kan ze allebei gebruiken
Geen van beide
Koppel de balans aan de juiste nauwkeurigheid.
0,1 mg
0,01 g
10 mg
Analytische balans
Bovenweger
Analytische balans
Bovenweger
OPDRACHTEN · IN HET INVULBLAD TE VERWERKEN
Deel 1 — Theorieopdrachten
Opdracht 1
Goed of fout?
Beoordeel een handeling van analist A met het weegflesje en beargumenteer je antwoord.
Opdracht 2
Keukenzout wegen
Bereken de weeggrenzen bij ca. 200 mg, nauwkeurig op 0,1 mg, en controleer het weegrapport.
Opdracht 3
Calciumcarbonaat wegen
Bereken de weeggrenzen bij ca. 800 mg, nauwkeurig op 10 mg, en controleer het weegrapport.
10
Analist A weegt een stof af met de analytische balans en gebruikt een weegflesje. Na het inwegen brengt hij de stof over in een erlenmeyer. Om ervoor te zorgen dat er niets in het weegflesje achterblijft, veegt hij dit schoon met een kwastje. Is dit een goede of foute handeling?
OPDRACHTEN · IN HET INVULBLAD TE VERWERKEN
Deel 2 — Materiaal en middelen
Keukenzout (NaCl)
Aceton
Calciumcarbonaat (CAS 471-34-1)
Weegpapiertje
Weegflesje
Pasteurpipet
Analytische balans
Bovenweger
13
OPDRACHTEN · IN HET INVULBLAD TE VERWERKEN
Praktijkopdrachten 4 t/m 9
4
Massa weegflesje + deksel bepalen (analytische balans).
5
Weegpapiertje + 20 potloodstrepen: massa potloodstrepen berekenen.
6
Weegflesje + water: massa na 60 sec. opnieuw bepalen. Conclusie?
7
Weegflesje + aceton: massa na 60 sec. opnieuw bepalen. Conclusie?
8
Horlogeglas: schepje keukenzout afwegen tot ca. 200 mg (±10%).
9
Aansteker wegen, 10 sec. laten branden, opnieuw wegen. Conclusie?
Verwerk elk resultaat in een weegrapport in het labjournaal.
14
REKENVOORBEELD · VERSCHILWEGING
Massa bepalen met een weegpapiertje
Een klein object of een beetje stof weeg je niet los, maar via het verschil tussen twee wegingen.
1
Weeg het lege weegpapiertje en noteer de massa.
2
Leg het object (of de stof) op het papiertje en weeg opnieuw.
3
Trek de eerste massa af van de tweede: dat is de massa van het object.
VOORBEELD
massa weegpapiertje + object
289,7 mg
− massa weegpapiertje (leeg)
145,2 mg
massa object
144,5 mg
Voorschrift: "weeg ca. 150 mg af op 0,1 mg nauwkeurig" — analytische balans.
Dezelfde methode gebruik je bij opdracht 4 (weegflesje + deksel) en opdracht 5 (weegpapiertje + potloodstrepen).
14
CORRECT NOTEREN IN HET LABJOURNAAL
Voorbeeld: een ingevuld weegrapport
WEEGRAPPORT
Opdracht 2 — keukenzout
Datum
15-09-2026
Analist
J. de Vries
Stof
Keukenzout (NaCl)
Gebruikte balans
Analytische balans
Massa weegflesje
218,3 mg
Weeggrenzen (ca. 200 mg)
180,0 mg < m < 220,0 mg
Binnen de weeggrenzen — meting geldig
Welke balans?
Vermeld altijd welke balans je hebt gebruik.
Juiste aantal decimalen
Rond de massa af op het aantal decimalen dat bij die balans hoort (0,1 mg of 0,01 g).
Stof en datum
Noteer de volledige stofnaam (of formule) en de datum voor traceerbaarheid.
13
Massa weegflesje + stof
418,3 mg
Massa stof
218,3 mg
Je weegt een weegflesje met aceton. Je haalt het dekseltje eraf, wacht 60 seconden, doet het dekseltje terug en weegt opnieuw. Wat gebeurt er met de massa?
De massa stijgt
De massa daalt
De massa blijft gelijk
Dat kun je met wegen niet meten
EXTRA OPDRACHT · MASSABEPALINGEN MET DE BOVENWEGER
Oplosbaarheid van keukenzout
Je maakt een verzadigde keukenzoutoplossing (NaCl) en bepaalt de oplosbaarheid in water.
1. Weeg ca. 25 g NaCl af (bovenweger, 0,01 g nauwkeurig).
2. Los op in 100 ml water; roer 5 min. tot een verzadigde oplossing ontstaat.
3. Bepaal de massa van het kroesje en meet de temperatuur van de oplossing.
4. Breng 5,0 ml oplossing over in het kroesje.
5. Verwarm voorzichtig; droog 15 min. in de droogstoof bij 105 °C.
6. Laat 15 min. afkoelen in de exsiccator; bepaal de massa en bereken de oplosbaarheid (g/L).
16
NOTEREN IN HET LABJOURNAAL
Weegrapport en berekeningsrapport
Weegrapport
massa kroesje + zout (g): __________
massa kroesje leeg (g): __________
massa zout (g): __________
Berekeningsrapport
volume oplossing (ml): 5,00
massa zout (g): __________
massaconcentratie (g/L): __________
temperatuur verzadigde oplossing (°C): __________
Noteer altijd het aantal decimalen dat past bij de balans die je hebt gebruikt.
17
SAMENVATTING
Wat je vandaag gaat leren
De juiste balans kiezen op basis van de gevraagde nauwkeurigheid.
De analytische balans en de bovenweger correct gebruiken.
Metingen en berekeningen correct noteren in het labjournaal.
Aan de slag
Verwerk je resultaten en berekeningen in het invulblad en het labjournaal.
19
Slide titel
Slide tekst