De verpleegkundige diagnose (Mbo-Verpleegkundige mbo niveau 4, les 3)

K L I N I S C H E B L I K

M B O - V E R P L E E G K U N D I G E   ·   N I V E A U 4

De verpleegkundige diagnose

De arts zegt: hartfalen. Maar wat betekent dat voor deze zorgvrager, vandaag? Jij kijkt verder dan de ziekte en zet je observaties om in een verpleegkundige diagnose.

Les 3  ·  Stelt een verpleegkundige diagnose

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Studenten Mbo-Verpleegkundige leren het verschil tussen een medische en een verpleegkundige diagnose, doorlopen de stappen van klinisch redeneren en schrijven een verpleegkundige diagnose op met de PES-structuur, ook als risicodiagnose. Mbo niveau 4, werkproces P2-K1-W1, ongeveer 40 minuten.

Items in this lesson

K L I N I S C H E B L I K

M B O - V E R P L E E G K U N D I G E   ·   N I V E A U 4

De verpleegkundige diagnose

De arts zegt: hartfalen. Maar wat betekent dat voor deze zorgvrager, vandaag? Jij kijkt verder dan de ziekte en zet je observaties om in een verpleegkundige diagnose.

Les 3  ·  Stelt een verpleegkundige diagnose

Over deze les: les 3 van de serie Klinische blik, beroepslessen voor de opleiding Mbo-Verpleegkundige (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren het verschil tussen een medische en een verpleegkundige diagnose, hoe klinisch redeneren van gegevens naar een diagnose leidt en hoe ze een diagnose opschrijven met de PES-structuur.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Mbo-Verpleegkundige (crebo 27145). Profieldeel P2-K1 Organiseert en coördineert de zorgverlening, werkproces P2-K1-W1 Stelt een verpleegkundige diagnose. Leerresultaat uit de body of knowledge van de MBO Raad: stelt op basis van klinisch redeneren de verpleegkundige diagnose en bepaalt op basis hiervan de benodigde zorginterventies.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 3

Na deze les:

1

Je kan het verschil uitleggen tussen een medische en een verpleegkundige diagnose.

2

Je kan de stappen van klinisch redeneren gebruiken om van observaties tot een diagnose te komen.

3

Je kan een verpleegkundige diagnose opschrijven met de PES-structuur.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 3

Mevrouw Tahiri is opgenomen met hartfalen. Is 'hartfalen' een verpleegkundige diagnose?

1

Ja

2

Nee

3

Soms

4

Ik weet het niet

Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten. Hartfalen is een medische diagnose: de arts stelt die. De verpleegkundige kijkt naar wat het hartfalen voor mevrouw Tahiri betekent: is ze kortademig bij het wassen, slaapt ze slecht, houdt ze vocht vast? Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 3

K E R N B E G R I P

Verpleegkundige diagnose

Een oordeel van de verpleegkundige over hoe een zorgvrager reageert op een gezondheidsprobleem of een levensgebeurtenis. Het gaat om problemen die jij met verpleegkundige zorg kunt beïnvloeden. De diagnose is het startpunt voor doelen en interventies in het zorgplan.

Kernbegrip: deze omschrijving volgt de internationale definitie van NANDA International, de bekendste lijst van verpleegkundige diagnoses. In Nederland gebruiken organisaties ook andere classificaties, zoals Omaha. De body of knowledge bij het kwalificatiedossier noemt onder meer NANDA, NIC, NOC, Omaha en ICF. Benadruk: de verpleegkundige diagnose beschrijft een probleem van de zorgvrager, niet een taak van de verpleegkundige.

M E D I S C H O F V E R P L E E G K U N D I G

LES 3

Twee soorten diagnose

Medische diagnose

  • Gesteld door de arts

  • Benoemt de ziekte of aandoening

  • Blijft vaak gelijk zolang de ziekte er is

  • Bijvoorbeeld: hartfalen, diabetes

Verpleegkundige diagnose

  • Gesteld door de verpleegkundige

  • Benoemt de reactie van de zorgvrager

  • Verandert als de zorgvrager verandert

  • Bijvoorbeeld: verminderde inspanningstolerantie

Uitleg: twee zorgvragers met dezelfde medische diagnose kunnen heel verschillende verpleegkundige diagnoses hebben. De een met hartfalen is benauwd bij elke inspanning, de ander heeft vooral moeite om de vochtbeperking vol te houden. Daarom stel je de verpleegkundige diagnose per persoon. Verminderde inspanningstolerantie betekent: de zorgvrager heeft te weinig energie om dagelijkse dingen te doen, zoals zich wassen of aankleden.

Extra voor snelle studenten: bedenk bij diabetes twee verschillende verpleegkundige diagnoses.

