De hoofdgedachte vinden (Nederlands mbo 2F, Lezen 2)

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   2 F   ·   N I V E A U 2 E N 3

De hoofdgedachte vinden

Een lange tekst en weinig tijd. Hoe vind je snel waar de tekst echt over gaat?

Les 2  ·  Lezen

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 1

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Introduction

Studenten leren het verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte. Ze zoeken de kernzin van een alinea, houden hoofdzaken en bijzaken uit elkaar en zeggen de hoofdgedachte van een tekst in één zin. Nederlands mbo niveau 2 en 3, referentieniveau 2F, ongeveer 40 minuten.

Worksheets

Items in this lesson

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   2 F   ·   N I V E A U 2 E N 3

De hoofdgedachte vinden

Een lange tekst en weinig tijd. Hoe vind je snel waar de tekst echt over gaat?

Les 2  ·  Lezen

Over deze les: les 2 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 2 en 3 (referentieniveau 2F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren het verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte, zoeken de kernzin van een alinea en zeggen de hoofdgedachte van een tekst in één zin.

Koppeling: de les hoort bij het onderdeel lezen van referentieniveau 2F (zakelijke teksten: de hoofdgedachte van een tekst kunnen aangeven). Lezen wordt in het mbo getoetst in het centraal examen. Vragen naar de hoofdgedachte en naar de functie van een alinea komen daar vaak voor. Image credit: Tulane Public Relations, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp

‹

L

Leerdoelen

LES 2

Na deze les:

1

Je kan het onderwerp van een tekst in een paar woorden noemen.

2

Je kan de kernzin van een alinea vinden.

3

Je kan de hoofdgedachte van een tekst in één zin zeggen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Haal de vorige les kort terug: eerst de buitenkant bekijken helpt ook bij het vinden van de hoofdgedachte.

‹

S

Startvraag

LES 2

Wat doe jij als een tekst lang is?

1

Ik lees alles van begin tot eind

2

Ik lees alleen het begin

3

Ik kijk eerst naar de kopjes

4

Ik sla hem over

Startvraag: er is geen fout antwoord. Vraag na de uitslag: wanneer is alles lezen handig, en wanneer kost het te veel tijd? Op het examen heb je niet voor elke tekst evenveel tijd. Dan helpt het om snel de hoofdgedachte te vinden.

‹

K

Kernbegrip

LES 2

!

Onderwerp en hoofdgedachte

✓✓

Het onderwerp is waar de tekst over gaat, in een paar woorden. Bijvoorbeeld: handen wassen in de keuken. De hoofdgedachte is wat de schrijver over dat onderwerp zegt, in één hele zin. Bijvoorbeeld: Was je handen vaak, dan verspreid je geen bacteriën.

Kernbegrip: het onderwerp is kort, de hoofdgedachte is een zin. Een handige vraag: wat wil de schrijver dat ik na het lezen onthoud? Het antwoord daarop is de hoofdgedachte.

‹

L

Lees de tekst

LES 2

Uit de nieuwsbrief voor medewerkers van Autobedrijf Baran

Veilig tillen

In onze werkplaats tillen we elke dag banden, accu's en onderdelen. Daarom is veilig tillen belangrijk. Wie verkeerd tilt, krijgt sneller last van zijn rug.

Til daarom altijd vanuit je benen. Zak door je knieën, houd je rug recht en houd de last dicht bij je lichaam.

Is iets te zwaar? Til dan met z'n tweeën of gebruik een hulpmiddel, zoals een steekwagen. Vraag het gerust aan een collega.

Veilig tillen in de werkplaats

Wat is het onderwerp? En wat wil de schrijver over dat onderwerp zeggen?

Voorbeeld: laat studenten de tekst alleen lezen en het onderwerp in een paar woorden opschrijven. Onderwerp: veilig tillen. Hoofdgedachte: til op de goede manier, dan voorkom je rugklachten. De tips over de knieën en de steekwagen zijn uitleg bij die hoofdgedachte. De tilregels (door de knieën, rug recht, last dicht bij je lichaam) zijn de gewone adviezen uit de Arbo-informatie over tillen.

Hulpvraag voor wie vastloopt: wat staat er in de kop?

‹

V

Vraag

LES 2

Wat is de hoofdgedachte van de tekst Veilig tillen?

A

In de werkplaats til je elke dag banden en accu's.

B

Til met z'n tweeën als iets te zwaar is.

C

Til op de goede manier, dan voorkom je rugpijn.

D

Een collega kan je helpen met tillen.

Antwoord: C. Deze zin zegt wat de schrijver vooral wil: goed tillen, zodat je rug gezond blijft. A is een bijzaak uit de inleiding. B en D zijn tips uit de laatste alinea. Die horen bij de hoofdgedachte, maar zijn niet de hele boodschap.

‹

K

Kernzin

LES 2

Waar staat de kernzin?

Een alinea heeft meestal één zin die het belangrijkste zegt: de kernzin.

  • Vaak is het de eerste zin.

  • Soms is het de laatste zin, als conclusie.

  • De andere zinnen geven voorbeelden, redenen of uitleg.

