1B 2026 Omgaan met tegenslagen/doelen stellen

• Mentorles
• Studievaardigheden
• +1
• Middelbare school
• Voortgezet speciaal onderwijs
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerroute VL
• Leerroute VB
• Leerroute VK

Na deze les

• Wat de leerkuil is
• Weet ik waarom het opstellen van doelen belangrijk zijn.
• Wat motivatie is en hoe je jezelf kunt motiveren

Wat vind jij vaak lastig om
te doen?

Op tijd komen

Aan mijn planning houden

Mijn telefoon wegleggen

Vroeg opstaan

Sporten

Mijn kamer opgeruimd houden

Op tijd beginnen met leren

Huiswerk maken

Opletten in de les

• Wijs de leerlingen erop dat er maar één antwoord kan worden gegeven, dus dat ze het antwoord aanklikken dat ze het lastigst vinden.

Wat weet je al over jouw motivatie?

Wat weet jij al over jouw motivatie?

Wat weet jij al over jouw motivatie?

Ik weet wat ik worden wil

Ik weet wat mij energie geeft

Ik weet wat ik leuk vind om te doen

Ik heb een droom

Ik maak graag anderen blij

Ik twijfel of ik weet wat mij motiveert

2 soorten motivatie

1. Intrinsieke motivatie = motivatie van binnenuit
2. Extrinsieke motivatie = motivatie van buitenaf 

Motivatie van binnenuit

Intrinsieke motivatie

Dan doe je iets omdat je het zinvol, nuttig of belangrijk vindt. Of gewoon leuk!

 

Motivatie van buitenaf

extrinsieke motivatie (moetivatie)

Bij deze motivatie doe je iets
- omdat het van iemand anders moet,
- omdat je een beloning krijgt of
- om een straf te voorkomen.

Inzicht en doelen stellen

Iets nieuws leren op school, vind ik vaak spannend

Eens, want het geeft mij stress

Oneens, maar ik twijfel vaak of ik het kan

Oneens

Je staat voor een uitdaging

In de Leerkuil sta je eerst linksboven voor een uitdaging of doel. Misschien weet je nog helemaal niet dat je een kuil in zal glijden en verwacht je dat je ‘wel eventjes naar de overkant springt’. Maar al gauw blijkt de taak toch wat lastiger dan je denkt en krijg je gedachtes als ‘Dit is toch wel erg lastig’, ‘Dit is te moeilijk voor mij’ of ‘Ik ben hier echt slecht in’. 

Je glijdt de leerkuil in

Het gaat niet meteen zoals je voor ogen had en zo glij je de Leerkuil in. Dit kan zowel positieve als negatieve gevoelens oproepen.

In de leerkuil kom je het muurtje tegen

Onderin de kuil staat een muurtje. Deze staat symbool voor een cruciaal moment in je leerproces: kies je ervoor om deze muur af te breken en door te zetten, of kies je ervoor om dit niet te doen? Uiteraard is het een legitieme keuze om op dit moment te kiezen om te stoppen met je uitdaging en terug te klimmen naar je beginpunt. Of je gaat even tegen het muurtje zitten om even uit te rusten en te wennen aan het idee van de uitdaging.

Hoe breek jij het muurtje af?

Wanneer je wel besluit om het muurtje af te breken, dan is het verstandig om na te denken HOE je dat gaat doen: welk gereedschap heb jij al in je symbolische gereedschapskoffer dat je kunt gebruiken om de taak te doen slagen? Je kunt hierbij denken aan strategieën op taakniveau, zoals ‘beginnen bij het begin’, ‘om hulp vragen’ of ‘opnieuw beginnen’. Maar ook aan het gebruiken van helpende gedachtes en groeitaal: “Ik ga mijn best doen”, “Alle begin is moeilijk, ik zet door” of “Ik kies handige strategieën, dus ik vertrouw op mezelf dat ik er ga komen”. Je probeert je emoties te managen op dat moment om je doel te kunnen bereiken. 

Je breekt het muurtje op je eigen tempo af

Je klimt omhoog de leerkuil uit. Wat heeft je geholpen?

Zo klim je, langzaam of snel, de Leerkuil uit. Op een gegeven moment merk je: ik ben er! Dit is het moment om je prestatie te vieren en terug te kijken naar de kuil: wat heeft me hier nu het meest geholpen? Welke woorden zei ik tegen mezelf toen ik de kuil in gleed en waren deze reëel? Welke taal hielp me juist naar boven? Wat neem ik mee naar een volgende Leerkuil?

Een leerproces is eigenlijk een aaneenschakeling van meerdere leerkuilen. Op het moment dat je bijvoorbeeld een deelvaardigheid bereikt, kom je vanzelf voor een volgende uitdaging te staan. Leerkuilen kunnen ook ondieper worden naarmate je ergens beter in wordt. Je ervaring zorgt ervoor dat je de kuil gemakkelijker door komt: je weet welke strategieën werken in bepaalde leersituaties en je krijgt meer grip op je gedachten en emoties die tegenkomt in het leerproces. De Leerkuil geeft je dus vele handvatten om inzicht te krijgen in welke situatie je je bevindt en hoe je je kunt gedragen om je doel te bereiken.

