bloedziekten en antistolling

• Anatomie Fysiologie Pathologie
• MBO
• Studiejaar 1

Anatomie en Fysiologie

Lesinhoud

Theorie bloedziekten (anemie en stollingsstoornissen)

Theorie Sepsis en vragen 
Afsluiting 

Lesdoelen

Aan het eind van de les kan je:

• Verschillende bloedziekten toelichten  
• Uitleggen wat een sepsis en en welk risico hier bij komt kijken 

Vorige les

Uit welke onderdelen bestaat het bloed?

Samenstelling van het bloed:

Bloedplasma (ca. 55%):

Water (ca. 90-92%): Het hoofdbestanddeel.

Eiwitten (ca. 7-8%): Zoals albumine (voor osmotische druk) en stollingseiwitten zoals fibrinogeen.

Overige (ca. 1-2%): Voedingsstoffen (suikers, vetten), zouten (elektrolyten), hormonen, vitaminen en afvalstoffen (ureum).

Bloedcellen (ca. 45%):

Rode bloedcellen (Erytrocyten): Bevatten hemoglobine en vervoeren zuurstof van de longen naar weefsels.

Witte bloedcellen (Leukocyten): Onderdeel van het afweersysteem; ruimen ziekteverwekkers op.

Bloedplaatjes (Trombocyten): Celfragmenten die een essentiële rol spelen bij bloedstolling.

Bloedziekten 

Anemie: Bloedarmoede

• Symptoom, geen ziekte! (heeft een andere oorzaak)
• Tekort aan hemoglobine in de erytrocyten

Bijvoorbeeld door chronisch of acuut bloedverlies:

• Een mens kan maximaal 1/3 van het bloed missen

Een tekort aan erytrocyten leidt automatisch tot een tekort aan hemoglobine

Meestal zijn er geen klachten. Bij ernstiger vormen van anemie zijn de klachten ontstaan door tekort aan zuurstof: moeheid, duizeligheid, hartkloppingen, bleekheid, hoofdpijn, kortademigheid en angina pectoris-achtige klachten.

Soorten anemie

Anemie als gevolg van bloedverlies

• Chronisch bloedverlies: 
  -Als het door menstruatie komt: geen verder onderzoek noodzakelijk
  -Bij oudere vrouwen en mannen: onderzoek naar bloedverlies door afwijking in maag- en darmkanaal.

Berucht is bloedverlies door gebruik van NSAID's 

Voorbeelden afwijking maagdarmkanaal: maagweer, ontstekingsziekte, poliep of kanker.

NSAID's -ontstekingsremmende pijnstiller
beschadigen de maagwand maar verminderen ook de bloedstolling zodat bloedverlies minder snel stopt.

Vaak gaat het om kleine hoeveelheden onzichtbaar (occult) bloed. In de loop van de tijd verliest het lichaam zoveel bloed dat de aanmaak van hemoglobine niet meer goed mogelijk is. 

Soorten anemie (2)

Andere oorzaak anemie: verstoorde aanmaak

• Tekort aan ijzer: door onvoldoende opname uit voedsel, bloedverlies, versnelde afbraak van erythrocyten, verminderde aanmaak van erytrocyten of door toegenomen behoefte aan ijzer (zwangerschap/peuters)
• Toedienen van ijzer (tablet, suspensie of drank): Ferrofumaraat

Bijwerkingen: misselijkheid, maagpijn, diarree of obstipatie en donkere/zwarte ontlasting (bijwerking Ferrofumaraat) 

Voor de aanmaak van hemoglobine is onder andere ijzer en vitamine b12 nodig.

Het ijzer wordt normaal gesproken hergebruikt in het lichaam. Soms is het verlies door bovenstaande factoren groter dan er gerecycled kan worden, waardoor langzaam anemie ontstaat. 

(zit in rood vlees, rode wijn en groene groenten)

IJzergebreksanemie wordt behandeld met het toedienen van extra ijzer. IJzertherapie moet voldoende lang worden ingezet om de geslonken ijzervoorraden in het lichaam aan te vullen. (min. 3 maanden)

Bijwerking: verstopping en zwartverkleuring van de ontlasting.

Advies; inname op lege maag. IJzer wordt dan het beste opgenomen. Nadeel is dat veel mensen daar maagklachten van krijgen. Dan is het advies na de maaltijd.

