VSO - Vrijheid

• Burgerschapskunde
• Mentorles
• +2
• Voortgezet speciaal onderwijs

Introduction

Deze les staat in het teken van vrijheid. Wij leven in Nederland in een ‘vrij’ land. Vrij om te denken wat je wil, vrij om dat uit te spreken, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent. Maar hoe voelt dat? En voelt iedereen zich wel zo vrij? Zit er eigenlijk verschil in hoe jij en je klasgenoten vrijheid zien of ervaren? Vrijheid behoort samen met solidariteit en gelijkheid tot de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Onze democratische waarden. Maar met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlogen in Europa voelt ‘vrijheid’ niet altijd meer zo vanzelfsprekend. Hoe kunnen we samen actief zorgen voor onze vrijheid? In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat iedereen zelf belangrijk vindt en hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Instructions

Lesinstructie:
In deze les verkennen we door middel van het meningspel wat vrijheid is, wat jullie zelf vinden en tot slot hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

De les heeft telkens twee stellingen bij de volgende drie thema’s:
1)    Vrijheid om te zijn wie je bent
2)    Vrijheid om te zeggen wat je wilt
3)    Vrijheid om te doen wat je wilt

Kies één van de drie thema’s of speel ze allemaal!
Je kunt deze dialoog-les ook in delen geven en dus een aantal keer terug laten komen.

Voeg eventueel stellingen toe, haal weg wat niet bij je groep past of pas stellingen aan.  Gebruik hiervoor de laatste (lege) slide.

Bij elke stelling is er een INFO/UITLEG toegevoegd. Hiermee kun je in je klas elke stelling en dialoog afronden. Deze informatie is een richtlijn, wellicht gaat jullie gesprek ergens anders over.  Wil je zelf kennis en informatie toevoegen? Dat kan natuurlijk.

Bijlagen:
-    MeningKaartjes.pdf - 1 set kaartjes per leerling. Er zitten 2 sets op 1 werkblad

Nodig:
- scharen

Doel van de les
Met elkaar in dialoog gaan over maatschappelijke vraagstukken die te maken hebben met het thema ‘vrijheid’. Wat vind jij en wat vind ik en hoe verhoudt dat zich tot elkaar? Het verkennen van het woord vrijheid, welke betekenis dit heeft voor ieder? Verkennen waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Werkvormen
Meningkaarten-spel, individueel keuze maken, klassikale dialoog

Kennis/competenties/vaardigheden
Bewustwording, zelfbewustzijn, empathie, betrokkenheid, actief luisteren, mening delen, zelfkennis.

Leerdoelen
De leerling…  
...oefent met interviewtechnieken (zoals: actief luisteren, hoor en wederhoor, doorvragen, terugkoppelen en tekst samenvatten)
...oefent met zijn/haar mening te verwoorden
...oefent met actief luisteren naar de mening van de ander
…neemt actief deel aan een groepsgesprek over een maatschappelijk vraagstuk gekoppeld aan het thema vrijheid
…kan een eigen interpretatie van de term vrijheid verwoorden
…heeft kennis opgedaan over verschillende meningen rondom maatschappelijke vraagstukken gekoppeld aan het thema vrijheid

Burgerschap
Met deze les werk je aan de actuele burgerschapskerndoelen: 

• 18A: de school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen
• 19A: De leerling toont inzicht in het belang van basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
• 19B: De leerling verkent en reflecteert op hoe die kan omgaan met diversiteit in de samenleving.
•  20A: De leerling verkent en reflecteert op mogelijkheden om democratisch te handelen.

Worksheets

MeningKaartjes.pdf

Introductie

Deze les staat in het teken van vrijheid. Wij leven in Nederland in een ‘vrij’ land. Vrij om te denken wat je wil, vrij om dat uit te spreken, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent.

Maar hoe voelt dat? En voelt iedereen zich wel zo vrij?  Zit er eigenlijk verschil in hoe jij en je klasgenoten vrijheid zien of ervaren?

Vrijheid behoort samen met solidariteit en gelijkheid tot de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Onze democratische waarden. Maar met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlogen in Europa voelt ‘vrijheid’ niet altijd meer zo vanzelfsprekend. Hoe kunnen we samen actief zorgen voor onze vrijheid?

In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat iedereen zelf belangrijk vindt en hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Wat is vrijheid?

Kijk daar begint het al… deze vraag is heel moeilijk te beantwoorden, want vrijheid bestaat er op verschillende vlakken en op verschillende manieren. Kun je je bijvoorbeeld vrij (in je gedachten) voelen als je opgesloten zit? En wat als je in een dictatuur leeft maar dat zelf niet weet, voel je je dan vrij? Ben je het dan ook?

