VOH leiderschapsLab - ws #2

• Gs
• WO
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerroute VT
• Leerjaar 2

Van kijken naar leren

Leidinggeven aan onderwijskwaliteit

Een goed lesbezoek begint niet met de vraag: ‘Wat doet de docent?’, maar met de vraag: ‘Wat leren de leerlingen?’

Eens

Onees

Leiderschapsvraagstuk

Hoe verschuif je de focus van het observeren van docenten naar het onderzoeken en versterken van het leren van leerlingen?

Praktijk JdW:

Lesobservaties en het professionele gesprek over onderwijskwaliteit 

In het lab: 

Een lessituatie/observatie onderzoeken en oefenen met leiderschapsvragen: wat zie je, wat kun je wel en niet concluderen en hoe voer je een gesprek dat leidt tot leren? --> lesobservatie

Leiderschapsdilemma

Waar schuurt het?

Hoeveel professionele ruimte geef je een docent als je ziet dat het leren van leerlingen om ander pedagogisch-didactisch handelen vraagt?

Praktijkvoorbeeld

Hoe krijgt dit bij ons vorm?

Onze koers

Visie

Visie

Johan de Witt Scholengroep leidt jongeren op tot goed geïnformeerde, zelfverzekerde en maatschappelijk betrokken wereldburgers.

Biesta's drieslag:

1. Kwalificatie
2. Persoonsvorming 
3. Socialisatie 

Onze onderwijskundige bril 

Evidence-informed onderwijs 

• Cognitieve leerpsychologie
• Cultureel responsiviteit 

(Kirschner et al., 2006; Sweller et al., 2019; Bjork & Bjork, 2011; Ashman, 2021; Muijs & Reynolds, 2017; Gay, 2013; Agirdag, 2020; Alhanachi, 2023; Hammond, 2014; El Hadioui, 2022)

Ons dagelijks handelen

Leerlinghandelen – 

JdW-Klimwijzer

Docenthandelen – 

JdW-Kijkwijzer

Schoolleidershandelen – 

JdW-Koerswijzer

Waarom?

Handelen vanuit gemeenschappelijkheid.

Evalueren van en reflecteren op onze onderwijskwaliteit.

Ontwikkelbehoefte van individuele docenten achterhalen en daarop inspelen.

Systematiek brengen in collegiale feedback.

Professionele cultuur ontwikkelen

JDW-kijkwijzer 6.0

Waarom?

• Handelen vanuit gemeenschappelijkheid.
  
• Evalueren van en reflecteren op onze onderwijskwaliteit.
  
• Ontwikkelbehoefte van individuele docenten achterhalen en daarop inspelen.
  
• Systematiek brengen in collegiale feedback.
  
• Professionele cultuur ontwikkelen
  

De principes van de JdW-Kijkwijzer hebben betrekking op het wezenlijk van effectief leren , gewenst schoolgedrag en taalontwikkeling . Bovendien wordt van hieruit gewerkt aan het versterken van de collectieve lerareneffectiviteit, wat essentieel is voor het verbeteren van de onderwijskwaliteit, leerlingprestaties en het opbouwen van vaste onderwijsdoelen (Badura, 1993; Goddard, 2001).

Ontwikkeling leskwaliteit 

Vergelijking schooljaren 24-25 en 25-26

Ontwikkeling leskwaliteit 

Vergelijking schooljaren 24-25 en 25-26

Lesobservatie rubric

Kalibreren om adequate observaties uit te (kunnen) voeren

• Ervaring: aantal uitgevoerde observaties
• Aandacht: wat trekt mijn aandacht (het meest)?
• Verwachting: wat verwacht je voordat je de les observeert?
• Referentiekader: vergelijkingen maken met anderen. 

(Visser, 2014)

"Wat je weet, bepaalt wat je ziet."

bij referentiekader --> bv:“Tot nu toe heb ik bij alle observaties docenten gezien die niet of nauwelijks consequent handelen, de volgende docenten zal dat ook wel niet doen.” 

Kalibreren in deze context betekent dat een observator zich bewust moet zijn van en moet aanpassen aan deze vier factoren om nauwkeurige en nuttige observaties te kunnen uitvoeren. Dit is bijzonder relevant in onderzoeksinstellingen, onderwijs, en andere gebieden waar kwalitatieve data belangrijk zijn. Het proces van kalibreren helpt bij het verminderen van subjectiviteit en het verhogen van de betrouwbaarheid van observaties.