Soorten anemie (3)

Andere oorzaak anemie: verstoorde aanmaak

• Tekort aan vitamine B12: door onvoldoende opname uit voedsel (veganisten), of maagaandoening ( tekort aan intrinsic factor), of bij de ziekte van Crohn (B12 wordt niet goed door darmslijmvlies opgenomen) 
• Wanneer de oorzaak een tekort aan intrinsic factor spreken we van: pernicieuze anemie
• Toedienen van vitamine B12-tabletten  cyanocobalamine of injectie hydroxocobalamine
  
  

Nadeel: vaak moeten de injecties elke maand of elke twee maanden herhaald worden

Een tekort aan intrinsic factor die door de maag wordt geproduceerd en wat nodig is om vitamine B12 uit de voeding op te nemen. Bijvoorbeeld een maagziekte of maagoperatie, maar ook bij veganisten die te weinig vitamine B12 uit dierlijke voeding opnemen.

Belangrijke aspecten van de relatie:

Aanmaak bloedcellen: IJzer is een bestanddeel van hemoglobine (nodig voor zuurstoftransport), terwijl vitamine B12 (samen met foliumzuur) nodig is voor de celdeling en vorming van deze rode bloedcellen.

Ondersteuning opname: Vitamine B12 (net als B6) ondersteunt de opname van ijzer in het lichaam.

Gevolgen tekort: Een gebrek aan zowel ijzer als B12 leidt tot vermoeidheid, duizeligheid en een verminderde conditie. Een langdurig B12-tekort kan zelfs leiden tot een ijzertekort, wat ernstige bloedarmoede kan veroorzaken.

Symptomen: Zowel ijzer- als B12-tekorten kunnen bloedarmoede veroorzaken, maar een specifiek B12-tekort veroorzaakt ook neurologische klachten (zoals tintelingen of geheugenverlies

Soorten anemie (4)

Andere oorzaak anemie: verstoorde aanmaak

• Tekort aan vitamine B11 (foliumzuur): Als de voeding onvolwaardig is. (Vooral bij oudere mensen en alcoholisten) 
• Extra foliumzuur is nodig voor vrouwen die zwanger willen worden en voor in het eerste deel van de zwangerschap. 

Soort anemie (5)

Andere oorzaak anemie: verhoogde afbraak
Erfelijke oorzaak: Sikkelcelanemie

• Abnormale aanmaak van hemoglobine
• Rode bloedcellen worden een sikkel (C-vorm)
• Sikkelcellen worden sneller afgebroken (10-20 dgn)
• Minder beweegelijk/flexibele cellen -> klontering!

Behandeling: Antibiotica, transfusie, beenmergtransplantatie

Bij sikkelcelziekte verdwijnen de sikkelcellen meestal al na ongeveer 10 tot 20 dagen. Het beenmerg kan niet snel genoeg voldoende nieuwe rode bloedcellen produceren om de afgebroken cellen te vervangen en er ontstaat bloedarmoede.

De sikkelcellen bewegen zich minder makkelijk door de bloedvaten. Hierdoor hebben zij de neiging om te klonteren, waardoor pijn, infecties en orgaanschade kan ontstaan. 

npo.nl

Filmpje over persoon met sikkelcelanemie tot 5.32

Soort anemie (5)

Erfelijke oorzaak: Thalassemie

• Vooral Middellandse Zeegebied
• Geen/minder aanmaak van hemoglobine
• Rode bloedcellen worden sneller afgebroken 

Behandeling: Chronische bloedtransfusies 

Thalassemie is een erfelijke bloedziekte die leidt tot chronische bloedarmoede doordat het lichaam te weinig of defect hemoglobine aanmaak.

Het komt vaker voor in de Middellandse Zee-regio. 

Stollingsstoornissen

1. Trombocytopenie: een tekort aan bloedplaatjes

2. Trombocytopathie: aantal trombocyten normaal, maar deze werken niet goed. 
Kan een bijwerking zijn van g.m. bijv. acetylsalicylzuur, NSAID's, antidepressiva en zware antistollingsmiddelen bij overdosering. 
3. Ziekte van Von Willebrand: meest voorkomende erfelijke afwijking van de bloedstolling. Hierdoor duren evt. bloedingen langer dan normaal. 
(Vooral bij gebruik acetylsalicylzuur) 

4. Hemofilie: Erfelijk tekort aan stollingsfactor. 
Vooral bij mannen omdat de afwijking ligt op het X chromosoom. 

Filmpjes bij Hemofilie en Von Willebrand

Hemofilie (ook wel bloederziekte genoemd) is een erfelijke stoornis in de bloedstolling. Het bloed kan niet goed stollen omdat er een bepaalde stollingsfactor in het bloed ontbreekt.

