Water in China (Aardrijkskunde vmbo), les 1: Uitleg

WATER · CHINA

Water in China

Examenstof aardrijkskunde vmbo KB en GL/TL

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorAardrijkskundeMiddelbare schoolvmbo k, g, tLeerjaar 3,4

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Uitlegles over water in China: de Huang He, Chang Jiang en Xi-Jiang, de moesson, drinkwater, transport over het Grote Kanaal, het Lössplateau, verdroging, verzilting en de Drieklovendam, steeds vergeleken met het Midden-Oosten.

Items in this lesson

WATER · CHINA

Water in China

Examenstof aardrijkskunde vmbo KB en GL/TL

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/K/6, eindterm 12.1 tot en met 12.7 (China), alleen KB en GL/TL. Image credit: Le Grand Portage (bewerking Rehman) / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

WATER · CHINA

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen waar het water in China vandaan komt, hoe China het gebruikt en beschermt, en dat vergelijken met het Midden-Oosten.

This item has no instructions

Waar denk je aan bij water in China?

Verwachte woorden: rivieren, Gele Rivier, Yangtze, stuwdam, overstroming, rijst, regen, droogte, schepen, vervuiling. Groepeer ze in drie groepen: waar komt het water vandaan (rivieren, bergen, regen), wat doet China ermee (drinken, landbouw, transport) en te veel of te weinig (overstroming, droogte). Dat zijn de drie blokken van de les. Vertel dat de Chang Jiang ook Yangtze heet en de Huang He de Gele Rivier. Deze stof (China) is alleen examenstof voor KB en GL/TL; BB leert alleen het Midden-Oosten.

WATER · CHINA

Drie grote rivieren

  • De Huang He (Gele Rivier) stroomt door het droge noorden van China naar zee.

  • De Chang Jiang (Yangtze) stroomt door het midden. Het is de langste rivier van Azië.

  • De Xi-Jiang stroomt door het natte zuiden en mondt uit bij Guangzhou en Hongkong.

  • Alle drie stromen van west naar oost: van hoge bergen in het westen naar de lage kust in het oosten.

  • Een stroomgebied is het hele gebied waaruit een rivier en haar zijrivieren water krijgen.

Syllabus 12.1 en het kaartbeeld: Chang Jiang, Huang He, Xi-Jiang, Himalaya, Lössplateau, Drieklovendam, Grote Kanaal. Laat de drie rivieren op een atlaskaart van China aanwijzen, van noord naar zuid: Huang He, Chang Jiang, Xi-Jiang. De Xi-Jiang is de grootste tak van de Parelrivier. Veelgemaakte fout: de Huang He en de Chang Jiang verwisselen. Ezelsbruggetje: de Gele Rivier ligt in het noorden, bij Beijing.

Gletsjers op de noordkant van de Himalaya, vanuit het ruimtestation ISS, 2026

WATER · CHINA

Aanvoer uit de bergen en de moesson

  • Chang Jiang en Huang He ontspringen op het hoogland van Tibet, vlak bij de Himalaya.

  • Sneeuw en gletsjers in de bergen zijn opslag van water. In de zomer smelt een deel.

  • De moesson brengt in de zomer veel regen. Het zuiden krijgt veel meer regen dan het noorden.

  • Daardoor heeft het zuiden veel water en is het water in het noorden schaars.

Syllabus 12.1: aanvoer (neerslag, smeltwater), opslag (sneeuw, ijs, grondwater, meren) en afvoer (rivieren, verdamping). De Xi-Jiang ontspringt niet in de Himalaya maar in de bergen van Zuid-China (Yunnan). De meeste regen valt in de zomer met de moesson, daarom hebben de rivieren dan de hoogste afvoer. Veelgemaakte fout: denken dat heel China nat is omdat er grote rivieren zijn. Het noorden is droog en heeft veel minder water per inwoner dan het zuiden. Image credit: NASA / Wikimedia Commons, publiek domein

WATER · CHINA

Vergelijk: het Midden-Oosten

  • Ook in het Midden-Oosten komen grote rivieren uit bergen: Eufraat en Tigris uit Turkije, de Nijl uit Oost-Afrika.

