PO - Bovenbouw - Vrijheid

1 / 17
next
Slide 1: Slide
BurgerschapskundeMentorles+2BasisschoolGroep 6-8

This lesson contains 17 slides, with text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min

Introduction

Deze les staat in het teken van vrijheid! De laatste tijd horen we steeds vaker om ons heen dat we in Nederland in een ‘vrij’ land leven. Vrij om te zeggen wat je denkt, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent. Het is ook niet voor niets dat ‘Vrijheid’ samen met ‘Solidariteit’ en ‘Gelijkheid’ behoort tot de drie kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Toch voelt het met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlog in Oost-Europa soms of ‘vrijheid’ niet meer zo vanzelfsprekend is. Hoe zorgen we voor onze vrijheid en wat is vrijheid precies?

Instructions

In duo's en klassikaal

In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat jullie zelf vinden en tot slot hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen. Dit doen we door het gebruik van verschillende stellingen die we bespreken aan de hand van meningkaarten.

Voeg eventueel stellingen toe, haal weg wat niet bij je groep past of pas stellingen aan. Gebruik hiervoor de laatste (lege )slide achteraan de les.

Bij elke stelling is er een INFO/UITLEG toegevoegd.
Hiermee kun je in je klas elke stelling en dialoog afronden.
Deze informatie is een richtlijn, wellicht gaat jullie gesprek ergens anders over. Wil je zelf kennis en informatie toevoegen? Dat kan natuurlijk.

Doel van de les
Met elkaar in dialoog gaan over maatschappelijke vraagstukken die te maken hebben met het thema ‘vrijheid’. Wat vind jij en wat vind ik en hoe verhoudt zich dat tot elkaar? Het verkennen van het woord vrijheid: welke betekenis dit heeft voor ieder? Verkennen waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Werkvormen
Meningkaarten-spel, individueel en klassikaal dialoog

Benodigdheden / voorbereiding
  • Ieder duo heeft MeningKaartjes nodig, er staan 2 sets op de print
  • Scharen om de kaartjes uit te knippen

Bijlagen
MeningKaartjes

Kennis/competenties/vaardigheden
Bewustwording, zelfbewustzijn, empathie, betrokkenheid, actief luisteren, mening delen, zelfkennis.

Leerdoelen
De leerling…  

...oefent met interviewtechnieken (zoals: actief luisteren, hoor en wederhoor, doorvragen, terugkoppelen en tekst samenvatten)
...oefent met zijn/haar mening te verwoorden
...oefent met actief luisteren naar de mening van de ander
…neemt actief deel aan een groepsgesprek over een maatschappelijk vraagstuk gekoppeld aan het thema vrijheid
…kan een eigen interpretatie van de term vrijheid verwoorden
…heeft kennis opgedaan over verschillende meningen rondom maatschappelijke vraagstukken gekoppeld aan het thema vrijheid

Burgerschap
Met deze les werk je aan de actuele burgerschapskerndoelen: 
  • 19A: de school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen
  • 20A: De leerling redeneert over het belang van basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
  • 20B: de leerling verkent en reflecteert op hoe die kan omgaan met diversiteit in de samenleving en
  • 21A: De leerling verkent mogelijkheden om democratisch te handelen.

Worksheets

Items in this lesson

Slide 1 - Slide

Introductie

Deze les staat in het teken van vrijheid!
De laatste tijd horen we steeds vaker om ons heen dat we in Nederland in een ‘vrij’ land leven. Vrij om te zeggen wat je denkt, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent.

In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat jullie zelf belangrijk vinden en tot slot hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Deze stellingen gaan over drie thema’s
1)    Vrijheid om te zijn wie je bent
2)    Vrijheid om te zeggen wat je wilt
3)    Vrijheid om te doen wat je wilt

Kies één van de drie thema’s, of speel ze allemaal! Voeg eventueel stellingen toe, haal weg wat niet bij je groep past of pas stellingen aan. (Gebruik hiervoor de laatste (lege) slide.)

Na elke stelling is er een INFO/UITLEG toegevoegd. Hiermee kun je in je klas elke stelling en dialoog afronden.



Slide 2 - Slide

Wat is vrijheid?

