Persoonlijke basiszorg Module 2 Dieetleer

• New lesson editor
• Koken
• MBO
• Studiejaar 1

Persoonlijke basiszorg Module 2 Dieetleer

Leerdoel:

• Je kunt uitleggen wat de Schijf van Vijf inhoudt.

• Je kunt uitleggen wanneer je spreekt van een dieet.

• Je kunt samenvatten wat een energiebeperkt en energie-/eiwitbeperkt dieet inhoudt voor een zorgvrager.

• Je kunt samenvatten wat een natriumbeperkt dieet inhoudt voor een zorgvrager.

• Je kunt samenvatten wat een cholesterolbeperkt en linolzuurverrijkt dieet inhoudt voor een zorgvrager.

• Je kunt uitleggen welke voedingsadviezen je geeft aan een zorgvrager met diabetes mellitus.

• Je kunt uitleggen wat jouw taak als verzorgende is bij een zorgvrager die een dieet volgt.

Schijf van 5

De Gezondheidsraad heeft in november 2015 nieuwe Richtlijnen goede voeding uitgebracht. Het Voedingscentrum heeft deze richtlijnen verwerkt in de Schijf van Vijf. De Gezondheidsraad is een Nederlands onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan. De Gezondheidsraad heeft de opdracht om regering en parlement te adviseren over vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek.

Schijf van 5

De 5 schijven:

-Groente 250 gram per dag

2 stuks fruit per dag

-brood graanproducten en aardappelen met nadruk op volkoren

-Vis peulvruchten vlees ei noten en zuivel focus op plantaardige vetten en meer vette vis

-Vetten en oliën met nadruk op onverzadigde vetten en oliën

-Dranken Nadruk op beperken suikerhoudende dranken zoals water groene en zwarte thee en koffie zonder suiker

water 2 liter per dag

*Grote vakken meer van eten

*handje noten per dag

*weinig buiten de schijf van 5

Diëtist

Een diëtist is gespecialiseerd in voeding. Als een diëtist een dieet voorschrijft, is dat een dieetvoorschrift. In een dieetvoorschrift staan het soort dieet, de gegevens over de ziekte en de persoonlijke gegevens van de zorgvrager. De diëtist overlegt met de zorgvrager over de samenstelling van het dieet. De voedingsgewoonten van de zorgvrager zijn het uitgangspunt, want dan kan hij het dieet gemakkelijker in zijn gewone voedingspatroon inpassen. De diëtist werkt het dieetvoorschrift uit in een dieetadvies. In het dieetadvies staan concrete adviezen, bijvoorbeeld welke voedingsmiddelen de zorgvrager kan kiezen, de variatiemogelijkheden en hoe de zorgvrager de voeding moet klaarmaken.

Verschillende diëten

-Energiebeperkt/verrijkt dieet

-Eiwit beperkt/verrijkt dieet

-Natriumbeperkt dieet

-Cholesterol beperkt dieet

-Suikerbeperkt dieet voor mensen met diabetes millitus

Energiebeperkt dieet

Een energiebeperkt dieet wordt voorgeschreven aan mensen met overgewicht. Overgewicht kan ontstaan als je minder energie verbruikt dan je opneemt met je voeding. Twee belangrijke doelen van dit dieet zijn: gezonde voedingsgewoonten aanleren en zorgen voor een goede gezondheid.

• minder vet

• minder "lege" voedingsmiddelen

• veel voedingsvezels

• drink veel energiearme drankjes

natriumbeperkt dieet

Natrium is een mineraal. Het zit in heel veel voedingsstoffen. Natrium is ook een onderdeel van keukenzout, waardoor het veel gebruikt wordt bij de bereiding van voedsel. Het doel van een natriumbeperkt dieet is het verlagen van de bloeddruk, zodat het hart en de bloedvaten worden ontlast. Verder kan dit dieet worden voorgeschreven tijdens de zwangerschap. Sommige vrouwen hebben dan last van vochtophoping en een te hoge bloeddruk. Dit dieet wordt ook voorgeschreven wanneer de nieren niet goed werken. Ze kunnen het teveel aan natrium niet kwijt. Nogal wat mensen spreken over een zoutloos dieet. Een zoutloos dieet bestaat niet, omdat natrium van nature in vrijwel alle voedingsmiddelen voorkomt.

Richtlijnen natriumbeperkt dieet

• Voeg geen keukenzout toe tijdens de bereiding.

• Gebruik geen of weinig kant-en-klaarproducten.

• Verhoog de smaak van de gerechten door smaakvolle bereidingswijzen, zoals grillen.

• Maak de gerechten klaar zonder al te veel smaakverlies.

• Kies voedingsmiddelen die een uitgesproken smaak hebben, of verwerk ze in een gerecht, bijvoorbeeld een gefruit uitje ergens door.

• Kook met kruiden en specerijen, zoals tijm of peterselie.

Cholesterol beperkt dieet

Het lichaam heeft in beperkte mate cholesterol uit de voeding nodig. Cholesterol is een noodzakelijk onderdeel van de celwand, hormonen en gal. In te grote hoeveelheden is cholesterol schadelijk voor de gezondheid. Algemeen wordt gezegd: door een te hoog cholesterolgehalte heb je een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Dit klopt niet helemaal, want er is goed cholesterol en slecht cholesterol.

