P1W8

• New lesson editor
• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 5

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• chromebook

Klaar met de toets?

Denk in je hoofd na over deze vraag:

Modificaties

• Wie zijn ze?

• Wat doen ze?

• Waar zitten ze?

Zitplan

GGO planten worden nog nergens in de wereld verbouwd.

A

waar

B

niet waar

Europa hinkt achterop in de Westerse wereld.

Inhaalbeweging zal er met de nieuwe wetgeving komen (zie taak Bi A)

GGO planten worden nog nergens in de wereld verbouwd.

Onze vroege voorouders hebben gewassen altijd al genetisch gemodificeerd.

A

waar

B

niet waar

C

Answer C

D

Answer D

Via kunstmatige selectie van planten met voordelige kenmerken.

= klassieke veredeling.

Ze hadden wel geen idee hoe dat op DNA niveau werkte!

Onze vroege voorouders hebben gewassen altijd al genetisch gemodificeerd.

Klassieke veredeling

Wat zijn nadelen aan klassieke veredeling? (3)

45

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Klassieke veredeling

Nadelen:

• Genen kunnen enkel overgedragen worden tussen nauw verwante soorten

  • als er daar nergens een droogte-tolerante variant bestaat (of gekend is), kan je dat al niet verkrijgen

• Geen controle over hoeveel genen er worden overgedragen

  • misschien niet alleen de gewenste (vb wel droogte tolerant, maar nu met vieze nasmaak)

• Duurt lang

  • vb appelboom geeft pas na 5 jaar ten vroegste vruchten

Aan jou!

Vul het stukje rond 'eerste landbouwers' in.

Doe dit alleen - vanuit je geheugen.

Zo meteen mag je in 2 rondes je eigen nota's vergelijken met die van je buur en je klasgenoten.

Aan jou!

Vul het stukje rond 'eerste landbouwers' in.

Doe dit alleen - vanuit je geheugen.

Zo meteen mag je in 2 rondes je eigen nota's vergelijken met die van je buur en je klasgenoten.

2

minute

00

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

2

minute

00

second

+30 s

Wat is het grote verschil tussen klassieke veredeling

en de GGO's van halfweg de 20ste eeuw?

A

Bij klassieke veredeling verandert het DNA van het organisme helemaal niet.

B

Bij GGO’s kan je heel gericht één of enkele specifieke genen toevoegen of aanpassen, eventueel afkomstig van niet-verwante soorten (soortoverschrijdend)

C

Klassieke veredeling kan alleen worden toegepast op planten, terwijl genetische modificatie ook kan worden gebruikt voor dieren en bacteriën.

D

Bij GGO’s wordt het complete genoom vanaf nul synthetisch opgebouwd.

Hoe noemen we genen die vanuit een andere soort organisme zijn overgebracht?

A

transgenen

B

cisgenen

C

heterogenen

D

alterogenen

Waarvoor staat 'Bt' in de GMO^* 'Bt maïs'?

^*GMO en GGO zijn verschillende afkortingen voor hetzelfde fenomeen

• GMO komt van het Engels (Genetically Modified Organism)

• GGO van het Nederlands (Genetisch Gemodificeerd Organisme)

A

Beter Tegen ... (insecten in dit geval)

B

Bacillus thuringiensis (naar de bacterie waaruit het gen werd gehaald)

C

Bitter taste (omdat de insecten deze bittere smaak niet lusten en dus weg blijven)

D

Biologische teelt (omdat enkel bioboeren deze mogen gebruiken)

Zet de 4 grote stappen van transgenetische modificatie in de juiste volgorde.

1

Identificeer het gen verantwoordelijk voor de gewenste eigenschap.

2

Breng het gen met de gewenste eigenschap in de ontvangende plant.

3

Maak kopieën van het gen verantwoordelijk voor de gewenste eigenschap.

4

Laat de transgenetische plant opgroeien.

Wat is dit en wat heeft het met dit hele verhaal te maken?

30

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

De eerste GMO's

Moeilijkste stap!

'voertuig' nodig, gekend uit de natuur, die dit al doet... = vector

De eerste GMO's

Moeilijkste stap!

'voertuig' nodig, gekend uit de natuur, die dit al doet... = vector

-> Agrobacterium tumefaciens (veroorzaker van kroongallen

(tumoren in planten)

je hoort er 'tumor' in

facere = maken (Latijn)

Hoe werkt de vector Agrobacterium tumefaciens?

1

Dit Ti plasmide in A. tumefaciens maakt een tunnel door de celwand vd plant.

2

Het aangepaste T-DNA insereert zich in het DNA van de plant.

3

De plant vertoont nu de ingebrachte eigenschap.

4

T-DNA op het Ti plasmide w gemodificeerd zodat het het gewenste gen bevat.

Leg uit hoe de vector Agrobacterium tumefaciens werkt

30

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Gebruik de woorden:

• Ti plasmide^*

• tunnel

• T-DNA

• knippen en plakken met enzymen

• insereren (=invoegen)

^*plasmide = klein stukje circulair DNA

De vector Agrobacterium tumefaciens

Controle nodig!

Want: Waar in het planten-DNA is dit gen ingebouwd?

Aan jou!

Vul het stukje rond 'eerste GGO 's' in.

Doe dit alleen - vanuit je geheugen.

Zo meteen mag je in 2 rondes je eigen nota's vergelijken met die van je buur en je klasgenoten.

2

minute

00

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

2

minute

00

second

+30 s

Aan jou!

Neem je voorbereidende taak P1W7 erbij en vul het stukje over NGT's samen met je buur aan.

2

minute

00

second

+30 s

2

minute

00

second

+30 s

Dit stukje deed je al in de taak van vorige week

EXIT 1) GMO gewassen zijn 'transgenetische' gewassen.

Wat betekent dit?

30

second

+30 s

45

second

+30 s

EXIT 2) Zijn NGT gewassen 'transgenetische' gewassen?

Waarom wel/niet?

45

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

EXIT 3) GGO/NGT zijn een gevaar voor ons ecosysteem

Waarom wel/niet?

45

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Taak P1W8 Bi B: Ethische kwesties

Je krijgt de keuze uit 5 ethische vraagstukken die rijzen rond het gebruik van GGO's en NGT's.

Je kiest er 1 onderwerp uit dat je behandelt in een kort essay

• 300-500 woorden:

• Menubalk: Klik bovenin op Extra en kies vervolgens voor Aantal woorden

AI schaal: brainstormpartner dwz:

• je mag input vragen aan AI, maar je vormt nog steeds je eigen mening en giet dit in een eigen tekst

• noteer je AI-tool en prompt als voetnoot bij je essay.