Kijk, daar begint het al… deze vraag is heel moeilijk te beantwoorden want vrijheid bestaat er op verschillende vlakken en op verschillende manieren. Kun je je bijvoorbeeld vrij (in je gedachten) voelen als je opgesloten zit? En wat als je in een dictatuur leeft maar dat zelf niet weet, voel je je dan vrij? Ben je het dan ook? Is vrijheid misschien ook een gevoel van jezelf?

In een samenleving zijn er voor elke vorm van vrijheid afspraken en regels nodig om die vrijheid te waarborgen. In Nederland vinden we dat heel belangrijk! Maar, regels...? Da's toch het tegenovergestelde van vrijheid?  Tja… zo eenvoudig is het dus blijkbaar niet.



Slide 3 - Slide

Klassensafspraken

Hebben jullie al een set klassenafspraken of dialoogafspraken gemaakt? Perfect! Haal deze erbij. Zo niet, dan kan het handig zijn om eerst de les Pittige Gesprekken te doen.

Het is belangrijk om afspraken te maken over hoe je in de klas met elkaars mening omgaat. Er zijn namelijk altijd verschillen, zowel bij kleine als bij grote onderwerpen.

Het is belangrijk dat je je altijd bewust bent van je eigen standpunt en openstaat voor mening van de ander. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is soms nog knap lastig. Het vormen en uiten van een mening is geen wedstrijdje ‘meeste stemmen gelden’. Er is altijd ruimte voor verschillende meningen.

Naar elkaar luisteren, elkaar begrijpen, maar het helemaal niet eens zijn… dat kan!

Maak afspraken over:
  • Elkaar uit laten praten.
  • Hoe luisteren we naar elkaar?
  • Op je beurt wachten.
  • Wat doen we als iemand echt even heel kwaad wordt?
  • Hoe voegen we de mening van de iets meer verlegen klasgenoten toe?
  • Wat gebeurt er als iemand zich niet aan de afspraken houdt?

Slide 4 - Slide

Meningspel

We gaan van alles op het gebied van 'vrijheid' onderzoeken en bespreken in het meningspel.

Verdeel de klas in duo’s.
Elk duo krijgt 5  kaarten.

1.    SUPER EENS                     (GROEN)
2.    Eens                                    (BLAUW)
3.    Oneens                              (ORANJE)
4.    HELEMAAL ONEENS     (ROOD)
5.    Geen mening                   (GRIJS)

We gaan vrijheid van verschillende kanten bekijken. Na elke stelling heb je met je duo kort de tijd (1 à 2 minuten) om deze samen te bespreken en een keus te maken tussen de kaarten.

Zijn jullie het meteen samen eens of oneens? Dan is het makkelijk kiezen.

Zitten jullie nog niet op een lijn?
Ga in dialoog!

Zoals je ziet hebt je naast ‘geen mening’, ‘eens‘ en ‘oneens’ ook de kaarten ‘HELEMAAL ONEENS’ en ‘ SUPER EENS’. Deze gebruik je als je echt een duidelijke mening hebt.

Belangrijk: jullie moeten samen één kaart kiezen! Leg deze kaart goed zichtbaar voor jullie op tafel.




Slide 5 - Slide

Open dialoog & actief luisteren

Het is superbelangrijk dat we geen discussie gaan voeren en elkaar gaan proberen te overtuigen van elkaars mening, maar dat we een ‘open dialoog’ voeren.

Wat is dat precies en hoe doe je dat?
Wat we met een open dialoog bedoelen, is dat je luistert naar de ander met oprechte nieuwsgierigheid. Je stelt krachtige, goede vragen waardoor je elkaar écht probeert te begrijpen. Je probeert bij de essentie van de mening van de ander te komen. Dat is best lastig maar je kan het oefenen! Daarbij is ‘actief luisteren’ automatisch heel belangrijk: iemand aankijken, samenvatten en doorvragen.

Door bijvoorbeeld te vragen:
“Wat bedoel je precies met…”
“Als ik het goed begrijp bedoel jij...(samenvatting)”
“Waarom betekent dat voor jou zoveel?”
“Hoe voel je je daarbij?”
"Hoe weet je dat? (waar komt een mening vandaan?)
“Waarom vind/denk je dat, denk je?”