V R A A G

LES 3

Welke van deze vier is een verpleegkundige diagnose?

A

Longontsteking na een griep

B

Kans op vallen door duizeligheid

C

Diabetes type 2 met insuline

D

Gebroken heup na een val

Antwoord: B. Kans op vallen door duizeligheid beschrijft een probleem van de zorgvrager dat jij met verpleegkundige zorg kunt beïnvloeden, bijvoorbeeld met hulp bij het opstaan en een veilige kamer. Longontsteking, diabetes en een gebroken heup zijn medische diagnoses: de arts stelt ze vast.

K L I N I S C H R E D E N E R E N

LES 3

Van observatie naar diagnose

Klinisch redeneren is denken als een verpleegkundige. Je doorloopt steeds dezelfde stappen:

  • gegevens verzamelen: kijken, vragen, meten, het dossier lezen

  • gegevens ordenen: wat valt op, wat hoort bij elkaar?

  • een hypothese vormen: wat zou hier aan de hand kunnen zijn?

  • de diagnose stellen en interventies kiezen

  • evalueren: werkt het?

Uitleg: klinisch redeneren is een cyclus. Na het evalueren begin je opnieuw, want de toestand van de zorgvrager verandert. Een hypothese is een voorlopige verklaring die je gaat toetsen: je zoekt gegevens die hem bevestigen of juist tegenspreken. Dat onderscheidt niveau 4: je stelt niet alleen vast wat je ziet, je verklaart het en je trekt een conclusie. Vraag studenten welke gegevens zij op stage zelf verzamelen.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

Z E T O P V O L G O R D E

LES 3

Zet de stappen van klinisch redeneren in de goede volgorde.

1

De diagnose stellen

2

Gegevens verzamelen

3

Een hypothese vormen

4

Evalueren

5

Gegevens ordenen

Volgorde: verzamelen, ordenen, hypothese, diagnose (met interventies), evalueren. Vraag na afloop: waarom kun je geen diagnose stellen voordat je de gegevens hebt geordend? Antwoord: losse gegevens zeggen weinig, pas in samenhang zie je een patroon.

D E P E S - S T R U C T U U R

LES 3

Een diagnose in drie delen

Je schrijft een verpleegkundige diagnose vaak op met de PES-structuur:

  • P, probleem: wat is er aan de hand?

  • E, etiologie: waardoor komt het? Dat zijn de beïnvloedende factoren.

  • S, symptomen: waaraan zie je het? Dat zijn je observaties.

Voorbeeld: angst, door onzekerheid over de operatie van morgen, blijkend uit slecht slapen en steeds dezelfde vragen.

Uitleg: de PES-structuur komt van de Amerikaanse verpleegkundige Marjory Gordon en wordt in Nederland in veel opleidingen en organisaties gebruikt. De E is belangrijk: daar richten de interventies zich op. Kun je de oorzaak beïnvloeden, dan kun je het probleem verkleinen. De S laat zien dat je diagnose op observaties rust en niet op een gevoel. Woorden die je vaak ziet: 'door' of 'als gevolg van' voor de E, 'blijkend uit' voor de S. Bij het voorbeeld op de dia kun je de E beïnvloeden: met uitleg over de operatie en ruimte voor vragen neemt de onzekerheid af. Een medische diagnose als hartfalen zet je liever niet als E: die kan de verpleegkundige niet veranderen. Beschrijf dan wat je wel kunt beïnvloeden, zoals weinig conditie na lang in bed liggen.

C A S U S

LES 3

M E N E E R K U I P E R S , 7 9 , V E R P L E E G H U I S

E T E N

Laat de helft van zijn maaltijden staan

G E W I C H T

Vier kilo lichter dan een maand geleden

M O N D

Kunstgebit zit los en doet pijn bij kauwen

S T E M M I N G

'Sinds mijn vrouw er niet meer is, smaakt niets me meer.'

Wat zie jij?

Lees de gegevens. Welke horen bij elkaar? Bedenk een hypothese: wat is hier aan de hand, en waardoor?

Casus: meneer Kuipers woont sinds twee maanden in het verpleeghuis. Laat studenten eerst zelf ordenen. Mogelijke hypothese: meneer Kuipers is ondervoed of loopt een groot risico daarop, door een slecht passend kunstgebit en verlies van eetlust na het overlijden van zijn vrouw. Een organisatie screent hiervoor met een vaste methode, zoals de SNAQ, die de body of knowledge noemt. Benadruk dat de stemming net zo goed een gegeven is als het gewicht: rouw kan de eetlust sterk verminderen.

Hulp voor wie vastloopt: begin bij de vraag 'wat is het probleem?' en zoek daarna bij elk gegeven of het een oorzaak of een symptoom is.

