De Tweede Wereldoorlog (Geschiedenis vmbo), les 1: Uitleg
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
De Tweede Wereldoorlog
Examenstof geschiedenis en staatsinrichting vmbo
Lesson duration is: 45 minIntroduction
Items in this lesson
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
De Tweede Wereldoorlog
Examenstof geschiedenis en staatsinrichting vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: GS/K/10 Tweede Wereldoorlog (1939-1945), Europa en de wereld; GS/K/3 vaardigheden. Image credit: Robert F. Sargent, US Coast Guard / Wikimedia Commons, publiek domein
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Wat ga je kunnen?
Ik kan oorzaken, begin, verloop en afloop van de Tweede Wereldoorlog beschrijven en de bondgenootschappen en keerpunten noemen.
This item has no instructions
Wat weet jij over de Tweede Wereldoorlog?
Verwachte woorden: Hitler, oorlog, Joden, bommen, Nederland, bevrijding, Anne Frank. Groepeer: blok 1 oorzaken en begin, blok 2 verloop en keerpunten, blok 3 kenmerken en afloop. Ga zorgvuldig om met het onderwerp en geef ruimte voor emoties. Nederland in de oorlog komt in een aparte les. BB: herkennen en noemen. KB en GL/TL: ook beschrijven en meer begrippen.
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Hoe begon het? De oorzaken
Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Duitsland het Verdrag van Versailles. Veel Duitsers vonden het onrechtvaardig.
Er was armoede en werkloosheid, vooral in de crisis rond 1930.
Veel Duitsers waren daardoor boos en kozen voor Hitler, die beterschap beloofde.
KB, GL/TL: Hitler wilde revanche, meer grondgebied en herbewapening. Dat versterkte het nationalisme.
Koppel aan de vorige les over nazi-Duitsland. BB: onvrede over armoede, werkloosheid en Versailles is de kern. KB en GL/TL: ook de wens tot revanche, meer grondgebied en herbewapening. Veelgemaakte fout: denken dat Versailles de enige oorzaak was; de crisis en de werkloosheid speelden ook mee.
Duitse soldaten breken een slagboom bij de Poolse grens open, september 1939
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
1 september 1939: inval in Polen
Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen: het begin van de oorlog.
Duitsland gebruikte de Blitzkrieg: bliksemoorlog met tanks en vliegtuigen.
Polen werd snel verslagen. Groot-Brittannië en Frankrijk verklaarden Duitsland de oorlog.
KB, GL/TL: in 1940 volgde de slag om Engeland: Duitse vliegtuigen tegen de Britse luchtmacht.
De foto is gemaakt door een Duitse fotograaf: bruikbaar om te zien hoe Duitsland de inval in beeld bracht, niet als neutraal bewijs (standplaats van de bron). De aanleiding van de oorlog is de inval in Polen; de oorzaken liggen dieper. Wijs Polen en Duitsland aan op de kaart van Europa. De slag om Engeland is alleen voor KB en GL/TL. Image credit: Hans Sönnke / Bundesarchiv, Bild 183-51909-0003 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Churchill, Roosevelt en Stalin op de conferentie van Jalta, februari 1945
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
As-mogendheden en Geallieerden
As-mogendheden: Duitsland, Italië en Japan.
Geallieerden: Groot-Brittannië en vanaf 1941 de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.
De leiders: Churchill (Groot-Brittannië), Roosevelt (Verenigde Staten) en Stalin (Sovjet-Unie).
De drie kwamen bijeen om te overleggen hoe de oorlog moest eindigen.
Churchill, Roosevelt en Stalin worden in het examen genoemd. Veelgemaakte fout: de Sovjet-Unie tot de As rekenen. Zij werd in 1941 door Duitsland aangevallen en streed daarna aan geallieerde kant. De foto is van de conferentie in Jalta in februari 1945. Image credit: US government photographer / Wikimedia Commons, publiek domein
Vul in
Bij de Blitzkrieg vielen tanks en vliegtuigen snel en hard aan.