Casus 1

(Aan de slag met Startklaar)

Casus 1: 

Docent: Hans, geeft Biologie

Doelgroep: VMBO

Fragment: Lesopening

Opdracht:

Vul de kijkwijzer in voor de rubric 'startklaar'

Wissel uit...

Overeenkomsten en verschillen identificeren en verklaren.

Opnieuw casus 1

(Aan de slag met "Startklaar")

Casus 1: 

Docent: Hans, geeft Biologie

Doelgroep: VMBO

Fragment: Lesopening

Opdracht:

Welke feedback en welke vragen noteer je onder de rubrics (ter voorbereiding op het nagesprek)?

Wissel uit...

Overeenkomsten en verschillen identificeren en verklaren.

Het nagesprek: Welke rol neem ik in?

(Vass, 2016; Voerman & Faber, 2020)

Het coachingscontinuüm (Andy Vass, 2016)

Een mentor is iemand om VAN te leren: een putting-in activiteit.

Een coach is iemand om MEE te leren: een pulling-out activiteit.

Het stellen van vragen!

bedoeling? wat is je bedoeling? 

houding? welke houding vraagt dit?

Begeleidingsvormen binnen (didactisch) coaching 

(Vass, 2016; Voerman & Faber, 2020)

Didactisch coachen:

verhelderen en spiegelen

(categorie 2 + 3; op inhoud, werkwijze, strategie)

doel: vergroten van bewustzijn!

1. Overnemen: de interne expert weet welk onderwijsgedrag voor de leerkracht het effectiefst is en legt uit hoe, wat en wanneer de leerkracht moet doen.

2. Adviseren: de interne expert geeft op basis van zijn deskundigheid aanbevelingen voor wat de leerkracht zou kunnen doen.

3. Aanvullen: de interne coach luistert naar de mogelijke oplossingen van de leerkracht en geeft hierbij nog wat extra aandachtspunten en ideeën, zodat de oplossing van de leerkracht (nog) meer effect heeft.

4. Verhelderen: de interne expert uit veronderstellingen van de leerkracht die ten grondslag kunnen liggen aan problemen en ideeën van de leerkracht, zodat de leerkracht meer inzicht krijgt en zijn bewustzijn wordt vergroot.

5. Spiegelen: de interne expert koppelt de ideeën van de leerkracht terug en stelt allerlei vragen, zodat de leerkracht zelf tot een groter inzicht en bewustzijn komt.

6. Beschikbaar zijn: de interne expert maakt duidelijk dat hij beschikbaar is om de leerkracht te ondersteunen als hij daar behoefte aan heeft.

Casus 2

(Het nagesprek)

Casus 2: 

Docent: Douwe, 4e jaars student Engels 

Doelgroep: VMBO

Fragment: 'fuck you!'

Opdracht: 

Rollenspel: Het nagesprek

• Collega 1: Douwe (docent)
• Collega 2: Locatie/Teamleider
• Collega 3: Observeert het nagesprek

In het nagesprek wordt het verschil (niet) gemaakt

Tips:

1. Focus op vooruitgang en resultaatgerichtheid.

2. Wees specifiek en houdt het relevant.

3.  Wees objectief, respectvol en gericht op gedrag

Om te onthouden:

• Een zo objectief mogelijke observatie is voorwaardelijk
  
• We hebben weinig aan goede observaties, wanneer dit niet opgevolgd wordt door reflectieve nagesprekken.
  
• Leraren kunnen een terugval krijgen, en leraren die het nu (nog) niet (voldoende) laten zien kunnen dit in de toekomst altijd ontwikkelen.
  
• Begeleiding blijft dus altijd nodig!
  

Criteria nagesprek:

1. Inzetten op effect leraren en leerlingengedrag

2. Inzetten op ontwikkeldoelen adv de kijkwijzer

Waar zit jouw grootste leiderschapsopgave?

scherper krijgen wat we onder leren van leerlingen verstaan

tijdens lesbezoeken gerichter kijken naar wat leerlingen leren

beter leren onderzoeken waaraan we zien óf leerlingen leren

het professionele gesprek minder over ‘goed lesgeven’ en meer over het effect op leren voeren

beter weten wanneer ik ruimte geef en wanneer ik stuur

Hoeveel professionele ruimte geef je een docent als je ziet dat het leren van leerlingen om ander pedagogisch-didactisch handelen vraagt?

Eindslide.

Ruimte voor contactgegevens etc.