Werksessie Nederlands 7-04

• Gs
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 1

Wat hebben onze leerlingen nodig om effectief taalonderwijs te krijgen op de Johan de Witt Scholengroep?

van systeem...

Wat hebben onze leerlingen nodig van ons als vakleerteam Nederlands om effectief taalonderwijs te krijgen op de Johan de Witt Scholengroep?

...naar zelf.

Stand van zaken schooljaar 25-26

• Schoolbreed taalbeleid: Talenbeleidsplan met bijbehorend actieplan, Themagroepen (schooloverstijgend)
• Curriculum & leermiddelen: Nieuwe kernmethode Nederlands (afgestemd op nieuwe kerndoelen, integratie van vakvaardigheden, thematisch onderwijs met wereldthema’s, rijke, authentieke teksten en woordenschat in context, adaptieve verwerking en RTTI-gecertificeerd)
• Extra onderwijstijd: Verdiepende modules (leerjaar 1), Structureel lezen tijdens mentoruur, NT2-lesuur (o.a. Tweede Fase ISK → GL), HDT, PRO-module Spreekvaardigheid 
• Ondersteuning & monitoring: Inzet van Numo, gebruik van referentietoetsen en inrichten en uitrollen PowerBi-dashboards voor monitoring voortgang en inzet interventies

Schooljaar 26-27

Meer ruimte in het lessentabel

BK

Onderbouw

• 4 lesuren Nederlands
  
• Leerjaar 1 en 2: extra lesuur Verdiepende Module
  
• alle ISK-leerlingen: extra NT2-lesuur (Nederlands-ISK)
  
• Extra: Inhaaluur Basisvaardigheden, HDT, RT, lezen tijdens het mentoruur
  

Bovenbouw

• 3 lesuren Nederlands
  
• Extra: Examentraining Nederlands, Examentaal training, HDT, lezen tijdens het mentoruur

MHV

Onderbouw

• 3 lesuren Nederlands
  
• Leerjaar 1 en 2: extra lesuur Verdiepende Module
  
• alle ISK-leerlingen: extra NT2-lesuur (Nederlands-ISK)
  
• Extra: Inhaaluur Basisvaardigheden, HDT, RT, lezen tijdens het mentoruur
  

Bovenbouw

• 2 lesuren Nederlands
  
• Extra: Examentraining Nederlands, Examentaal training, HDT, lezen tijdens het mentoruur
  

Schooljaar 26-27

Randvoorwaarden zijn aanwezig

• Schoolbreed talenbeleid met concrete actielijnen
• Ruimte in de lessentabel: extra lesuren Nederlands, verdiepende modules (o.a. met externe expertise), structureel lezen (mentoruur), NT2-uitbreiding (o.a. Tweede Fase ISK)
• Ruimte voor gerichte ondersteuning: HDT, RT en extra taalinterventies
• Kwalitatieve leermiddelen: nieuwe kernmethode, inzet van adaptieve programma’s (Numo)
• Verrijking en verdieping van het curriculum: verdiepende modules 
• Monitoringssysteem: PowerBi-dashboard 

...wat ontbreekt nog?

...wat ontbreekt nog?

Een Professionele Leercultuur

De volgende stap ligt niet in structuur, maar in samenwerking en professionele leercultuur:

• Werken vanuit een gedeelde visie op taalontwikkeling en taalonderwijs
• Samenwerking gericht op verbetering van onderwijspraktijk
• Resultaatgericht werken met focus op leerlingontwikkeling
• Gezamenlijk eigenaarschap over de taalontwikkeling van leerlingen
• Werken vanuit gedeelde kwaliteitsstandaarden
• Structurele afstemming binnen en tussen vakleerteams
• Consistente uitvoering en borging van afspraken
• Vertrouwen in én benutten van elkaars expertise

De school heeft de randvoorwaarden op orde. De impact op leerlingniveau wordt nu bepaald door de mate waarin het team erin slaagt om als professionele leerteam samen te werken vanuit gedeelde kwaliteitsnormen. De huidige uitdaging ligt niet in wat we doen, maar in hoe consistent en gezamenlijk we het doen. Zonder gedeelde verantwoordelijkheid en professionele afstemming blijft de impact van sterke structuren beperkt.