Blitzkrieg is bliksemoorlog: snelheid en kracht. Verwachte fout: schepen of bommen, omdat leerlingen aan zeeslagen of bombardementen denken.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1919, 1933, 1939, 1940. Verwachte fout: de slag om Engeland voor de inval in Polen. De slag om Engeland is KB en GL/TL; bij BB mag je dat item laten vallen en met drie items werken.
Het Amerikaanse schip USS Arizona brandt bij Pearl Harbor, Hawaï, 7 december 1941
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
1941: de oorlog wordt wereldwijd
KB, GL/TL: in juni 1941 viel Duitsland de Sovjet-Unie aan: Operatie Barbarossa, een tweefrontenoorlog.
BB: door de Duitse aanval werd de Sovjet-Unie in 1941 een Geallieerde.
Op 7 december 1941 viel Japan de Amerikaanse basis Pearl Harbor op Hawaï aan.
Daarna deed de Verenigde Staten mee. Er werd nu ook in Azië gevochten.
KB en GL/TL leren Operatie Barbarossa en de tweefrontenoorlog (vechten in het oosten en het westen). BB leert dat de Sovjet-Unie vanaf 1941 bij de Geallieerden hoort. Wijs Hawaii en Japan aan op een wereldkaart: plekken buiten Europa kunnen in het examen voorkomen. Veelgemaakte fouten: denken dat Pearl Harbor in Japan lag, of dat Duitsland en de Sovjet-Unie bondgenoten bleven. Image credit: US Navy / Wikimedia Commons, publiek domein
Sovjetsoldaten in een straatgevecht tussen de ruïnes van Stalingrad, 1942
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Keerpunt: de slag bij Stalingrad
Stalingrad (1942-1943): het Sovjetleger hield de stad vast en versloeg het Duitse leger daar.
Vanaf dat moment trok het Duitse leger zich in het oosten terug.
Zo'n moment waarna de oorlog een andere richting krijgt, heet een keerpunt.
Stalingrad is een stad in de Sovjet-Unie. Het Duitse leger werd er omsingeld en gaf zich begin 1943 over. Dit is het keerpunt in het oosten. Het tweede keerpunt, D-Day, volgt op de volgende dia. Image credit: RakaAditya / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Amerikaanse soldaten gaan aan land op Omaha Beach in Normandië, 6 juni 1944
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Keerpunt: D-Day, 6 juni 1944
Op 6 juni 1944 (D-Day) staken Geallieerde soldaten over zee van Engeland naar Frankrijk.
Ze landden op de stranden van Normandië, in Noord-Frankrijk.
Zo begon de bevrijding van West-Europa van de Duitse bezetting.
KB, GL/TL: Duitsland moest nu in het westen en het oosten vechten.
De foto toont Amerikaanse soldaten; ook Britse en Canadese soldaten landden. Veelgemaakte fout: D-Day verwarren met het einde van de oorlog; die duurde nog tot mei 1945. Nederland valt buiten dit onderwerp en komt in een eigen les. Image credit: Robert F. Sargent, US Coast Guard / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: D-day, de geallieerde landing in Normandië (NTR, Schooltv). Kijkvraag: waar landden de Geallieerden, en waarom werd deze landing een keerpunt? Koppel het antwoord aan de dia's over D-Day.
Waarom was de slag bij Stalingrad een keerpunt?
Duitsland veroverde daarna Moskou
Daarna deed de Verenigde Staten mee
Daarna trok het Duitse leger zich terug
Daarna gaf Japan zich over
Een keerpunt is het moment waarna de oorlog een andere richting krijgt. Verwachte fout: de Verenigde Staten, omdat die in 1941 meededen. Jaartal: 1942-1943.
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Een totale oorlog
Totale oorlog: het hele land deed mee, met soldaten, fabrieken en burgers.
Er waren moderne wapens: tanks, vliegtuigen, bommenwerpers en later de atoombom.
Bombardementen troffen steden, zoals Londen en Duitse steden. Veel burgers kwamen om.
KB, GL/TL: er vielen veel meer burgerslachtoffers dan in de Eerste Wereldoorlog.
Propaganda en censuur: regeringen bepaalden wat mensen te horen kregen.