Waar begint motivatie mee?

Met inzicht en het hebben van een doel, maar ook........

Stel je voor dat ........

• Je een lange reis maakt zonder kaart of navigatie. Hoe zou dat voelen? 

Zijn leerlingen snel klaar en wil je ze extra uitdagen? Laat leerlingen dan deze video kijken en laat ze hun doel SMART formuleren.

Video: https://youtu.be/HkuYmXoZ_f0

Goede cijfers halen voor Engels is een doel dat niet SMART geformuleerd is.

Wat is een doel?

Doelen hebben is belangrijk. Zonder doel weet je niet waar je naartoe werkt. 

Met een doel heb je richting, motivatie en duidelijkheid.

Bijvoorbeeld doel op school: een 7,0 voor Nederlands leestoets halen! 

Voorbeelden

• Ik wil een goede klasgenoot zijn
• Ik wil een voldoende halen voor M&M
• Ik ga elke week een maaltijd koken  
• Ik wil dit seizoen 10 doelpunten maken

Wat helpt jou bij het behalen van een doel? Noem zoveel mogelijk dingen!

Je wilt voor je M&M een voldoende halen.'

Hoe  kun je dat doel bereiken? 

In dit lesonderdeel bespreek je met leerlingen dat een doel ook kan bestaan uit kleine onderdelen. 

Aantal tips:

1. Inzicht
2. Stel een doel 
3. Kleine stapjes
4. Beloon jezelf 

• DUS..........
• Het stellen van doelen is belangrijk om iets te bereiken.
• Het zorgt voor motivatie om iets vol te houden.
  
• Kleine stapjes!!
• En als je het dan hebt behaald, vergeet dan niet om het te vieren!

Tip 1: herinner jezelf

Goed gedrag is er niet, je leert het jezelf aan.

Jezelf, niemand kan het voor jou doen!

• Speel het filmpje af.

Nudgen

Nudgen is een duwtje in de goede 

richting geven. Het kan alles 

zijn, waardoor mensen ander 

gedrag laten zien dan ze 

normaal zouden doen. 

Tip 2: Maak het 'leuk'

Reality check: 

sommige dingen worden nooit echt leuk!

Maar wat helpt ook niet?

Duizend keer tegen jezelf zeggen

 dat het niet leuk is!

• Lees de slide voor.

Extra informatie

Denk terug aan het voorbeeld van tandenpoetsen. Het zien van je tandenborstel herinnert je eraan dat het poetsen van je tanden zorgt voor een lekkere frisse adem. Die gedachte maakt het makkelijker om het ook echt te gaan doen. Wanneer je iets moet doen waarbij de actie langer duurt, minder leuk is of de beloning nog niet zo duidelijk en direct is helpt het om wat je wilt of moet doen zo leuk mogelijk te maken voor jezelf.

Bijvoorbeeld: Wanneer je je huiswerk gaat maken met lekkere snacks erbij en leuke muziek is dat vooruitzicht al een stuk fijner en vergroot je de kans dat je het ook echt gaat doen.

Hoe kan je leren
leuker / makkelijker maken?

• Laat leerlingen de vraag beantwoorden.

Extra informatie

Op school worden leerlingen gestimuleerd om vooral systeem 2 in te zetten. Wanneer het gaat over nieuwe dingen uitproberen, vrij denken, brainstormen, samenwerken, presentaties bedenken, of experimenteren met nieuwe manieren van leren kan het echter helpen om af en toe juist systeem 1 te gebruiken. 

Tip 3: maak het makkelijk

Om echt aan de slag te gaan met dat 

wat je wilt of moet doen is het 

belangrijk dat het makkelijk is 

om te beginnen. 

• Lees de slide voor.

Extra informatie

Bij deze stap gaat het om het voor jezelf zo makkelijk mogelijk te maken om aan de slag te gaan. Mensen zijn van nature namelijk geneigd om te kiezen voor de makkelijkste optie. 

Zorg bijvoorbeeld dat alles al klaarligt

wanneer je wilt gaan leren

      

      

     Je hoeft dan alleen nog te gaan zitten!     

Schrijf 2 dingen op die je kan doen zodat je
makkelijker aan de slag kunt gaan

• Leg uit dat het dus gaat om 3 dingen die je kunt doen om het makkelijker te maken om je gewoonte uit te voeren.

Extra informatie

Belangrijk hierbij is dat de leerlingen dingen opschrijven die de drempel zo laag mogelijk maken. Het zorgt er dus voor dat ze nog minder stappen hoeven te zetten om hun gewoonte uit te voeren.