De randvoorwaarden zijn aanwezig.

De impact wordt nu bepaald door de mate waarin we als team gezamenlijk handelen vanuit gedeelde kwaliteitsnormen.

Evidence-informed werken

Drie domeinen

Visie op taalonderwijs

Taal is een van de meest waardevolle instrumenten die een mens bezit. Taal is de sleutel tot leren, denken en deelnemen aan de samenleving.

We willen dat leerlingen de school verlaten met zoveel mogelijk taaleigenaarschap. 

Taaleigenaarschap =

• leerlingen hebben inzicht in hun eigen ontwikkelproces
  
• Leerlingen durven en worden gemotiveerd de taal te gebruiken
  
• Leerlingen gebruiken alle talige vaardigheden
  
• Leerlingen begrijpen hoe taal een essentiële schakel vormt in hun dialoog met de wereld 

Met deze visie streeft de Johan de Witt Scholengroep naar verbetering van

taalvaardigheid in alle vakken, erkenning en benutting van meertaligheid, gelijke

kansen voor alle leerlingen door hoge verwachtingen te combineren met gerichte

ondersteuning en door leerlingen toe te rusten met sterke taal- en interculturele

vaardigheden voor de toekomst.

....de volgende stap?

Een duidelijke collectieve ontwikkelopgave: Aan de slag met het actieplan Talenbeleid

1. Verdiepende modules
   
2. Leesplan
   
3. Doorlopende leerlijn NT2
   
4. Herijking curriculum Nederlands
   
5. Inzet NUMO & referentietoetsen
   
6. Functioneel meertaligheid
   
7. Taalgericht vakonderwijs & Examentaal
   

....de volgende stap?

Een duidelijke collectieve ontwikkelopgave: Aan de slag met het actieplan Talenbeleid

1. Verdiepende modules
   
2. Leesplan
   
3. Doorlopende leerlijn NT2
   
4. Herijking curriculum Nederlands
   
5. Inzet NUMO & referentietoetsen
   
6. Functioneel meertaligheid
   
7. Taalgericht vakonderwijs & Examentaal
   
8. Doelgerichte professionalisering

Doelgerichte professionalisering

Cursussen:

Rijk en betekenisvol taalleesonderwijs (al dan niet op school, via Windesheim of als train-de-trainer)

Lezen en leescultuur – online – 5 bijeenkomsten

Vakdidactische Inspiratiereeks Nederlands – Tilburg – 7 avonden

Themaleerteam Functioneel Meertaligheid – 9 bijeenkomsten tijdens dinsdagmiddag 26-27

Opleidingen:

Master educational needs taal/NT2 (hbo) – online

Master Taalbewust Leren deeltijd (hbo) - Rotterdam

Master meertaligheid en taalverwerving (wo) – Universiteit Utrecht

Nederlands als tweede taal en meertaligheid (Taalwetenschappen) - UvA

Conferenties en congressen:

Professionaliseringsmiddag vernieuwd talenonderwijs – 10 april middag - Leiden

Neerlandistiekdagen – 24 april 2026 – Leiden (gratis)

HSN conferentie – 20-21 november 2026 – Brugge

Lezen centraal – april 2027 – Utrecht

Dag van het literatuuronderwijs – 3 november 2026 – Rotterdam

Webinar Netwerk taalrijk onderwijs vo – 7 mei 2026

Nationale Conferentie Thematisch onderwijs – 27 januari 2027 – Utrecht

Concreet betekent dit:

Uiterlijk einde schooljaar 2025–2026:

• Alle themagroepen zijn vertegenwoordigd; afspraken zijn vastgelegd en locatie-overstijgend gedeeld.
• Het talenbeleid is geactualiseerd en vastgesteld.
• Leermiddelen zijn vastgesteld, inclusief heldere afspraken over inzet en didactisch gebruik.
• Er is een evenwichtige en doorlopende leerlijn van brugklas tot en met examenjaar.
• De inzet van NT2-onderwijs is uitgewerkt voor extra Nederlands-ISK lesuren.
• De invulling van HDT is vastgesteld en geborgd.
• Er zijn duidelijke afspraken over de inzet van referentietoetsen en de vertaling daarvan naar het onderwijs.