Er zijn twee soorten cholesterol: HDL en LDL. Het goede cholesterol is HDL. Het haalt het teveel aan cholesterol uit het bloed en vervoert het naar de lever, zodat het daar kan worden afgebroken.

LDL is het 'slechte' cholesterol; hiervan kun je beter weinig in je bloed hebben. Het haalt cholesterol uit de lever en transporteert het naar de cellen.

Cholesterol beperkt dieet

Producten waar onverzadigde vetten in zitten, zijn:

• maïsolie, zonnebloemolie;

• dieetproducten, zoals dieetmargarines, dieetdressing, dieetkaas;

• vissoorten;

• nootsoorten en ook pindakaas.

Het dieetadvies is om niet, of met mate, producten te gebruiken met veel cholesterol, zoals:

• eierdooier (niet meer dan twee keer per week);

• orgaanvlees, zoals lever en nieren (niet meer dan één keer per twee weken);

• schaaldieren en schelpdieren, zoals garnalen, oesters, kreeft, krab (niet meer dan één keer per twee weken).

Cholesterol beperkt dieet

De aandachtspunten voor een cholesterolbeperkt en linolzuurverrijkt dieet zijn:

• Kies bereidingstechnieken waarbij weinig vet wordt gebruikt, zoals grillen, koken, stoven, pocheren en braden in folie.

• Gebruik linolzuurrijke olie om een salade aan te maken, om in te bakken of om in te frituren.

• Gebruik dieetmargarine of halvarine op brood en besmeer het dun.

• Kies voor magere vleeswaren als broodbeleg en speciale vetarme, linolzuurrijke kaas.

• Kies voor halfvolle of magere melkproducten en vetarme dranken.

• Kies één tot twee keer per week voor vis.

Energie en eiwit verrijkt dieet

Een energie-/eiwitverrijkt dieet wordt voorgeschreven om te herstellen, bijvoorbeeld na een ziekte of operatie. Het wordt ook voorgeschreven aan mensen met ondervoeding. Het doel van het energie-/eiwitverrijkte dieet is om de zorgvrager meer energie en bouwstoffen te geven, zodat zijn lichaam kan aansterken. De energie is nodig om de eiwitten als bouwstof te kunnen gebruiken.

Diabetes Millitus

Diabetes mellitus is een ziekte die steeds meer voorkomt. Voeding speelt daarbij een belangrijke rol. Bij diabetes mellitus is er een tekort aan insuline. De glucose kan dan niet naar de cellen waar glucose gewoonlijk verbrand wordt, maar blijft achter in het bloed. Het lichaam zal de glucose proberen kwijt te raken door deze uit te plassen. Dit heeft een aantal gevolgen:

• veel plassen;

• veel drinken om dit vochtverlies aan te vullen;

• minder fit voelen door het verlies aan energie;

• afvallen, omdat het lichaam energie tekortkomt en energie uit vetreserves haalt

Diabetes Millitus

Er zijn twee vormen van diabetes mellitus:

• Diabetes mellitus type 1: Het lichaam van de zorgvrager maakt zelf geen insuline aan. Het afweersysteem heeft de cellen die insuline aanmaken vernield. De zorgvrager krijgt per injectie of insulinepomp insuline toegediend. Deze vorm van diabetes komt veel minder vaak voor dan diabetes millitus type 2.

• Diabetes mellitus type 2: Het lichaam van de zorgvrager heeft te weinig insuline en reageert niet meer goed op insuline. De zorgvrager krijgt medicijnen, voedingsadviezen en bewegingsadviezen. Soms moet hij ook insuline spuiten. Dit type diabetes mellitus komt het meest voor. Overgewicht en weinig bewegen, een hogere leeftijd en erfelijke aanleg vergroten de kans het te krijgen. Vroeger heette diabetes mellitus type 2 'ouderdomsdiabetes'.

Diabetes Millitus

• Beperk het gebruik van vet en vetrijke producten. Een vetrijke voeding verhoogt de kans op het ontstaan van hart- en vaatziekten. Bij mensen met diabetes mellitus is dit risico extra hoog. Het is goed om de hoeveelheid verzadigd vet te beperken.

• Een goed gewicht is erg belangrijk. Bij iemand met diabetes mellitus die te zwaar is, kan de insuline niet goed werken. Daardoor blijft het bloedsuikergehalte te hoog.

• Koolhydraten worden in de darmen omgezet in glucose. De glucose komt via de darmen in het bloed terecht. Voor mensen met diabetes mellitus is het van belang dat die koolhydraten regelmatig over de dag zijn verdeeld.

De taak van de verzorgende

Het is belangrijk dat je als verzorgende problemen met het volgen van het dieet signaleert.

Probeer na te gaan waarom de zorgvrager deze problemen heeft en zoek samen naar oplossingen. Heel belangrijk hierbij is de inbreng van mantelzorgers. Zij kunnen de zorgvrager stimuleren om zich aan het dieet te houden! Soms is het nodig om voorlichting te geven over het dieet, bijvoorbeeld als de zorgvrager de informatie van de diëtist verkeerd begrepen heeft of (deels) vergeten is. Een belangenvereniging kan extra steun bieden, bijvoorbeeld met tips van lotgenoten en contact via internet. Tot slot kan het ook nodig zijn om de diëtist weer in te schakelen. Spreek in ieder geval nooit de zorgvrager verwijtend toe als hij zich niet aan het dieet houdt.