  • Het Midden-Oosten is veel droger. Er is geen moesson die veel regen brengt.

  • Daarom pompen landen daar veel water op uit een aquifer: een laag in de bodem vol grondwater.

  • Fossiel water zit al duizenden jaren in de bodem. Het wordt niet of bijna niet aangevuld.

  • Overeenkomst: in beide gebieden komt veel water van ver. Verschil: China heeft veel meer regen.

Syllabus 12.1: overeenkomsten en verschillen beschrijven en verklaren; begrippen aquifer en fossiel water. Ook in Noord-China wordt veel grondwater opgepompt, en diep grondwater wordt daar maar heel langzaam aangevuld. Veelgemaakte fout: fossiel water verwarren met vervuild of oud rivierwater. Het gaat om grondwater dat lang geleden in de bodem is gekomen, toen het klimaat natter was.

Vul in

De Huang He stroomt door het droge noorden, de Chang Jiang door het midden en de Xi-Jiang door het zuiden. De moesson brengt in de zomer veel regen.

Huang He
Chang Jiang
moesson
Nijl
Eufraat
passaatwind

Antwoord: Huang He, Chang Jiang, moesson. Verwachte fout: Huang He en Chang Jiang omdraaien, of een rivier uit het Midden-Oosten kiezen.

Wat is fossiel water?

A

Rivierwater dat door een stuwdam wordt opgeslagen

B

Zeewater dat in een fabriek zoet wordt gemaakt

C

Grondwater dat al heel lang in de bodem zit

D

Smeltwater dat elk voorjaar uit de bergen komt

Goed: grondwater dat al duizenden jaren in de bodem zit en niet of nauwelijks wordt aangevuld. Verwachte fout: smeltwater kiezen, omdat dat ook 'opgeslagen' water is. Smeltwater wordt juist elk jaar opnieuw aangevuld.

WATER · CHINA

Drinkwater in China en het Midden-Oosten

  • In het zuiden van China halen steden hun drinkwater vooral uit rivieren en meren.

  • In het droge noorden komt veel water uit grondwater. Daar daalt de grondwaterstand.

  • In het Midden-Oosten komt veel drinkwater uit aquifers of uit ontzilt zeewater.

  • Ontzilten is zout uit zeewater halen. Dat kost veel energie en dus veel geld.

  • Verklaring: hoeveel regen er valt bepaalt waar het drinkwater vandaan komt.

Syllabus 12.2: drinkwaterwinning en watergebruik in China en het Midden-Oosten vergelijken. Ontzilting gebeurt vooral in de rijke Golfstaten aan zee, zoals Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten; zij hebben de energie (olie en gas) om het te betalen. Veelgemaakte fout: denken dat China ook veel zeewater ontzilt. Dat gebeurt maar weinig; China heeft vooral rivieren en grondwater.

WATER · CHINA

Steeds meer water nodig

  • Landbouw gebruikt het meeste water, vooral voor het bevloeien van rijst en graan.

  • De industrie groeit snel. Fabrieken gebruiken water om te koelen en te spoelen.

  • Steden groeien: er komen miljoenen inwoners bij die drinken, douchen en wassen.

  • Gevolgen: rivieren voeren minder water af, grondwater raakt op en het water raakt vervuild.

  • Hetzelfde zie je in het Midden-Oosten: de bevolking groeit en er is meer landbouw.

Syllabus 12.4: toenemend watergebruik en de gevolgen, en de overeenkomsten en verschillen met het Midden-Oosten. De Huang He bereikte in de jaren negentig in droge perioden maandenlang de zee niet, omdat er onderweg zoveel water werd afgetapt. Veelgemaakte fout: alleen het drinkwater van de inwoners noemen; de landbouw gebruikt veel meer.

Vrachtschepen op het Grote Kanaal bij Yangzhou, 2008

WATER · CHINA

Transport over water

  • Over de Chang Jiang varen grote vrachtschepen ver het binnenland in.

  • Het Grote Kanaal loopt van Beijing naar Hangzhou. Het is het langste kanaal ter wereld.