Uitdaging: probeer gesloten vragen, waarbij de ander alleen met ja of nee kan antwoorden, te vermijden!

Let’s go!

Slide 6 - Slide

Stelling: Je kunt altijd aantrekken wat je zelf wilt

Bespreken & kiezen ! (in duo's)
Bespreek de stelling en maak een samen keuze in  ca. 2 minuten! Leg de kaart die jullie kiezen zichtbaar op tafel.


Loop als docent rond; zo zie je welke duo’s er snel een keuze maken en welke leerlingen er wat langer over doen en in gesprek zijn. Ook kun je de interactie tijdens het duogesprek goed observeren. Dit is handig als je leerlingen straks aan het woord wil laten.

GEBRUIK ONDERSTAANDE INFO EVENTUEEL OM DE LEERLINGDIALOOG TE BEGELEIDEN:

INFO/UITLEG: Met deze vraag wordt bespreekbaar dat media/vrienden/ouders allemaal op een andere manier invloed hebben op je keuzes. Hoe zit dat bij jou? Zeggen je ouders bijvoorbeeld weleens dat je dingen niet moet dragen? Reageren klasgenoten weleens op je uiterlijk? en hoe voelt dat?
En je kleedt je automatisch ook wel een beetje naar hoe het 'hoort'. Oftewel, naar wat de norm is. Want je gaat natuurlijk niet met een onderbroek op je hoofd naar de supermarkt, dat zou een beetje gek zijn.

Klassikaal bespreken/in dialoog:
Bespreek met de klas een aantal meningen. Kijk goed naar de kaarten die gekozen zijn. Er zijn duidelijke meningen (rood en groen) maar ook wat minder felle (oranje en blauw). Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog. Vergeet de ‘geen mening-leerlingen’ niet! Vraag hen waarom ze geen mening hebben of wat ze lastig vonden aan deze stelling om een keus te maken.
…Zijn er nog dringende opmerkingen? Laat deze leerlingen kort aan het woord en zorg dat iedereen die wil zijn mening kan geven.

Slide 7 - Slide

Stelling: Vrijheid is altijd kunnen zeggen wat je wilt

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog


INFO/UITLEG:

Deze vraag gaat over het recht om te zeggen wat je wil. Je hebt in Nederland de vrijheid om je te uiten. Vrijheid van meningsuiting... wat is dat ook alweer precies?

Het recht op vrijheid van meningsuiting betekent dat je mag denken, zeggen en schrijven wat je wilt, dat je mag lezen, luisteren en kijken wat je wilt, en dat je overal informatie mag verzamelen, want op basis daarvan kun je een mening vormen.

Maar je mag hierbij geen wetten overtreden, er zitten dus wel grenzen aan deze vrijheid. Je mag niet iemand bewust beledigen op basis van afkomst, levensovertuiging, handicap of seksuele voorkeur. En je mag ook niet anderen openbaar aanzetten tot discriminatie, haat of geweld.

De vrijheid om te zeggen wat je vindt of denkt is soms iets anders dan je houden aan gedragsafspraken die belangrijk zijn om goed en fijn met elkaar te kunnen omgaan. Denk bijvoorbeeld aan de afspraken op school, de buurt of thuis. Je zal niet overal zomaar altijd zeggen wat je vindt.

Slide 8 - Slide

Stelling: Online ben je veel vrijer 

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog


INFO/UITLEG:
 
Deze dialoog zou moeten gaan over of je online alles zomaar kan. Ben je juist vrijer of voorzichtiger? Je kan uitzien hoe je maar wilt online. Hoe denken de leerlingen over het geven van commentaar op klasgenoten? Wat zien ze bij anderen? En wat er eenmaal op het internet is geplaatst, dat blijft op het internet. Natuurlijk kun je anoniem heel veel doen, maar is alles online altijd terug te vinden? Hoe verstandig is het om online alles te zeggen wat je denkt?
Je kan eruitzien hoe je wilt, met een paarse avatar, of met een neppe foto.

Slide 9 - Slide

Stelling: Schoolregels bewaken jouw vrijheid

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog


INFO/UITLEG: Deze vraag gaat onder andere over zelfstandig (kritisch) nadenken. Moet je altijd doen wat er wordt opgedragen, of is het belangrijk om zelf na te blijven denken?

