Les 1: Wat is politiek? (dec 2025)

• Maatschappijleer
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 3

Les 1: Maatschappijleer periode 2

Wat is politiek?

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in de tas, thuis of in de kluis
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Chromebook, JdW-map, etui 

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan het welbevinden van leerlingen. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zitten startklaar en zijn bijvoorbeeld ingelogd in LessonUp en hebben hun JdW-map op tafel.

Overzicht Periode 2

• Thema: Politiek
• Benodigde lesmaterialen: JdW map (Werkboek), Chromebook, etui (pen)

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11
Terugblik + kennisles	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Kennis les	Eind opdracht	Eind opdracht

Wat is politiek?

Maatschappijleer BK3 - Periode 2: Politiek

Leerdoelen

Aan het einde van de les, kun jij:

• beschrijven waar politiek over gaat. (R)

• uitleggen waarom we een Grondwet hebben. (R)

• aangeven hoe de macht in Nederland is verdeeld. (T1)

• uitleggen waarom de scheiding van de machten belangrijk is. (T2)

Begrippen uit deze les

• Politiek

• Regering

• Parlement

• Grondwet

Wat is politiek?

• Politiek saai? Zeker niet!

• Politiek gaat over hoe we onze samenleving inrichten.

• Het beïnvloedt alles wat je dagelijks doet.

• Burgers verwachten oplossingen van de overheid voor maatschappelijke vraagstukken.

Geschiedenis

Geschiedenis is belangrijk om te begrijpen hoe onze huidige politiek werkt.

• Waarom hebben we een koning die zich niet met politiek mag bemoeien?

• Hoe is het ontstaan dat de koning niet de baas van Nederland is?

Wie heeft de macht?

• In Nederland beslist niet één persoon alles.

• De minister-president (zoals Dick Schoof) mag niet zomaar doen wat hij wil.

• Macht is verdeeld om het land eerlijk en democratisch te besturen.

Wat heeft dit filmpje met politiek te maken?

De macht van de koning

• De koning van Nederland heeft maar weinig macht.
• Dit is al zo sinds het begin van ons koningshuis.
• In 1813 werd Willem I de eerste koning van Nederland.
• Samen met ministers vormde hij de regering.

Regering en parlement

Regering	Bestaat uit ministers die Nederland besturen en wetten uitvoeren.
Parlement	Bestaat uit volksvertegenwoordigers die beslissen over wetten en wetten bedenken.

De Grondwet

• De regering bestuurde het land en maakte de wetten.
  
• Er was een grondwet opgesteld.
  
• Ook de koning moest zich aan deze regels houden.
  
• De grondwet bepaalde wat de koning wel en niet mocht doen.

• De belangrijkste wetten van Nederland staan in de Grondwet.
• De Grondwet begint met de grondrechten: rechten die voor alle Nederlanders gelden.

Grondrechten

Voorbeelden van grondrechten:

• Recht op gelijke behandeling.
• Recht op vrijheid van meningsuiting.

Deze rechten beschermen iedereen in Nederland.

Rechten en plichten

Naast rechten hebben we ook plichten.

Voorbeelden:

• Belasting betalen.
• Je aan de regels houden.

Leerplicht: je hebt recht op onderwijs, maar moet ook naar school tot je 18e.

www.denederlandsegrondwet.nl

Zoek twee grondrechten die jou aanspreken en leg uit waarom.

Welk artikel zorgt ervoor dat de overheid geen vaccinaties aan burgers mag geven zonder hun toestemming?

Mensenrechten

Mensenrechten gelden voor iedereen. Door de Verenigde Naties zijn er daarom verdragen en afspraken gemaakt over het beschermen van mensenrechten. Denk bijvoorbeeld aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. 

In onze Nederlandse grondwet komen dus mensenrechten die wereldwijd gelden terug. Maar wat zijn dan mensenrechten?

verdrag

Afspraken die opgeschreven zijn in een officieel document. Dit is ondertekend door landen, zij moeten zich dus houden aan die afspraken.

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is een verklaring die in 1948 is aangenomen door de Verenigde Naties om de rechten van alle mensen te omschrijven.

mensenrechten

Mensenrechten beschermen de waardigheid van ieder mens. 

Je hebt mensenrechten omdat je mens bent, welk geslacht, etnische afkomst, godsdienst of politieke overtuiging je ook hebt. Ze gelden altijd en overal, voor iedereen. 

Mensenrechten hebben een speciale plaats in het recht. Ze zijn vastgelegd in de Grondwet en er zijn internationale afspraken over gemaakt.

Scheiding van machten

Wat als jij alles mocht bepalen?

• Jij maakt de toets, je kijkt zelf na  en je geeft jezelf een cijfer.
• Grote kans dat je jezelf een 10 geeft.
• Maar… niemand controleert of dat eerlijk is.

Dat is te veel macht voor één persoon.

In Nederland is de macht verdeeld over 3 groepen.

Scheiding van machten (Trias politica)

Wetgevende macht	Het parlement mag zelf wetten maken, maar stemt ook over de wetten van de uitvoerende macht.
Uitvoerende macht	De regering bestaat uit ministers. Zij schrijven wetten en leggen deze ter goedkeuring voor aan de wetgevende macht, ze zijn ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wetten.
Rechterlijke macht	Onafhankelijke rechters oordelen of politici en burgers zich aan de wet houden en bestraffen mensen als dat nodig is.

Rechtsstaat

• Door de Grondwet en de scheiding van machten is Nederland een rechtsstaat.

• Een rechtsstaat beschermt burgers tegen te veel macht van de overheid.

• Vroeger kon een koning zomaar beslissen dat je de gevangenis in moest.

• Nu kun je altijd naar de rechter als je het niet eens bent met de overheid.

Kenmerken van een rechtsstaat

1. Alle burgers zijn gelijk voor de wet (zoals in artikel 1 van de Grondwet staat).
   
2. Alle burgers hebben grondrechten. Vrijheid van meningsuiting, persvrijheid, vrijheid van godsdienst, etc.
   
3. Er is een scheiding van machten. Niemand heeft alle macht in Nederland.
4. De overheid moet zich ook aan de wet houden. De regering en de politie mogen dus niet de wet overtreden.

01:23

Welke organisatie die zich bezig houdt met mensenrechten werd opgericht in 1948?

1. Herenigde Landen
2. Herenigde Naties
3. Verenigde Staten
4. Verenigde Naties

01:37

Noem een kwetsbare groep die door mensenrechten extra beschermd kan worden.

Maken in Methode M:

(in tweetallen)

Opgave 1 t/m 4

Methode M

Bedenk een situatie waarin je beschermd moet worden tegen de macht van de overheid.

Begrippen uit deze les

• Politiek

• Regering

• Parlement

• Grondwet
  

• Grondrechten

Wat kun jij doen wanneer de politie
je zonder reden oppakt?

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Stel 1 vraag over de lesstof die je niet goed hebt begrepen.