Enkele voorbeelden:

• Je sportkleding helemaal klaar leggen, zodat je het alleen nog hoeft aan te trekken om te gaan sporten.
• Je leesboek op je hoofdkussen leggen, zodat je het al in je handen hebt om naar bed te kunnen gaan en nog een stukje kan lezen. 
• Een stofzuiger klaarzetten in je kamer, zodat je hem alleen nog maar aan hoeft te zetten om te gaan schoonmaken.
• Je schoolboeken al helemaal op de juiste pagina open leggen op je bureau met pen en papier erbij.

Schrijf 2 dingen op die je kunt doen
om ongewenst gedrag lastiger te maken

• Leg uit dat het dus gaat om 3 dingen die je kunt doen om het lastiger te maken om slechte gewoontes uit te voeren. 

Extra informatie

Belangrijk hierbij is dat de leerlingen dingen opschrijven die de drempel juist verhogen. Het zorgt ervoor dat het lastiger wordt om slechte gewoontes uit te voeren. 

Enkele voorbeelden:

• Een social media app van je telefoon verwijderen zodat het meer moeite kost om een dat medium te gebruiken. 
• De batterijen uit de afstandsbediening van de TV halen zodat het meer moeite kost om de TV aan te zetten. 
• Je telefoon in ergens opbergen in een andere kamer, zodat het meer moeite kost om op je telefoon te kijken. 

Hoe kun je motivatie (van binnenuit) krijgen als je iets minder leuk of lastig vindt?

De laatste tip:

Beloon jezelf. 

Je mag trotser op jezelf zijn

 als je iets doet wat je niet leuk vindt

 dan wanneer je iets doet 

wat je wel leuk vindt.

• Leg de informatie die hieronder staat aan de leerlingen uit.

Extra informatie

Hele uitdagende doelen passen vaak niet bij het kiezen van de makkelijkste weg: wanneer je besluit dat je in de middag een verslag wilt schrijven is dat best een opgave. Soms is de opgave zo groot, dat je het uitstelt om er aan te beginnen. In dit geval helpt het om de doelen een stuk kleiner te maken. Dit is wat je bij de 2-minuten challenge ook doet: in plaats van dat je in één keer een heel verslag gaat schrijven, zeg je tegen jezelf: ik ga minimaal twee minuten aan de slag en daarna mag ik er zelf voor kiezen om te stoppen of om door te gaan. Zo ga je makkelijker aan de slag!

Wat zou voor jou een
goede beloning zijn?

• Brainstorm met de klas over beloningen.
• Laat de leerlingen zoveel mogelijk beloningen voor zichzelf bedenken en delen.

Extra informatie

Er zijn twee dingen belangrijk bij het bedenken van een goede beloning. Ten eerste is het belangrijk dat de beloning op korte termijn gegeven kan worden na het gedrag. Als tweede is het belangrijk dat de beloning speciaal voelt en niet iets is wat de leerling toch al zou doen/krijgen.

Ik weet wat ik later wil doen

Ik weet welke dingen mij energie geven

Ik weet wat ik leuk vind om te doen

Wat weet jij al over jouw motivatie?

<b>Nee</b>

<b>Ja</b>

<b>Nee</b>

<b>Nee</b>

<b>Ja</b>

<b>Ja</b>

• Laat de leerlingen de vraag beantwoorden.

1. Ik denk dat ik weet hoe ik dit kan aanpakken

Je krijgt te maken met een nieuwe leerstof of te leren vaardigheid en gaat aan de slag om het aan te pakken. 

2. Het is toch niet zo makkelijk als ik dacht

Je begrijpt het niet gelijk. Hoe pak ik dit aan? 

3. Ik twijfel hoe ik verder zal gaan

Je vindt het moeilijk. Misschien geeft het je zelfs een zenuwachtig gevoel en je zou misschien wel op willen geven om zo snel mogelijk te ontsnappen uit deze situatie. (‘Dat gaat mij toch nooit lukken!’).

4. Ik zal moeten doorzetten… en misschien om hulp vragen

Je probeert het op een andere manier. Je zet door tot je het probleem hebt opgelost of vaardig bent geworden. Als dat niet alleen lukt, kun je iemand om hulp vragen.

5. Ik denk dat het gaat lukken

Je hebt het gevoel dat je er, met de inzet die je getoond hebt, toch uit gaat komen.

6. Ik kan het!

Je hebt het probleem opgelost!Je hebt de leerkuil van ‘niet vaardig’ naar ‘vaardig’ weten te overbruggen. Je kunt op het proces reflecteren, want je weet hoe je hier bent gekomen. Je hebt vertrouwen in jezelf. Nu heb je ècht het leerproces doorlopen.

Heb je iets geleerd over motivatie en leergedrag?

😒🙁😐🙂😃

Hoe was je week? 

010

Hoe voel je je vandaag?

😒🙁😐🙂😃

Doelen opstellen aan de hand van je  cijfers 

Aan de slag! 

• Je gaat naar SomToday: cijferlijst opzoeken 
• Welke vakken gaan goed? 
• Welke vakken kunnen worden verbeterd? 
• Schrijf 3 doelen die je bij je rapportgesprek wil bespreken.