Vrijheid is een grondrecht maar tegelijk ook een gevoel. In Nederland en europa zijn er voor verschillende vrijheden afspraken en regels. Deze zijn nodig om vrijheid te waarborgen. Dat is heel belangrijk!

Maar, eeeeh...regels? Dat is toch het tegenovergestelde van vrijheid?
Tja… zo eenvoudig is het dus blijkbaar niet. Daar gaan we zo uitgebreid over in dialoog!

Gespreksafspraken

Hebben jullie al een set klassenafspraken of dialoogafspraken gemaakt? Perfect! Haal deze erbij. Zo niet, stem dit dan eerst af!

Het is belangrijk om afspraken te maken over hoe je in de klas met elkaars mening omgaat. Er zijn namelijk altijd verschillen: zowel bij kleine als bij grote onderwerpen.

Het is daarbij belangrijk dat je je altijd bewust bent van je eigen standpunt en openstaat voor mening van de ander. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is soms nog knap lastig. Het vormen en uiten van een mening is geen wedstrijdje ‘meeste stemmen gelden’. Er is altijd ruimte voor verschillende meningen.

Naar elkaar luisteren, elkaar begrijpen, maar het helemaal niet eens zijn… dat kan!

Maak afspraken over:

• Elkaar uit laten praten.
• Hoe luisteren we naar elkaar?
• Op je beurt wachten.
• Wat doen we als iemand echt even heel kwaad wordt?
• Hoe voegen we de mening van de iets meer verlegen klasgenoten toe?
• Wat gebeurt er als iemand zich niet aan de afspraken houdt?

Meningspel

Dit gaan we onderzoeken en bespreken in het meningspel.
Deel de meningkaarten uit. Elke leerling krijgt 4 kaarten.

1.    Wel mee eens!                    (GROEN)
2.   Neutraal                               (ORANJE)
3.   Niet mee eens!                   (ROOD)
4.   Nog even nadenken…       (GRIJS)

We gaan vrijheid van verschillende kanten bekijken. Er zijn drie verschillende onderwerpen, deze hebben elk twee stellingen. Kies zelf welke stellingen bij jouw groep passen. Doe er zoveel je wil! Door steeds een meningkaart te kiezen en omhoog te steken laat je zien wat je vindt.

Iedereen klaar? Let's GO!

Controleer of alle leerlingen hun kaartjes hebben en begrijpen wat ze moeten doen. Bij de eerste stelling leggen we stapje voor stapje rustig uit hoe het werkt.

Let's go!

Wat vinden jullie?

INFO/UITLEG: 

We gaan zo beginnen met de echte stellingen. Iedereen heeft nu kaartjes. 

Bespreek wat er op de kaartjes staat. Doe een oefenrondje aan de hand van een simpel voorbeeld als: “Bananen zijn het lekkerste fruit”. Iedereen steekt zijn kaartje omhoog. Kies iemand die je kort laat vertellen over zijn of haar mening.

Lees de stelling voor:
Je kunt altijd aantrekken wat je zelf wilt

3… 2... 1… Maak je keus!

Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Tel de hoeveelheid kaartjes per soort en schrijf deze op het bord. Hoe zijn de meningen verdeeld?

Houd de kaart in de lucht zolang je iets wil zeggen/toevoegen aan het gesprek. 

Bespreek met de klas een aantal meningen. Kijk goed naar de kaarten die gekozen zijn. Er zijn duidelijke meningen (rood en groen) maar ook de mening er tussenin kan interessant zijn (oranje). Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog. Vergeet de ‘ik moet er nog over nadenken’-leerlingen niet! Vraag hen als er al een paar leerlingen aan het woord zijn geweest of ze nu wél weten hoe ze er over denken.

INFO/UITLEG: 

Ik trek aan wat ik zelf wil… Is dat zo? Soms wil je misschien iets aantrekken wat je ouders helemaal niks vinden. Het is te bloot of past niet bij het weer… Of als er nou een trend is op school met kleding, laat je het dan soms door anderen bepalen?

Soms kan het goed zijn om het advies van anderen te volgen, en op het andere moment bepaal je juist weer zelf. Niks is goed of fout.

Lees de stelling voor:

Vrijheid is altijd kunnen zeggen wat je wil

3… 2... 1… Maak je keus!
Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:
Bespreek met de klas een aantal meningen. Kijk goed naar de kaarten die gekozen zijn. Vergeet de ‘ik moet er nog over nadenken’-leerlingen niet! Vraag hen als er al een paar leerlingen aan het woord zijn geweest of ze nu wél weten hoe ze erover denken.

INFO/ UITLEG: Deze vraag gaat over het recht om te zeggen wat je wil. Je hebt in Nederland de vrijheid om je te uiten. Dat is iets anders dan gedragsafspraken die belangrijk zijn om goed en fijn met elkaar te kunnen omgaan. Denk bijvoorbeeld aan de afspraken op school: je houdt je aan de 'norm' omdat de afspraak is om prettig met elkaar op school te kunnen samenwerken.