Wat hebben wij als vakleerteam nodig om effectief taalonderwijs voor onze leerlingen op de Johan de Witt Scholengroep te garanderen?

Actualisatie 

Een kleine definitiebepaling...

Curriculum = Een curriculum is een plan voor het leren, bestaande uit doelen, toetsing en leeractiviteiten. 

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969)

Verschillende curriculumniveaus

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969; SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Verschillende curriculumniveaus

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969; SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Curriculumontwikkeling is een cyclisch proces (van analyse, ontwerp, ontwikkeling, implementatie en evaluatie) dat start vanuit een vraag, een probleem of uitdaging. Vaak denken we te weten wat het probleem is en bedenken we meteen een oplossing. We slaan een belangrijke fase in het ontwerpproces over: de analysefase.

Curriculumaanpak?

(SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Curriculumontwikkeling is een cyclisch proces (van analyse, ontwerp, ontwikkeling, implementatie en evaluatie) dat start vanuit een vraag, een probleem of uitdaging. Vaak denken we te weten wat het probleem is en bedenken we meteen een oplossing. We slaan een belangrijke fase in het ontwerpproces over: de analysefase.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

Ons schoolplan

(Johan de Witt Scholengroep, 2026)

Onze koers

Visie

Visie

Johan de Witt Scholengroep leidt jongeren op tot goed geïnformeerde, zelfverzekerde en maatschappelijk betrokken wereldburgers.

Biesta's drieslag:

1. Kwalificatie
2. Persoonsvorming 
3. Socialisatie 

Onderwijskundig beleid

Visie op leren

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

Samenhang in het curriculum Nederlands

De kerndoelen en examenprogramma's zijn opgebouwd uit drie domeinen: Communicatie, Taal en Literatuur. 

Te zien is: 

a) dat alle inhouden binnen een domein met elkaar samenhangen en 

b) hoe de domeinen in grote lijnen met elkaar verbonden zijn.

Doelstelling: 

Leerlingen helpen zich te ontwikkelen tot taalvaardige, taalbewuste en cultuurbewuste deelnemers aan de maatschappij. 

Van oude naar nieuwe kerndoelen Nederlands

Van oude naar nieuwe examenporgramma's Nederlands

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

Schoolcontext 

Diversiteit als krachtbron voor ontwikkeling en leren

Diverse opleidingen: 

Praktijkonderwijs, VMBO, HAVO, VWO, Gymnasium, ISK, MYP

Divers onderwijsaanbod: 

Uitgebreid vakkenpakket (Praktijkgerichte Programma's, NLT, Filosofie, BECO, MAW, Arabisch, Turks, Italiaans, Russisch, etc) 

Diverse leerlingpopulatie: 

2763 leerlingen

• 47,3% ISK-leerlingen
• 83,6% APCG leerlingen
• 90+ nationaliteiten vertegenwoordigd

svz 23-03-2026

"De Johan de Witt Scholengroep is een wereldschool in het hart van een superdiverse stad. Onze leerlingpopulatie bestaat uit meer dan 90 nationaliteiten, met een rijkdom aan talen, achtergronden en perspectieven. We zien deze diversiteit niet als uitdaging, maar als krachtbron voor ontwikkeling en leren."

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

De drie S’en

Hoe complexer de samenleving, hoe groter de druk op het onderwijs om recht te doen aan uiteenlopende belangen. Volgens Tyler (1949) zijn wensen vanuit

leerling (student),

(vak)inhoud (subject),

en maatschappij (society)

bepalend bij het kiezen van onderwijsdoelen en -inhouden voor een school of vak. Een goed curriculum heeft een bewuste balans in deze drie perspectieven. Onderwijsfilosofische en leerpsychologische overwegingen helpen om het ‘wat en hoe’ vervolgens in te perken en te verfijnen.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

2. Curriculumontwerp

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Curriculair spinnenweb

(SLO, 2022)

Ronde 1: Patronen herkennen

Wat?

