Het licht van sterren (Natuurkunde vwo), les 2: Examentraining

De Pleiaden, een sterrenhoop (NASA/ESA/AURA/Caltech, publiek domein)

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Examentraining

Het licht van sterren: zo pak je examenvragen aan

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: wet van Wien, Stefan-Boltzmann en HR-diagram, intensiteit en afstand, en het spectrum van een ster. Acht vragen met figuren, een poll en tips.

Items in this lesson

De Pleiaden, een sterrenhoop (NASA/ESA/AURA/Caltech, publiek domein)

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Examentraining

Het licht van sterren: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: NASA, ESA, AURA/Caltech, Palomar Observatory / Wikimedia Commons, publiek domein

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Wat ga je kunnen?

Ik kan rekenen met de wet van Wien en Stefan-Boltzmann, intensiteit en afstand koppelen, een HR-diagram lezen en een spectrum analyseren.

This item has no instructions

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Zo pak je een examenvraag aan

  • 1. Noteer: wat is gegeven en gevraagd, met eenheden.

  • 2. Kies: λmax·T = kW, Pbron = σ·A·T⁴, I = Pbron/(4πr²) of v = (Δλ/λ)·c uit je informatieboek.

  • 3. Reken: zet nm, km en °C om naar m en K, vul in en let op de machten.

  • 4. Controleer: eenheid, significante cijfers en of het antwoord past bij heter, verder of sneller.

This item has no instructions

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Vraagtype 1: wet van Wien

  • λmax·T = kW met kW = 2,898·10⁻³ m·K; T in K en λmax in m.

  • Zet nm om met 1 nm = 10⁻⁹ m.

  • In het diagram lees je λmax af bij de top van de kromme.

This item has no instructions

Lees λmax van ster B af. Bereken zijn temperatuur.

A

3,6·10³ K

B

7,2·10³ K

C

3,6·10⁻⁶ K

D

3,6·10⁶ K

De top ligt bij 800 nm = 8,0·10⁻⁷ m. T = kW/λmax = 2,898·10⁻³ / 8,0·10⁻⁷ = 3,62·10³ K, dus 3,6·10³ K (2 significante cijfers). Verwachte fouten: 7,2·10³ K hoort bij 400 nm, nm niet omrekenen (3,6·10⁻⁶ K) of 10⁻¹⁰ gebruiken (3,6·10⁶ K). Syllabus E2.4. Image credit: LessonUp, eigen figuur

Een gloeidraad heeft T = 2,8·10³ K. Bereken λmax in nm.

A

1,0·10⁻⁶ nm

B

9,7·10⁵ nm

C

1,0·10⁶ nm

D

1,0·10³ nm

λmax = 2,898·10⁻³ / 2,8·10³ = 1,035·10⁻⁶ m = 1,0·10³ nm (2 significante cijfers). Verwachte fouten: m niet omzetten naar nm (1,0·10⁻⁶), T/kW (9,7·10⁵) of verkeerde macht (1,0·10⁶). Syllabus E2.4.

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Vraagtype 2: Stefan-Boltzmann en HR-diagram

  • Pbron = σ·A·T⁴ met A = 4πR² en σ = 5,670·10⁻⁸ W/(m²·K⁴).

  • In het HR-diagram staat links de hoogste T en boven het grootste Pbron.

  • Schuine lijnen verbinden sterren met dezelfde straal.

This item has no instructions

Een ster: R = 1,4·10⁹ m en T = 5,8·10³ K. Bereken Pbron.

A

4,7·10¹⁹ W

B

1,6·10²⁷ W

C

1,1·10¹⁸ W

D

1,3·10²⁶ W

A = 4π(1,4·10⁹)² = 2,46·10¹⁹ m²; T⁴ = 1,13·10¹⁵ K⁴; Pbron = 5,670·10⁻⁸ · 2,46·10¹⁹ · 1,13·10¹⁵ = 1,58·10²⁷ W, dus 1,6·10²⁷ W. Verwachte fouten: T² in plaats van T⁴ (4,7·10¹⁹), A = 4πR (1,1·10¹⁸) of 4π vergeten (1,3·10²⁶). Syllabus E2.5.

Welke ster uit het diagram heeft de grootste straal?