Lees de stelling voor:

Online ben je vrij om te zeggen wat je denkt

3… 2... 1… Maak je keus!
Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:

Bespreek met de klas een aantal meningen. Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog.

INFO/UITLEG:  

Deze dialoog zou moeten gaan over of je online alles zomaar kan plaatsen. Ben je juist vrijer of voorzichtiger? Hoe denken de leerlingen over het geven van commentaar op klasgenoten? Wat zien ze bij anderen? En wat er eenmaal op het internet is geplaatst, dat blijft op het internet. Natuurlijk kun je anoniem heel veel doen, maar is alles online altijd terug te vinden? Hoe verstandig is het om online alles te zeggen wat je denkt?

Lees de stelling voor: Online ben je vrij om te zeggen wat je denkt

3… 2... 1… Maak je keus!

Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:

Bespreek met de klas een aantal meningen. Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog.

INFO/UITLEG: 

Deze dialoog zou moeten gaan over of je online alles zomaar kan plaatsen. Ook kun je er online uitzien zoals je wilt. Ben je juist vrijer of voorzichtiger? Hoe denken de leerlingen over het geven van commentaar op klasgenoten? Wat zien ze bij anderen? En wat er eenmaal op het internet is geplaatst, dat blijft op het internet. Natuurlijk kun je anoniem heel veel doen, maar is alles online altijd terug te vinden? Hoe verstandig is het om online alles te zeggen wat je denkt?

Lees de stelling voor:
Wat vrijheid is bepaal je zelf

3… 2... 1… Maak je keus!
Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:
Bespreek met de klas een aantal meningen. Probeer zoveel mogelijk leerlingen te betrekken bij de dialoog.

INFO/ UITLEG: 

Deze stelling kan heel leuk zijn, maar ook best spannend! Schat zelf in of je deze fijn vindt om te doen. Deze dialoog zou moeten gaan over het verschil van vrijheid per persoon maar ook met de groep.

Voor leerlingen kan vrijheid namelijk heel verschillend voelen.

Voor de één is vrijheid alles kunnen zeggen wat je wilt.

Voor een ander is het gamen wanneer het uitkomt.

Voor weer iemand anders is het jezelf kunnen zijn, bijvoorbeeld door roze haar te hebben of je eigen stijl te kiezen.

Tegelijk kun je in het gesprek ook stilstaan bij algemene vrijheid: de basisprincipes die voor iedereen zouden moeten gelden. Vrijheid van meningsuiting, jezelf kunnen zijn, veiligheid, gelijkheid, niet gediscrimineerd worden — dit zijn vormen van vrijheid die niet alleen persoonlijk zijn, maar die als fundament dienen in hoe we met elkaar omgaan.

Lees de stelling voor:

Je neemt iemands vrijheid af als je niet luistert

3… 2... 1… Maak je keus!
Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:
Bespreek met de klas een aantal meningen. Kijk goed naar de kaarten die gekozen zijn. Vergeet de ‘ik moet er nog over nadenken’-leerlingen niet! Vraag hen als er al een paar leerlingen aan het woord zijn geweest of ze nu wél weten hoe ze erover denken.

INFO/UITLEG: Deze dialoog kan gaan over de vraag hoe belangrijk luisteren eigenlijk is in gesprekken en in samenleven met anderen. Iedereen heeft recht op een eigen mening, maar vrijheid van meningsuiting betekent niet dat alleen jouw stem telt. Wat gebeurt er als je steeds alleen je eigen mening deelt en nooit echt luistert naar een ander? Dan is er veel ruimte voor jouw vrijheid, maar krijgt de ander geen kans om zijn of haar vrijheid te benutten.

Leerlingen kunnen nadenken over vragen zoals: Wanneer voel jij je gehoord? Hoe voelt het als iemand niet naar je luistert? Heeft luisteren misschien óók te maken met respect en gelijkwaardigheid? En kun je spreken over vrijheid als alleen één kant van het gesprek aandacht krijgt?

Daarnaast kunnen leerlingen bespreken wat er in een groep gebeurt als sommige stemmen nooit gehoord worden. Hoe zorg je ervoor dat iedereen ruimte krijgt om iets te zeggen? En is luisteren alleen maar stil zijn, of betekent het dat je probeert te begrijpen wat de ander bedoelt?

De kernvraag is uiteindelijk: Kun je echt vrij zijn als je een ander geen ruimte geeft om gehoord te worden?

Lees de stelling voor: 

Iets posten van een ander is een aantasting van zijn vrijheid

Optioneel: Als leerlingen nog niet of nauwelijks bezig zijn met social media en er op school geen problemen spelen rondom dit onderwerp, kan ervoor gekozen worden deze stelling over te slaan.