Bepaal de vereiste en gewenste leeruitkomsten (kennis, vaardigheden, houding) voor het eind van de opleiding.

Hoe?

Ga in je opleidingsgroepje aan de slag met de volgende hulpvragen:

1. Welke patronen zie je terug op het SE & CE? Kan je een onderscheid maken tussen vereiste en gewenste uitkomsten op basis van deze examens?
2. Wat zie je onze leerlingen veelal doen?
   
3. Hoe kunnen we de kloof overbruggen tussen de huidige prestaties en de vereiste/gewenste leeruitkomsten?
   

Hoelang?

20 min.

Klaar? Plak de post-its op jullie opleidingsposter.

Succescriteria formuleren op inhoud en vorm!

Inhoud:

Centraal: literatuur, taal en cultuur, taalkunde.

Focus op bronbeoordeling en -vergelijking.

Aandacht voor argumentatie en samenvatten.

Semantiek: herkennen van framewoorden, toon en synoniemen.

Vorm:

Heldere formulering vereist.

Van toepassing op isk en regulier onderwijs.

Examens vereisen precisie en algemene bewoordingen.

Uitdagingen: leestempo, wereldkennis, diepgaand tekstbegrip.

Ronde 2: Top 7

Wat?

Ontwikkel een gezamenlijke Top 7 van essentiële leerstof om doorlopende leerlijnen binnen het vak Nederlands te versterken.

Hoe?

1. Elk subgroepje (onderbouw of bovenbouw) stelt een Top 7 samen van de belangrijkste leerdoelen.
   
2. Beoordeel of de leerdoelen van de onderbouw een goede voorbereiding zijn op de bovenbouw door de Top 7-lijsten te vergelijken.
   
3. Combineer de lijsten van onder- en bovenbouw tot één gezamenlijke Top 7 die de essentiële leerdoelen voor de hele opleiding weergeeft.
   
4. Bepaal de volgorde waarin de leeruitkomsten bereikt moeten worden )een doorlopende leerlijn).
   

Hoelang?

20 min.

Klaar? Plak de post-its met jullie gezamenlijke Top 7 op de opleidingsposter.

Ronde 3: PTO en PTA

Wat?

Maak het leren zichtbaar door effectieve toetsing in de PTO's en PTA's.

Hoe?

Elke leerjaarverantwoordelijke werkt met het format voor zijn/haar opleidingsjaar en houdt rekening met de volgende criteria:

Onderbouw (OB):

• Kern-methode: Thematisch geïntegreerde vakvaardigheden, woordenschat in context en gekoppelde schooltaalwoorden
• Verdiepingsmodule: Uitlichten specifieke vakvaardigheden (vanuit een invalshoek de integratie opzoeken)
• Numo: Basisvaardigheden monitoren en trainen.

Bovenbouw (BB): 

• De plaats van leesvaardigheid ten opzichte van andere vakvaardigheden. 
• Schooltaalwoorden in context

Hoelang?

 30 min.

Voorbeeld toetsprogramma

Toetsing benaderen als een doelgericht onderzoeksproces naar het leren van leerlingen

• Minder toetsen, maar wel effectiever.
  
• Voldoende gelegenheid voor herhaaldelijk terughalen en oefenen. 
  
• Transparant zijn over beslismomenten
  

Even de laatste kwaliteitscheck...

(SLO, 2022)

Een goed curriculum voldoet aan vier kwaliteitscriteria. Deze kwaliteitscriteria bouwen op elkaar voort. De effectiviteit hangt af van de bruikbaarheid (kan het worden uitgevoerd zoals bedoeld?) en van de relevantie en consistentie van het curriculum.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

De volgende stap

De volgende stap zijn de leeractiviteiten. 

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Constructieve afstemming

De volgende stap zijn de leeractiviteiten. 

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Hoe duidelijker je weet WAT leerlingen gaan leren in je les, onderwijsperiode of jaar, en hoe bewijs van het geleerde er uitziet, hoe meer dat richting geeft aan je didactiek.