Totale oorlog: alle middelen van een land worden voor de oorlog ingezet, ook de burgers. Verwachte fout: denken dat de meeste doden soldaten waren; in deze oorlog waren er veel burgerslachtoffers. KB en GL/TL: vergelijk met de Eerste Wereldoorlog.
Het spoor in het voormalige kamp Auschwitz-Birkenau, Polen (foto van nu)
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
De Holocaust
De Holocaust is de georganiseerde moord op ongeveer zes miljoen Joden door de nazi's.
Joden werden weggevoerd naar kampen, vaak in goederentreinen.
In vernietigingskampen met gaskamers, zoals Auschwitz, werden mensen vermoord.
KB, GL/TL: ook andere groepen, zoals Roma en Sinti, werden vermoord: massamoorden.
Ga zorgvuldig en respectvol met dit onderwerp om; geef ruimte voor vragen en emoties. De foto toont het spoor in Auschwitz-Birkenau zoals het er nu uitziet. Het aantal van ongeveer zes miljoen Joodse slachtoffers komt uit het onderzoek van herdenkingsinstituten als Yad Vashem. Auschwitz werd in januari 1945 door het Sovjetleger bevrijd. Het Nederlandse deel (Westerbork, deportaties uit Nederland) hoort bij een apart onderwerp. Image credit: Scotch Mist / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
De paddenstoelwolk boven Hiroshima, 6 augustus 1945
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Het einde van de oorlog, 1945
In mei 1945 gaf Duitsland zich over. In Europa was de oorlog afgelopen.
In 1944 en 1945 bevrijdden Geallieerde soldaten de kampen.
In augustus 1945 gooiden de Verenigde Staten atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.
Kort daarna gaf Japan zich over: de Tweede Wereldoorlog was voorbij.
Duitse overgave: mei 1945. Japanse overgave: na de atoombommen van augustus 1945. De atoombom is een wapen met een enorme vernietigingskracht; bespreek ook het leed van de burgers in beide steden. Verwachte fout: denken dat de oorlog in heel de wereld tegelijk eindigde. Image credit: George R. Caron / Wikimedia Commons, publiek domein
Noem één modern wapen uit de Tweede Wereldoorlog.
Goed: tank, bommenwerper, vliegtuig, atoombom of raket. Verwachte fout: wapens uit de Eerste Wereldoorlog noemen, zoals loopgraven.
Wat is de Holocaust?
Het bombardement op Duitse steden
De georganiseerde moord op Joden door de nazi's
De Duitse inval in Polen
De strijd tussen Duitsland en de Sovjet-Unie
De Holocaust is de systematische moord op ongeveer zes miljoen Joden. Verwachte fout: het begrip koppelen aan oorlogsgeweld in het algemeen.
Wat vond je het lastigst in deze les?
De oorzaken en het begin
De bondgenootschappen
De keerpunten en jaartallen
De kenmerken en het einde
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Waarom is het belangrijk dat we de Tweede Wereldoorlog blijven herdenken?
Open reflectie. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld de slachtoffers, de Holocaust of dat het nooit weer mag gebeuren. Laat leerlingen hun antwoord toelichten en ga respectvol om met emoties.
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Begrippen (1/2)
Blitzkrieg: bliksemoorlog: een snelle aanval met tanks en vliegtuigen
As-mogendheden: Duitsland, Italië en Japan
Geallieerden: Groot-Brittannië, Sovjet-Unie en Verenigde Staten (vanaf 1941)
Pearl Harbor: Amerikaanse marinebasis op Hawaï, aangevallen door Japan in 1941
keerpunt: moment waarna de oorlog een andere richting kreeg
This item has no instructions
TWEEDE WERELDOORLOG · 1939-1945
Begrippen (2/2)
D-Day: 6 juni 1944: Geallieerde landing in Normandië
totale oorlog: oorlog waarbij het hele land en de burgers meedoen
Holocaust: georganiseerde moord op Joden door de nazi's
vernietigingskamp: kamp waar mensen werden vermoord, met gaskamers
atoombom: bom met enorme vernietigingskracht, gebruikt op Hiroshima en Nagasaki
This item has no instructions