V R A A G

LES 3

Je schrijft de diagnose van meneer Kuipers op met PES. Welk gegeven hoort bij de E?

A

Hij is vier kilo afgevallen

B

Hij laat zijn maaltijden staan

C

Zijn kunstgebit doet pijn

D

Hij woont in een verpleeghuis

Antwoord: C. Het pijnlijke kunstgebit is een oorzaak: het verklaart waarom meneer Kuipers minder eet. Het gewichtsverlies en de maaltijden die hij laat staan zijn symptomen, ze horen bij de S. Dat hij in een verpleeghuis woont, is een gegeven, maar geen oorzaak van het probleem. Het verdriet om zijn vrouw is een tweede beïnvloedende factor.

O P D R A C H T

LES 3

Schrijf de diagnose

1

Schrijf het probleem van meneer Kuipers op in een paar woorden.

2

Voeg de beïnvloedende factoren toe met 'door'.

3

Voeg de symptomen toe met 'blijkend uit'.

4

Bedenk bij de E één interventie voor het zorgplan.

7

minute

00

second

in tweetallen

Opdracht: ongeveer 7 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: verminderde voedingstoestand, door een slecht passend en pijnlijk kunstgebit en minder eetlust na het overlijden van zijn vrouw, blijkend uit vier kilo gewichtsverlies in een maand en het laten staan van de helft van zijn maaltijden. Interventies bij de E: overleggen met de arts en de tandarts of tandprotheticus over het kunstgebit, zacht voedsel aanbieden zolang het gebit pijn doet, aandacht voor zijn rouw en eten met anderen aan tafel. Bespreek een paar antwoorden klassikaal.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik het voorbeeld van de PES-dia als sjabloon.

Extra voor snelle studenten: formuleer een doel voor het zorgplan dat bij deze diagnose past.

A C T U E E L O F R I S I C O

LES 3

Is het er al, of dreigt het?

Actuele diagnose

  • Het probleem is er nu

  • Je ziet symptomen

  • Schrijf je op met P, E en S

  • Bijvoorbeeld: verminderde voedingstoestand

Risicodiagnose

  • Het probleem is er nog niet

  • Er zijn risicofactoren

  • Schrijf je op met P en E, zonder S

  • Bijvoorbeeld: risico op decubitus

Uitleg: een risicodiagnose heeft nog geen symptomen, want het probleem is er nog niet. Je beschrijft daarom alleen het risico en de risicofactoren, bijvoorbeeld: risico op decubitus door bedlegerigheid en incontinentie. Interventies richten zich op voorkomen. Juist daar maakt de verpleegkundige het verschil: een probleem dat je voorkomt, hoeft de zorgvrager niet te hebben.

V R A A G

LES 3

Mevrouw Tahiri ligt door haar benauwdheid veel in bed. Haar huid is nog gaaf. Welke diagnose past het best?

A

Risico op decubitus door bedlegerigheid

B

Decubitus, blijkend uit een rode plek

C

Hartfalen, blijkend uit vocht in de benen

D

Verminderde mobiliteit door decubitus

Antwoord: A. Haar huid is gaaf, dus er is nog geen decubitus. Wel is er een risicofactor: ze ligt veel in bed. Dat maakt het een risicodiagnose, zonder S. Antwoord B beschrijft een symptoom dat er niet is. Hartfalen is een medische diagnose. D draait oorzaak en gevolg om.

S T E L L I N G

LES 3

Een verpleegkundige diagnose stel je één keer, bij de opname.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Een verpleegkundige diagnose is niet vast: ze verandert als de zorgvrager verandert. Daarom evalueer je steeds en stel je de diagnose bij, en daarmee ook het zorgplan. Sluit af met de startvraag: is hartfalen een verpleegkundige diagnose? Nee, het is een medische diagnose. Jij beschrijft wat het voor mevrouw Tahiri betekent, bijvoorbeeld verminderde inspanningstolerantie door weinig conditie na lang in bed liggen.

T E R U G B L I K

LES 3

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Het verschil uitleggen tussen een medische en een verpleegkundige diagnose

2

De stappen van klinisch redeneren gebruiken om van observaties tot een diagnose te komen

3

Een verpleegkundige diagnose opschrijven met de PES-structuur

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Het zorgplan: doelen en interventies

Je hebt een diagnose. En nu? Volgende les maak je van een verpleegkundige diagnose een zorgplan met haalbare doelen en passende interventies, samen met de zorgvrager.

  • Je kan een verpleegkundig doel SMART formuleren dat past bij een diagnose.

  • Je kan interventies kiezen die passen bij de oorzaak van het probleem en bij de wensen van de zorgvrager.

Volgende les: les 4 van de serie, werkproces B1-K1-W2 Stelt het zorgplan op en/of bij.

Klik hier

Image credit: LessonUp