Bespreek na deze dialoog dat het belangrijk is om je informatie altijd te checken en goed te weten waarom regels en wetten er zijn. Zo ben je op de hoogte en kun je ook de vrijheid voelen om zelf keuzes te maken met betrekking tot die regels.

Wat vinden jullie daarvan?
Kun je docenten altijd vertrouwen?
En hoe zit dat eigenlijk als je op excursie gaat?Naar wie moet je dan luisteren?

Is daar een verschil?

Slide 10 - Slide

Stelling: Je neemt iemands vrijheid af als je niet luistert

Stap 1. In tweetallen
Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog


INFO/UITLEG: 
Deze dialoog kan gaan over de vraag hoe belangrijk luisteren eigenlijk is in gesprekken en in samenleven met anderen. Iedereen heeft recht op een eigen mening, maar vrijheid van meningsuiting betekent niet dat alleen jouw stem telt. Wat gebeurt er als je steeds alleen je eigen mening deelt en nooit echt naar een ander luistert? Dan is er veel ruimte voor jouw vrijheid, maar krijgt de ander geen kans om zijn of haar vrijheid te benutten.
 
Leerlingen kunnen nadenken over vragen zoals: Wanneer voel jij je gehoord? Hoe voelt het als iemand niet naar je luistert? Heeft luisteren misschien óók te maken met respect en gelijkwaardigheid? En kun je spreken over vrijheid als alleen één kant van het gesprek aandacht krijgt?

Daarnaast kunnen leerlingen bespreken wat er in een groep gebeurt als sommige stemmen nooit gehoord worden. Hoe zorg je ervoor dat iedereen ruimte krijgt om iets te zeggen? En is luisteren alleen maar stil zijn, of betekent het dat je probeert te begrijpen wat de ander bedoelt?

Slide 11 - Slide

Stelling: Wat vrijheid is bepaal je zelf

3… 2... 1… Maak je keus!
Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:
Bespreek met de klas een aantal meningen. Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog.

INFO/ UITLEG:
Deze stelling kan heel leuk zijn, maar ook best spannend! Schat zelf in of je deze fijn vindt om te doen. Deze dialoog zou moeten gaan over het verschil van vrijheid per persoon maar ook met de groep.

Voor leerlingen kan vrijheid namelijk heel verschillend voelen.
Voor de één is vrijheid alles kunnen zeggen wat je wilt.
Voor een ander is het gamen wanneer het uitkomt.
Voor iemand anders is het jezelf kunnen zijn, bijvoorbeeld door roze schoenen te dragen of je eigen stijl te kiezen.

Maar als je altijd doet wat voor jou vrijheid is, moet je dan soms ook iets doen voor een ander? Als jij de hele dag doet wat je wilt, wie maakt dan eten? Zouden we willen dat iedereen alleen maar doet wat vrijheid is voor zichzelf? Of moet je soms ook voor vrijheid voor de groep kiezen?

Slide 12 - Slide

Stelling: Iets posten van een ander is een aantasting van zijn vrijheid

Stap 1. In tweetallen
Stap 2. Klassikaal bespreken / in dialoog

Optioneel: Als leerlingen nog niet of nauwelijks bezig zijn met social media en er op school geen problemen spelen rondom dit onderwerp, kan ervoor gekozen worden deze stelling over te slaan.

Let op: Deze stelling is op dit moment regelmatig in het nieuws. Wees je ervan bewust dat je zelf positieve en neutrale voorbeelden gebruikt en geen “vuurtjes aanwakkert” die er niet zijn. Lees vooraf goed wat strafbaar is en wat niet, zodat je leerlingen hierop kunt wijzen wanneer dit ter sprake komt.


INFO / UITLEG:
Deze stelling gaat over vrijheid en respect in de digitale wereld. We leven in een tijd waarin foto’s, filmpjes en berichten snel worden gedeeld, bijvoorbeeld via sociale media of groepsapps. Iets posten kan leuk, grappig of goed bedoeld zijn, maar het roept ook een belangrijke vraag op: wie bepaalt eigenlijk wat er van jou wordt gedeeld?