  • Het kanaal verbindt de Huang He en de Chang Jiang met elkaar, van noord naar zuid.

  • Midden-Oosten: het Suezkanaal verbindt de Middellandse Zee met de Rode Zee, voor zeeschepen.

Syllabus 12.3: het belang van transport over water voor China en het Midden-Oosten. De grote rivieren stromen allemaal van west naar oost; het Grote Kanaal is eeuwen geleden gegraven om ook van noord naar zuid te kunnen varen. Verschil met het Midden-Oosten: in China gaat het vooral om vervoer binnen het land, het Suezkanaal is een route voor de wereldhandel tussen Europa en Azië. Veelgemaakte fout: denken dat het Grote Kanaal ook van west naar oost loopt. Image credit: Vmenkov / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Waarom is het Grote Kanaal belangrijk voor transport in China?

A

Het verbindt het westen met het oosten

B

Het verbindt China met de Rode Zee

C

Het verbindt het noorden met het zuiden

D

Het verbindt de Himalaya met de zee

Goed: noord met zuid. De rivieren lopen zelf al van west naar oost; het kanaal zorgt voor een route van noord naar zuid. Verwachte fout: Rode Zee kiezen door verwarring met het Suezkanaal.

China gebruikt steeds meer water. Noem één oorzaak en één gevolg.

Goede oorzaken: meer landbouw met bevloeiing, groeiende industrie, groeiende steden. Goede gevolgen: rivieren voeren minder water af, de grondwaterstand daalt, meer vervuiling, watertekort in het noorden. Verwachte fout: twee oorzaken noemen en geen gevolg.

Lösslandschap met terrassen en diepe geulen in de provincie Shanxi, 1987

WATER · CHINA

Het Lössplateau en de Gele Rivier

  • Het Lössplateau bestaat uit fijne, losse grond. Er staan weinig bomen.

  • Bij hevige regen spoelt de grond weg: bodemerosie. Er ontstaan diepe geulen.

  • De Huang He neemt dat zand en slib mee. Daardoor is het water geel.

  • Benedenstrooms bezinkt het slib. De bedding wordt hoger en de rivier kan overstromen.

Syllabus 12.5 en het kaartbeeld (Lössplateau). Het grootste deel van het slib in de Huang He komt van het Lössplateau. Doordat het slib bezinkt, ligt de bedding van de Huang He op sommige plaatsen hoger dan het land ernaast, tussen hoge dijken. Breekt een dijk door, dan overstroomt een groot gebied. Daarom heet de rivier ook wel 'het verdriet van China'. Maatregelen: terrassen aanleggen en bomen en struiken planten, zodat de grond vast blijft liggen. Veelgemaakte fout: denken dat de gele kleur door vervuiling komt. Image credit: Till Niermann / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Overstroming van de Chang Jiang in Hankou (nu deel van Wuhan), 1935

WATER · CHINA

Te veel en te weinig water

  • Langs de Chang Jiang zorgt de zomermoesson vaak voor overstromingen, zoals in 1998.

  • In het noorden is juist een watertekort. Er wordt te veel grondwater opgepompt.

  • Verdroging: de grondwaterstand daalt, de bodem en de natuur worden te droog.

  • Verzilting: bij bevloeien verdampt water en blijft zout achter. Vervuiling maakt nog meer water onbruikbaar.

Syllabus 12.5 en 12.6. De foto is van de overstroming van 1935 in Hankou, nu een deel van Wuhan aan de Chang Jiang. In 1998 was er opnieuw een zeer grote overstroming langs de Chang Jiang. Verzilting komt ook voor bij riviermondingen: als de rivier weinig water afvoert, dringt zeewater verder landinwaarts. Vergelijk met het Midden-Oosten: daar zijn verdroging en verzilting ook grote problemen, maar overstromingen door de moesson niet. Veelgemaakte fout: denken dat een land niet tegelijk wateroverlast en watertekort kan hebben. In China gebeurt dat wel, in verschillende gebieden. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein

De Drieklovendam in de Chang Jiang, 2009

WATER · CHINA

Maatregelen: de Drieklovendam

  • De Drieklovendam in de Chang Jiang is sinds 2006 klaar. Er ligt een lang stuwmeer achter.