Tip: welke zin kun je niet weglaten? Dat is vaak de kernzin.

Uitleg: kernzinnen staan vaak aan het begin of het eind van een alinea, maar niet altijd. Daarom is de tip handig: probeer elke zin weg te denken. Blijft de boodschap overeind, dan was het geen kernzin.

Extra voor snelle studenten: zoek de kernzin van de tweede alinea van Veilig tillen. Antwoord: Til daarom altijd vanuit je benen.

‹

V

Vraag

LES 2

In de werkplaats tillen we elke dag banden. Daarom is veilig tillen belangrijk. Wie verkeerd tilt, krijgt sneller rugpijn. Wat is de kernzin?

A

Daarom is veilig tillen belangrijk.

B

In de werkplaats tillen we elke dag banden.

C

Wie verkeerd tilt, krijgt sneller rugpijn.

D

Deze alinea heeft geen kernzin.

Antwoord: A. Deze zin zegt waar de hele alinea om draait. De eerste zin is een aanleiding en de derde zin geeft de reden. Let op het woord Daarom: dat geeft vaak een belangrijke zin aan. Daar gaat de volgende les verder op in.

‹

L

Lezen

LES 2

Hoofdzaak en bijzaak

Hoofdzaak

Wat de schrijver vooral wil zeggen.

Staat vaak in de kop, de inleiding en het slot.

Voorbeeld: Til vanuit je benen.

Bijzaak

Extra informatie die helpt, maar niet het belangrijkste is.

Voorbeelden, getallen, namen en details.

Voorbeeld: We tillen banden en accu's.

Uitleg: bijzaken zijn niet onbelangrijk. Ze maken een tekst duidelijk en levendig. Maar als je een tekst moet samenvatten of de hoofdgedachte moet geven, laat je ze weg.

‹

Z

Zet op volgorde

LES 2

Zet de stappen om de hoofdgedachte te vinden in de goede volgorde.

1

Zet de kernzinnen samen in één zin.

2

Lees de eerste en de laatste alinea.

3

Zoek in elke alinea de kernzin.

4

Lees de titel en de kopjes.

Sorteervraag: de volgorde gaat van de buitenkant naar binnen. Eerst de titel en kopjes, dan inleiding en slot, dan de kernzinnen, en tot slot één zin. Bespreek waarom je de eerste en laatste alinea eerder leest: daar staat de hoofdgedachte vaak al.

‹

T

Tip

LES 2

De hoofdgedachte in één zin

Schrijf de hoofdgedachte op als een hele zin, niet als één woord.

Niet goed: Tillen.

Wel goed: Til vanuit je benen, dan spaar je je rug.

Kun je de tekst aan een collega uitleggen in één zin? Dan heb je de hoofdgedachte gevonden.

Uitleg: een veelgemaakte fout is alleen het onderwerp opschrijven. Een andere fout is een detail kiezen, zoals de steekwagen. Laat studenten de collega-test met elkaar doen: vertel je buur in één zin waar Veilig tillen over gaat.

‹

O

Opdracht

LES 2

Vind de hoofdgedachte

1

Kies een korte tekst: een nieuwsbericht, een tekst uit je vakboek of de tekst die je docent geeft.

2

Zoek in elke alinea de kernzin en onderstreep hem.

3

Schrijf de hoofdgedachte in één zin. Vergelijk met je buur.

10

m

00

s

Alleen, daarna in tweetallen

Opdracht: geef studenten een tekst van ongeveer drie alinea's, bijvoorbeeld een kort nieuwsbericht van een nieuwssite of een tekst uit hun beroepsvak. Loop rond en vraag: welke zin kun je niet weglaten?

Hulp voor wie vastloopt: begin bij de titel en de eerste zin van elke alinea.

Extra voor snelle studenten: schrijf ook het onderwerp en twee bijzaken op.

‹

J

Jouw antwoord

LES 2

Schrijf in één zin: wat is de hoofdgedachte van de tekst die jij las?

Open vraag: laat een paar antwoorden zien en vraag de groep: is dit een hele zin? Is het de hoofdzaak of een detail? Verbeter samen één antwoord dat alleen een onderwerp is.

‹

V

Vraag

LES 2

Waar vind je de hoofdgedachte van een tekst meestal het snelst?

A

In de middelste alinea

B

In de voorbeelden

C

In de getallen en namen

D

In de inleiding en het slot

Antwoord: D. In de inleiding zegt de schrijver vaak waar het over gaat, en in het slot vat hij het belangrijkste samen. Voorbeelden, getallen en namen zijn meestal bijzaken.

‹

T

Terugblik

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Onderwerp noemen

2

Kernzin vinden

3

Hoofdgedachte in één zin

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Signaalwoorden en verbanden

Woorden als maar, omdat en daarna lijken klein. Toch vertellen ze hoe een tekst in elkaar zit. Volgende les leer je ze herkennen.

  • Je kan signaalwoorden in een tekst herkennen.

  • Je kan zeggen welk verband een signaalwoord aangeeft.

Volgende les: Lezen 3, les 3 van de serie.

Klik hier

Image credit: LessonUp