Bespreek met de leerlingen wat het betekent om iets van een ander te posten. Dat kan een foto zijn, een filmpje, een bericht of een grapje. Sommige kinderen vinden het geen probleem als er iets over hen online verschijnt. Andere kinderen voelen zich juist ongemakkelijk, boos of verdrietig wanneer er iets wordt gedeeld zonder dat zij dat willen.
Ook situaties buiten social media kunnen herkenbaar zijn. Soms laat een ouder een foto of filmpje van zijn of haar kind zien aan familie of vrienden, terwijl het kind dat eigenlijk best gênant vindt. Samen kun je bespreken: Is dit hetzelfde als iets op social media plaatsen? Wat is het verschil tussen een foto laten zien aan een paar mensen of iets online zetten, waar veel meer mensen het kunnen zien  vaak zonder dat je zelf weet wie dat allemaal zijn?

Benadruk dat niet iedereen hetzelfde denkt over posten:
Het ene kind vindt het niet erg dat een foto of video van hem of haar online wordt gezet.
Een ander kind zit wel op social media, maar wil niet dat er iets van hem of haar wordt gepost.
En weer een ander kind zit helemaal niet op social media. Mag er dan toch iets van die persoon worden geplaatst?

Bespreek tot slot samen de vraag: Moet je toestemming vragen voordat je iets van iemand post? En hoe zorg je ervoor dat iedereen zich veilig en vrij kan voelen, online én in de klas?

Slide 13 - Slide

Best ingewikkeld, die vrijheid…

Afsluiting

Vrijheid? Eenvoudig is het niet.
Maar wel heel erg mooi en belangrijk!
In Nederland is vrijheid gelukkig al heel lang een belangrijke kernwaarde waar iedereen hard voor werkt! De overheid doet haar best om vrijheid zo goed mogelijk te waarborgen. Op school heb je in ieder geval de mogelijkheid om over vrijheid en dit soort onderwerpen te praten en je mening te geven. Dat is niet in alle landen in de wereld vanzelfsprekend.

Twee afsluitende vragen voor de klas:

Wanneer voelen jullie je echt vrij?
Is dat bijvoorbeeld als de wind door je haren wappert op het strand? Of wanneer je danst, of wanneer je klaar bent met al je klussen en huiswerk?

Hoe zouden we er samen voor kunnen zorgen dat iedereen zich vrij voelt?
Hoe kunnen we beter rekening houden met elkaar en wat zou jij hier zelf in kunnen veranderen?

TIP 1: Laat de leerlingen hier individueel over nadenken en dat opschrijven. Verzamel de briefjes en laat het onderwerp even bezinken. Kom er een volgende les op terug en maak concrete afspraken en doelen zodat iedereens vrijheid wordt gewaarborgd in jullie groep!

TIP 2:
Deel de uitkomsten met je collega's van beeldende vorming en vraag of deze een inspirerende postercampagne wil opzetten voor de hele school!



Slide 14 - Slide

Klassikale reflectie

Bespreek de les klassikaal na. Maak eventueel gebruik van de onderstaande vragen:
  • Wie vond de vragen, of sommige vragen, lastig?
  • Wat vonden jullie van de onderwerpen?
  • Heeft er iemand een nieuw inzicht gekregen door wat een klasgenoot heeft gezegd?
  • Waarom zouden we hier vaker aandacht aan moeten besteden?
  • Wie heeft het er later of thuis nog over gehad?
  • Hoe vonden jullie deze les?

Slide 15 - Slide

Tot slot

Vrijheid kun je letterlijk nemen, maar vrijheid zit eigenlijk ook diep van binnen.
Ze zeggen wel eens: 'Je kunt iemand alles afnemen behalve diens vrije gedachten.' Zolang jouw gedachten er zijn, kun jij ermee doen wat je wil. Die vrijheid verdwijnt nooit. Dus wees daar zuinig op!



Slide 16 - Slide

Evaluatie invullen? Graag!

We zijn bij Respect Foundation heel blij met alle reacties, tips en feedback op onze lessen. We zijn altijd op zoek naar verbeterpunten. Vul onderstaande vragenlijst in, als docent of samen met je klas! Klik op de link!


Slide 17 - Slide

Lege slide