Een rechtvaardige samenleving
Een rechtvaardige samenleving
Items in this lesson
Een rechtvaardige samenleving
Sociale rechtvaardigheid
Opdracht 1
Definitiegesprek: Wat is voor jou sociale rechtvaardigheid?
Klassikale definitie van sociale rechtvaardigheid:
Michael Sandel
Wat een samenleving rechtvaardig maakt, is een eerlijke verdeling van inkomen en rijkdom, van goederen, van rechten en plichten, en van macht. Een rechtvaardige samenleving geeft iedereen wat hem of haar toekomt, aldus de Amerikaanse filosoof Michael Sandel (1953). In die context is er sprake van sociale rechtvaardigheid. Het gaat hier namelijk over het samenleven van mensen en de eerlijke verdeling van wat mensen belangrijk vinden
Inkomen en rijkdom
Is onze samenleving rechtvaardig?
2.1 Meritocratie
De media berichten vaak over de groeiende kloof tussen rijk en arm. Van een gelijke verdeling van welvaart en goederen is er geen sprake. Volgens een nieuw rapport van Oxfam (2022), een organisatie die strijdt tegen honger in de wereld en die ontwikkeling bevordert, hebben de tien rijkste mensen hun inkomen op één jaar tijd verdubbeld, terwijl het inkomen van 99 % van de wereldbevolking is gedaald. Gezien de grote inkomensverschillen stelt Michael Sandel de vraag of we in een rechtvaardige samenleving leven. Zo zijn er ook grote verschillen in de sportwereld. Een topvoetballer verdient bijvoorbeeld meer dan een atleet die een gouden medaille wint op de Olympische spelen.
We leven in een meritocratie = een samenleving waarin mensen naar hun verdienste worden beloond. Iemand kan een betere maatschappelijke positie bekomen op basis van zijn inzet en capaciteiten. In een dergelijke samenleving is het gemakkelijk om iemands positie in de maatschappij te verantwoorden: succes in het leven is te danken aan je capaciteiten en het resultaat van ervoor gewerkt te hebben.
In welke samenleving zou je het liefst willen leven als je rijk bent? Beargumenteer je antwoord.
In welke samenleving zou je willen leven als je arm bent? Beargumenteer je antwoord.
Mensen die een meritocratie verkiezen, vinden het rechtvaardig dat ze krijgen wat ze verdienen en verdienen wat ze krijgen. Succes behalen of falen is dus aan jezelf te danken. Een dergelijke opvatting houdt echter geen rekening met factoren waarop je zelf geen invloed hebt. Je hebt je geboorteplaats bijvoorbeeld niet kunnen kiezen. Ook over je sociale status heb je als kind geen zeggenschap gehad. Sandel stelt daarom de vraag of het wenselijk is om in een meritocratie te leven.
Welke jobs krijgen de meeste waardering in onze samenleving?
Debat: Is het rechtvaardig dat mensen in de ene job meer verdienen dan in een andere?
2.2 Rechtvaardige principes
Als het niet op basis van verdienste is, hoe bepaal je dan wat een rechtvaardige samenleving is?
Volgens de Amerikaanse filosoof John Rawls (1921-2002) heeft de mens de neiging om vanuit zijn eigenbelang te denken en te handelen. Het is daarom moeilijk om te bepalen wat rechtvaardig is voor iedereen. Want wat jij als rechtvaardig ziet, zal waarschijnlijk gekleurd zijn door je eigenbelang. Rawls vindt rechtvaardige principes daarom belangrijker dan opvattingen over ‘het goede handelen’. De vraag is dan hoe je tot rechtvaardige principes komt.
Gedachte-experiment Rawls
Vragen gedachtenexperiment blz. 160
Zou jij nog steeds dezelfde regels kiezen als je wist dat je arm zou zijn?
Rechtvaardige principes
START = Je weet niet wie je bent, wat je positie is op de maatschappelijke ladder (rijk of arm), je etniciteit, je geslacht of hoeveel je gaat verdienen.
= oorspronkelijke of originele positie.
=> de sluier van onwetendheid
GEDACHTE-EXPERIMENT: Stel dat je nog niet geboren bent. Het is nog niet bepaald waar je geboren zult worden. Er zijn twee werelden. In welke wereld zou jij willen terechtkomen? Beargumenteer je keuze.
— Wereld A is de wereld zoals ze nu is: een kleine elite aan superrijken, een vrij grote middenklasse en een grote groep (straat)arme mensen.
— Wereld B is een denkbeeldige wereld. In die wereld mag het maximale loonverschil slechts 300 % zijn. Een manager van een supermarkt mag dus maximaal drie keer zoveel verdienen als een kassabediende.
Vanuit de positie van onwetendheid (originele positie) kun je volgens Rawls pas nadenken over rechtvaardigheid.
Iedereen zou namelijk in de positie van een arm kindje in een sloppenwijk of de positie van een superrijke manager kunnen terechtkomen.
Omdat je niet weet in welke positie je gaat terechtkomen, ga je niet meer denken vanuit je eigenbelang, maar vanuit ieders belang.
=> Dat is volgens Rawls de beste manier om tot rechtvaardige principes te komen.
=> Want vanuit een situatie van niet weten, zal iedereen ervoor kiezen om de positie van de armen te verbeteren. Dat is namelijk de redelijkste keuze.
Rechtvaardige samenleving
Rechtvaardigheid en startpositie
Iedereen laten deelnemen aan de samenleving is belangrijk
Maar: een samenleving is niet echt rechtvaardig als mensen vanuit ongelijke startposities vertrekken
Vergelijking met een hardloopwedstrijd:
Niet iedereen start op dezelfde plaats → wedstrijd is niet eerlijk
Zelfs als je iedereen dezelfde startpositie geeft:
→ winnen nog steeds de sterksten / besten
Besluit: Gelijke kansen bij de start alleen zijn niet genoeg om echte rechtvaardigheid te garanderen
Rawls: het verschilprincipe
Volgens John Rawls hoeft niet iedereen evenveel te hebben
Ongelijkheid mag bestaan, maar onder één voorwaarde:
=> Het moet de minstbedeelden verbeteren
Het verschilprincipe
Verschillen in rijkdom en positie zijn toegestaan
Maar alleen als ze bijdragen aan:
betere kansen
meer welzijn
meer ondersteuning voor de zwaksten
Mensen mogen hun talenten ontwikkelen en rijdkom vergaren als ze daarmee de minderbedeelden helpen!
Stellingenopdracht zie google Classroom
