Conjunctuur en koopkracht (Economie vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: output gap en conjunctuurfase uit een tabel, indexcijfers en basisjaar, exacte reële groei en conjunctuurpolitiek. Met stappenplan; de docent kan vraagtypen herhalen.

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Examentraining

Conjunctuur en koopkracht: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Ron Kroon / Anefo / Nationaal Archief, Wikimedia Commons, CC0

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over conjunctuur beantwoorden: de output gap en conjunctuurfase bepalen, indexcijfers en reële grootheden exact berekenen en conjunctuurpolitiek beoordelen.

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welke grootheden zijn gegeven: Y, Y*, werkloosheid, indexcijfers, nominaal of reëel?

• 2. Bepaal: het teken van de output gap en de conjunctuurfase.

• 3. Reken: kies de juiste formule en reken exact: deel door (1 + inflatie), trek niet af.

• 4. Controleer: de eenheid (procent, mld euro, indexpunten) en of het antwoord bij de situatie past.

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Tabel met Y, Y* en werkloosheid van Zuidland, 2023 tot 2026

Vraagtype 1: output gap en conjunctuurfase

• Output gap = feitelijke minus potentiële productie, uit dezelfde rij.

• Positief: overbesteding en werkloosheid onder de natuurlijke werkloosheid.

• Negatief: onderbesteding en werkloosheid erboven.

Zuidland: output gap +40 (2023), 0 (2024), -42 (2025) en -25 (2026); natuurlijke werkloosheid 4,5%. Image credit: LessonUp Studio (eigen figuur), CC0

Zuidland (zie tabel): welk jaar is een jaar van hoogconjunctuur?

A

2024

B

2023

C

2025

D

2026

In 2023 is Y 1.040 en Y* 1.000: output gap +40 en werkloosheid 3,5% onder de natuurlijke 4,5%. In 2024 is de output gap nul. Verwachte fout: 2024 kiezen omdat de economie dan 'op niveau' is.

Zuidland 2026: hoe groot is de output gap?

Y - Y = 1.050 - 1.075 = -25 mld euro. Verwachte fout: +25 antwoorden door Y min Y te nemen.

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Tabel met consumentenprijsindex en nominaal inkomen van Westland

Vraagtype 2: indexcijfers en basisjaar

• Een nieuw basisjaar: deel door het indexcijfer van dat jaar en maal 100.

• Reëel indexcijfer = nominaal indexcijfer : prijsindexcijfer x 100.

• Lees de juiste kolom: de prijzen of het inkomen.

Westland: CPI 100, 110 en 132 en nominaal inkomen 100, 121 en 165 (2022 = 100). Image credit: LessonUp Studio (eigen figuur), CC0

Zie tabel: CPI 2026 met 2024 als basisjaar?

132 : 110 x 100 = 120. Verwachte fout: 132 - 110 = 22 antwoorden.

Zie tabel: wat is het reëel indexcijfer van het inkomen in 2026?

A

125

B

165

C

80

D

133

165 : 132 x 100 = 125. Verwachte fouten: 165 (nominaal), 80 (omgekeerd gedeeld) en 133 (optellen en aftrekken van indexpunten).

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Vraagtype 3: exacte reële groei

• Exact: reële verandering = (1 + nominale verandering) : (1 + inflatie) - 1.

• Rekenen met een min (nominaal min inflatie) is slechts een benadering.

• Bij deflatie is de inflatie negatief: deel dan door een getal onder 1.

+9,2% is factor 1,092 en 5% inflatie is factor 1,05. Bij -3,1% en -5% zijn de factoren 0,969 en 0,95.

Het loon stijgt 9,2% bij 5% inflatie. Wat is de exacte reële loonstijging?

A

4,2%

B

9,2%

C

4,0%

D

14,2%

1,092 : 1,05 - 1 = 0,04: exact 4,0%. Verwachte fout: 4,2% (aftrekken).

Het loon daalt 3,1% bij 5% deflatie. Wat is de exacte reële loonstijging?

A

-3,1%

B

+2,0%

C

+1,9%

D

-8,1%

0,969 : 0,95 - 1 = 0,02: exact +2,0%. Verwachte fouten: -3,1% (alleen nominaal kijken, geldillusie), +1,9% (aftrekken) en -8,1% (optellen).

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Vraagtype 4: conjunctuurpolitiek

• Rente is monetair beleid; uitgaven en belastingen zijn begrotingsbeleid.

• Timing: komt het effect op het juiste moment? Dosering: is de stimulans te klein of te groot?

• Redeneer stap voor stap: maatregel, vraag, output gap, inflatie en werkloosheid.

Syllabus I1.5. Let op de vertraging van beleid en de omvang van de ingreep.

Een renteverlaging werkt pas laat: de output gap is dan al positief. Wat volgt?

A

Ze verkleint de overbesteding: de dosering was te klein

B

Ze verlaagt de natuurlijke werkloosheid: goede timing

C

Ze verlaagt de inflatie: de dosering was te groot

D

Ze vergroot de overbesteding: de timing was slecht

Een stimulans bij een positieve output gap versterkt de overbesteding. Verwachte fout: denken dat een renteverlaging altijd goed is.

Welke maatregel is monetair beleid?

A

Het kabinet verlaagt de inkomstenbelasting

B

Het kabinet verhoogt de uitgaven aan wegen

C

De overheid verhoogt de uitkeringen

D

De centrale bank verlaagt de rente

Rente is het instrument van de centrale bank. De andere drie zijn begrotingsbeleid.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Output gap en conjunctuurfase

2

Indexcijfers en basisjaar

3

Exacte reële groei

4

Conjunctuurpolitiek

CONJUNCTUUR · OUTPUT GAP

Tips voor op het examen

• Reken reële groei exact: deel door (1 + inflatie), trek niet af.

• Bepaal eerst het teken van de output gap en pas daarna de conjunctuurfase.

• Schrijf de formule op en vul dan pas getallen in.

• Lees bij elke tabel de eenheid en het basisjaar.