3… 2... 1… Maak je keus!

Steek de kaart in de lucht die je kiest bij deze stelling.

Bespreken/in dialoog:

Let op: Deze stelling is op dit moment regelmatig in het nieuws. Wees je ervan bewust dat je zelf positieve en neutrale voorbeelden gebruikt en geen “vuurtjes aanwakkert” die er niet zijn. Lees vooraf goed wat strafbaar is en wat niet, zodat je leerlingen hierop kunt wijzen wanneer dit ter sprake komt.

INFO / UITLEG:

Deze stelling gaat over vrijheid en respect in de digitale wereld. We leven in een tijd waarin foto’s, filmpjes en berichten snel worden gedeeld, bijvoorbeeld via sociale media of groepsapps. Iets posten kan leuk, grappig of goed bedoeld zijn, maar het roept ook een belangrijke vraag op: wie bepaalt eigenlijk wat er van jou wordt gedeeld?

Bespreek met de leerlingen wat het betekent om iets van een ander te posten. Dat kan een foto zijn, een filmpje, een bericht of een grapje. Sommige kinderen vinden het geen probleem als er iets over hen online verschijnt. Andere kinderen voelen zich juist ongemakkelijk, boos of verdrietig wanneer er iets wordt gedeeld zonder dat zij dat willen.

Ook situaties buiten social media kunnen herkenbaar zijn. Soms laat een ouder een foto of filmpje van zijn of haar kind zien aan familie of vrienden, terwijl het kind dat eigenlijk best gênant vindt. Samen kun je bespreken: Is dit hetzelfde als iets op social media plaatsen? Wat is het verschil tussen een foto laten zien aan een paar mensen of iets online zetten, waar veel meer mensen het kunnen zien vaak zonder dat je zelf weet wie dat allemaal zijn?

Benadruk dat niet iedereen hetzelfde denkt over posten:

Het ene kind vindt het niet erg dat een foto of video van hem of haar online wordt gezet.

Een ander kind zit wel op social media, maar wil niet dat er iets van hem of haar wordt gepost.

En weer een ander kind zit helemaal niet op social media. Mag er dan toch iets van die persoon worden geplaatst?

Bespreek tot slot samen de vraag: Moet je toestemming vragen voordat je iets van iemand post? En hoe zorg je ervoor dat iedereen zich veilig en vrij kan voelen, online én in de klas?

Best ingewikkeld, die vrijheid…

Afsluiting
Vrijheid? Eenvoudig is het niet.
Maar wel heel erg mooi en belangrijk!
In Nederland is vrijheid gelukkig al heel lang een belangrijke kernwaarde waar iedereen hard voor werkt! De overheid doet haar best om vrijheid zo goed mogelijk te waarborgen. Op school heb je in ieder geval de mogelijkheid om over vrijheid en dit soort onderwerpen te praten en je mening te geven. Dat is niet in alle landen in de wereld vanzelfsprekend.

Vraag de klas:
Wanneer voel jij je vrij en blij?

TIP 1: Laat de leerlingen hier individueel over nadenken en dit opschrijven. Verzamel de briefjes en laat het onderwerp even bezinken. Kom er een volgende les op terug en maak concrete afspraken en doelen zodat iedereen zijn vrijheid wordt gewaarborgd in jullie groep!

TIP 2: Deel de uitkomsten met je collega's van beeldende vorming en vraag of deze een inspirerende postercampagne wil opzetten voor de hele school!

Tot slot!

Vrijheid kun je letterlijk nemen, maar vrijheid zit eigenlijk ook diep van binnen.

Ze zeggen weleens: 'Je kunt iemand alles afnemen behalve zijn vrije gedachten.' Zolang jouw gedachten er zijn kun jij er mee doen wat je wil. Die vrijheid verdwijnt nooit. Dus: nooit vergeten en wees er zuinig op!

Bespreek vervolgens de les klassikaal na.  Maak eventueel gebruik van de onderstaande vragen:

• Wie vond de vragen, of sommige vragen, lastig?
• Wat vonden jullie van de onderwerpen?
• Heeft er iemand een nieuw inzicht gekregen door wat een klasgenoot heeft gezegd?
•  Waarom zouden we hier vaker aandacht aan moeten besteden?
• Wie heeft het er later of thuis nog over gehad?
• Hoe vonden jullie deze les?

LINK

Evaluatie invullen? Graag!

We zijn bij Respect Foundation heel blij met alle reacties, tips en feedback op onze lessen. We zijn altijd op zoek naar verbeterpunten. Vul onderstaande vragenlijst in, als docent of samen met je klas! Klik op de link!

Team Educatie / Respect Foundation

Lege slide