Acetylsalicylzuur, bekend als aspirine, is een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) die koorts verlaagt en pijn verlicht, zoals bij griep, hoofdpijn en spierpijn. In lage doseringen (30-100 mg) werkt het als bloedverdunner (trombocytenaggregatieremmer) om trombose, hartinfarcten en beroertes te voorkomen. Het is maagprikkelend en niet geschikt voor iedereen.

Antistolling (1)

Indirect werkende antistolling

Vitamine K antagonist (coumarinen): 
'bloedverdunner' bij trombose 

-Remmen de aanmaak van protrombine
-Maakt het bloed niet dunner, maar het stolt minder snel. 
Voorbeelden:
fenprocoumon (werkt meerdere dagen) en acenocoumarol (ong. 48 uur werkzaam)

Onder begeleiding trombosedienst

profylactisch gebruik

Regelmatig bloedprikken, je krijgt een schema.

Protrombine, ook bekend als stollingsfactor II, is een cruciaal eiwit dat in de lever wordt geproduceerd en essentieel is voor de bloedstolling

Antistolling (2)

Indirect werkende antistolling

Trombocytenaggregatieremmers ('Plaatjesremmers'): 
Beinvloeden vooral de hechting v.d. bloedplaatjes aan de
vaatwand waardoor je minder kans hebt op bloedstolsel.

-Profylactisch na: hartinfarct, beroerte
Voorbeelden:
acetylsalicylzuur, carbasalaatcalcium, dipyridamol en clopidogrel

Onder begeleiding trombosedienst

profylactisch gebruik

Antistolling (3)

Direct werkende antistolling

Stoffen die een van de stollingsfactoren remmen: 
-In tabletvorm maar ook parenteraal na grote operatie (tromboseprofylaxe) 
Patiënt leert zelf om injectie te geven. 

Voorbeelden:
rivaroxaban , nadroparine, dabigatran, edoxaban, apixaban

Vooral bij knie en heup operatie

Sepsis?

Noteer!

Sepsis is een ontstekingsreactie van het lichaam op een infectie die zo ernstig verloopt dat weefsels beschadigd kunnen raken en orgaanfuncties uit kunnen vallen.

Wat is de nummer 1 veroorzaker van sepsis?

1. Bacteriën
2. Parasieten
3. Schimmels
4. Virussen

Wat zijn mogelijke symptomen van een sepsis?

Noteer!

- Koorts en koude rillingen

- Snelle hartslag

- Snelle, moeizame ademhaling

- Grieperig gevoel

- Sufheid, slaperigheid en verwardheid (delier)

- Niet of weinig plassen

- Klachten van de infectie zelf, bijvoorbeeld pijn bij het plassen bij een urosepsis, benauwdheid bij een pneumosepsis of hoofdpijn bij een hersenvliesontsteking.

Bij welke infecties komt sepsis het vaakst voor?

1. Longen, hersenen, buik
2. Hersenen, urinewegen, longen
3. Buik, hersenen, longen
4. Longen, urinewegen, buik

D

Een ontsteking door een bacterie

- Een ontsteking in de longen, urinewegen of buik.

Maar ook gebruik van:

- Het gebruik van ontstekingsremmers

- Langere tijd een infuus of een urinekatheter hebben

- Een afweersysteem dat minder goed werkt (Bijv. door chemo, het gebruik van afweer onderdrukkende medicatie of omdat iemand geen milt heeft​)

Welke orgaanfunctie valt over het algemeen als eerste uit bij sepsis?

1. Ademhaling
2. Pompfunctie hart
3. Nierfunctie
4. Hersenfunctie

C

Wat verstaan we onder een septische shock?

Noteer!

Bij sommige patiënten met een sepsis wordt de bloeddruk (te) laag en ontstaat een beeld waarbij de bloedcirculatie onvoldoende is om de organen van voldoende zuurstof te voorzien. Dit noemen wij een septische shock.

Aan de slag