  • Voordelen: minder overstromingen, veel stroom uit waterkracht en schepen varen verder landinwaarts.

  • Nadelen: meer dan een miljoen mensen moesten verhuizen, dorpen en oude tempels liggen onder water.

  • Het slib blijft achter de dam liggen. Duurzaam watergebruik: zuinig bevloeien en afvalwater zuiveren.

Syllabus 12.6 en 12.7: ruimtelijke effecten en voor- en nadelen vanuit verschillende dimensies. De bouw begon in 1994, de dam was in 2006 klaar. Voordelen: minder overstromingen (natuurlijk), elektriciteit en scheepvaart tot Chongqing (sociaal-economisch), prestige voor de regering (politiek). Nadelen: ruim een miljoen mensen verhuisd (sociaal-economisch), erfgoed onder water (cultureel), slib blijft achter de dam en de rivier benedenstrooms verandert (natuurlijk). Andere maatregel: met kanalen en buizen wordt water uit het stroomgebied van de Chang Jiang naar het droge noorden gebracht. Tip: de VPRO-aflevering 'De dam' van Langs de oevers van de Yangtze (Ruben Terlou, 2016) laat de verhuisde bewoners zien. Veelgemaakte fout: alleen voordelen noemen, of geen dimensie bij een argument zetten. Image credit: Le Grand Portage (bewerking Rehman) / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Zet op volgorde: van het Lössplateau naar een overstroming

1

Hevige regen valt op kale lössgrond

2

Benedenstrooms bezinkt het slib

3

De losse grond spoelt weg

4

De bedding wordt hoger en de rivier overstroomt

5

De Huang He voert veel slib mee

Juiste volgorde zoals getoond. Verwachte fout: 'bezinkt' vóór 'voert mee' zetten. Vraag door: welk begrip hoort bij stap 2? (bodemerosie)

Geef een voordeel en een nadeel van de Drieklovendam. Noem de dimensie.

Goed antwoord bijvoorbeeld: voordeel, minder overstromingen (natuurlijk) of stroom en scheepvaart (sociaal-economisch). Nadeel: mensen moesten verhuizen (sociaal-economisch) of tempels en dorpen onder water (cultureel). Verwachte fout: twee voordelen noemen, of de dimensie vergeten.

Wat vond je het lastigst van deze les?

1

De drie rivieren en de moesson

2

Aquifer en fossiel water

3

Watergebruik en transport

4

Lössplateau, verdroging en verzilting

Gebruik de uitslag om les 2 te beginnen: herhaal eerst het onderdeel met de meeste stemmen.

Noem één verschil tussen water in China en in het Midden-Oosten.

Reflectievraag. Goede antwoorden: China krijgt veel meer regen door de moesson, China heeft ook wateroverlast, het Midden-Oosten gebruikt meer fossiel water en ontzilt zeewater, in China gaat transport vooral over rivieren en het Grote Kanaal. Let op antwoorden die een verschil verklaren: dat is precies wat het examen vraagt.

WATER · CHINA

Begrippen (1/2)

  • stroomgebied: het hele gebied waaruit een rivier en haar zijrivieren water krijgen

  • moesson: wind die in de zomer veel regen naar China brengt

  • aquifer: laag in de bodem waarin veel grondwater zit

  • fossiel water: grondwater dat al heel lang in de bodem zit en niet of nauwelijks wordt aangevuld

  • ontzilten: zout uit zeewater halen, zodat je het kunt drinken

This item has no instructions

WATER · CHINA

Begrippen (2/2)

  • bodemerosie: losse grond spoelt weg door regen, zoals op het Lössplateau

  • verdroging: de grondwaterstand daalt, waardoor bodem en natuur te droog worden

  • verzilting: de bodem of het water wordt zouter, bijvoorbeeld doordat bevloeiingswater verdampt

  • waterbeheer: alle maatregelen om genoeg, niet te veel en schoon water te hebben

  • duurzaam watergebruik: zo met water omgaan dat er later ook nog genoeg schoon water is

This item has no instructions