A

Ster B

B

Ster C

C

Ster A

D

Alle drie even groot

Ster B is koel en toch zeer krachtig. R = √(Pbron/(4πσT⁴)): A 9·10⁶ m, C 3·10⁹ m en B 3·10¹⁰ m. Ook af te lezen: B ligt tussen de lijnen van 10 en 100 Rzon, C onder 10 Rzon. Verwachte fout: de heetste of krachtigste ster kiezen. Syllabus E2.2. Image credit: LessonUp, eigen figuur

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Vraagtype 3: intensiteit en afstand

  • I = Pbron/(4πr²) met I in W/m², Pbron in W en r in m.

  • Afstand uit I: r = √(Pbron/(4π·I)).

  • Vergeet de wortel of de 4π niet.

This item has no instructions

Een ster: Pbron = 3,2·10²⁷ W op r = 2,0·10¹⁷ m. Bereken I.

A

8,0·10⁻⁸ W/m²

B

1,3·10⁹ W/m²

C

6,4·10⁻⁹ W/m²

D

2,5·10⁻⁸ W/m²

I = 3,2·10²⁷ / (4π(2,0·10¹⁷)²) = 3,2·10²⁷ / 5,03·10³⁵ = 6,4·10⁻⁹ W/m². Verwachte fouten: 4π vergeten (8,0·10⁻⁸), r niet kwadrateren (1,3·10⁹: Pbron/(4πr)) of π r² gebruiken (2,5·10⁻⁸). Syllabus E2.5.

Een ster met Pbron = 1,0·10²⁸ W geeft I = 2,0·10⁻⁸ W/m². Bereken r.

A

4,0·10³⁴ m

B

2,0·10¹⁷ m

C

7,1·10¹⁷ m

D

5,0·10⁻¹⁸ m

r = √(Pbron/(4πI)) = √(1,0·10²⁸ / (4π·2,0·10⁻⁸)) = √(3,98·10³⁴) = 2,0·10¹⁷ m. Verwachte fouten: wortel vergeten (4,0·10³⁴), 4π vergeten (7,1·10¹⁷) of de verhouding omdraaien (5,0·10⁻¹⁸). Syllabus E2.5.

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Vraagtype 4: spectrum van een ster

  • Elementen: vergelijk de lijnen met de laboratoriumwaarden, alle lijnen moeten er zijn.

  • Snelheid: v = (Δλ/λ)·c met λ de laboratoriumwaarde.

  • Groter λ betekent roodverschuiving: de ster beweegt van ons af.

This item has no instructions

Welke elementen zitten volgens dit spectrum in de buitenlaag van de ster?

A

Alleen waterstof

B

Calcium en natrium

C

Waterstof, calcium en natrium

D

Waterstof en calcium

Alle lijnen van waterstof (410,2; 434,0; 486,1) en van calcium (393,4; 396,8) zijn aanwezig. Natrium (589,0 en 589,6) staat niet in het spectrum. Verwachte fout: natrium meenemen. Syllabus E2.2. Image credit: LessonUp, eigen figuur

Waterstoflijn: lab 656,30 nm, ster 656,78 nm. Bereken de radiale snelheid.

A

1,4·10⁸ m/s

B

7,3·10⁻⁴ m/s

C

2,2·10⁵ km/s

D

2,2·10⁵ m/s

Δλ = 656,78 − 656,30 = 0,48 nm. v = (0,48/656,30)·2,998·10⁸ = 2,19·10⁵ m/s, dus 2,2·10⁵ m/s van ons af (roodverschuiving). Verwachte fouten: niet delen door λ (1,4·10⁸), c vergeten (7,3·10⁻⁴) of verkeerde eenheid (km/s). Syllabus E2.2.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Wet van Wien

2

Stefan-Boltzmann en HR

3

Intensiteit en afstand

4

Spectrum van een ster

Gebruik de uitslag om het lastigste vraagtype klassikaal te oefenen.

EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN

Tips voor op het examen

  • Zet nm, km en °C eerst om naar m en K voor je invult.

  • T zit in Stefan-Boltzmann in de vierde macht, r in de intensiteit in het kwadraat.

  • Bij verhoudingen: reken met factoren, de constanten vallen weg.

  • Bij het spectrum: Δλ is het verschil, maar je deelt door de laboratoriumwaarde.

This item has no instructions