W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Van probleem naar beleid
Een gevaarlijke oversteek bij school. Hoe wordt zo'n probleem een plan van de overheid, en werkt dat plan ook?
Les 2 · Maatschappijvisies
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Van probleem naar beleid
Een gevaarlijke oversteek bij school. Hoe wordt zo'n probleem een plan van de overheid, en werkt dat plan ook?
Les 2 · Maatschappijvisies
Over deze les: les 2 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten volgen de route van een probleem naar beleid in vijf stappen: probleem, agenda, beleid, uitvoering en effect. Het voorbeeld is een gevaarlijke oversteek bij een school. Ze leren hoe gewone mensen een probleem onder de aandacht brengen en wie een plan uitvoert.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (hoe politieke besluitvorming werkt en hoe je die kunt beïnvloeden). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 2) gaat het om kennis van hoe actie, beleid en regelgeving bedoeld zijn om bij te dragen aan (deel)oplossingen. Image credit: Fantaglobe11, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 2
Na deze les:
1
Je kan de vijf stappen van probleem naar beleid noemen.
2
Je kan uitleggen hoe een probleem op de agenda komt.
3
Je kan uitleggen wie een plan uitvoert en hoe je ziet of het werkt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Het woord beleid is nieuw voor veel studenten. Het wordt in de les uitgelegd.
S T A R T V R A A G
LES 2
Wat is in jouw buurt of op je stage niet goed geregeld?
Te weinig plekken voor fietsen of auto's
Te druk of onveilig op straat
Te weinig woningen voor jongeren
Niets, het is goed geregeld
Startvraag: vraag na de uitslag om een voorbeeld uit de eigen buurt. Zo begint de les bij een probleem dat studenten zelf kennen.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 2
Vijf stappen naar een plan
Probleem. Mensen merken dat iets niet goed gaat.
Agenda. Politiek en media gaan erover praten.
Beleid. De overheid kiest een plan en maakt regels.
Uitvoering. Gemeenten en bedrijven doen het plan.
Effect. Werkt het plan? Zo niet, dan begint het opnieuw.
Uitleg: in de politicologie heet dit de beleidscyclus. Voor deze les zijn de vijf korte woorden genoeg. Vraag: waarom is het een cirkel en geen rechte lijn? Omdat een plan zelden alles in één keer oplost.
V R A A G
LES 2
Veel ouders schrijven de gemeente over een gevaarlijke oversteek bij school. De gemeenteraad praat erover. In welke stap zitten we?
Probleem
Agenda
Uitvoering
Effect
Antwoord: B. Het probleem bestond al. Nu praat de politiek erover, en dat is de agenda. Er is nog geen plan gekozen, dus van uitvoering of effect is nog geen sprake.
K E R N B E G R I P
LES 2
Beleid
Een plan van de overheid om een probleem aan te pakken. Met een doel, geld en regels. Voorbeelden: de leeftijdsgrens voor alcohol en studiefinanciering.
Kernbegrip: laat studenten een voorbeeld noemen van beleid dat ze zelf merken, zoals de studiefinanciering, het minimumjeugdloon of de leeftijdsgrens voor alcohol.
V R A A G
LES 2
Er komt een wet voor meer fietspaden. Wie legt de fietspaden vooral aan?
De Eerste Kamer
De rechter
De politie
De gemeente
Antwoord: D. De Kamers maken de wet, de gemeente voert uit en legt de paden aan. Zo zie je het verschil tussen beleid maken en beleid uitvoeren.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 2
Hoe komt een probleem op de agenda?
Van onderop
Gewone mensen maken het probleem zichtbaar. Met een petitie, een filmpje of een actie.
De media schrijven erover.
Van bovenaf
Politici of onderzoekers zien het in de cijfers.
Een Kamerlid stelt vragen aan de minister.
Uitleg: vaak werken de twee routes samen. Een actie van onderop werkt pas echt als een politicus het oppakt.
Hulpzin voor wie vastloopt: van onderop begint bij gewone mensen, van bovenaf bij mensen die al macht hebben.
S T E L L I N G
LES 2
Als veel mensen een petitie tekenen, moet de overheid er iets mee doen.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord, het gaat om onderbouwen. Een petitie laat zien dat veel mensen iets vinden. Of de overheid er iets mee doet, beslissen politici.
O P D R A C H T
LES 2
Volg een probleem
1
Kies een probleem: te weinig fietsenrekken, een gevaarlijke weg of afval op straat.
2
Schrijf op: wie merkt het, en hoe komt het op de agenda?
3
Bedenk een plan. Wie voert het uit, en hoe zie je of het werkt?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door bij stap 2. Wie zou het probleem kunnen oplossen? Laat aan het eind twee tweetallen hun route in een minuut vertellen.
Hulp voor wie vastloopt: begin bij de vraag wie er last van heeft.
V R A A G
LES 2
Na een jaar kijkt de gemeente of het nieuwe zebrapad het aantal ongelukken kleiner maakt. Welke stap is dit?
Effect
Agenda
Beleid
Probleem
Antwoord: A. De gemeente kijkt of het plan werkt. Dat is het effect. Blijkt het zebrapad niet te helpen, dan komt het probleem opnieuw op de agenda.
T E R U G B L I K
LES 2
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Vijf stappen
Op de agenda komen
Uitvoering en effect
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt. De vijf stappen komen in de volgende lessen terug.
V O L G E N D E L E S
Vraagstukken veranderen
De wereld verandert. Nieuwe techniek en het klimaat veranderen ook jouw vak. Volgende les ontdek je wat er verandert en wie dat in gang zet.
Je kan een voorbeeld geven van een beroep dat verandert.
Je kan noemen wie verandering in gang zet.
Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 3.
Image credit: LessonUp