Erbij horen of buitengesloten (Burgerschap mbo 3 en 4, Verschil en gelijkwaardigheid 2)

Foto: physiognomist, CC BY 2.0

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Erbij horen of buitengesloten

Iedereen wil ergens bij horen. Maar wie erbij hoort, sluit soms een ander buiten. Hoe werkt dat, en wat kun je eraan doen?

Les 2  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBurgerschapMBOStudiejaar 1

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Introduction

Studenten verkennen hoe in- en uitsluiting werkt: hoe groepen en een wij-zij-gevoel ontstaan, en hoe een stereotype via een vooroordeel tot discriminatie kan leiden, ook bij stage en sollicitatie. Ze leren waar je discriminatie kunt melden (Discriminatie.nl, College voor de Rechten van de Mens, politie) en bedenken in groepjes hoe iedereen erbij kan horen. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de sociaal-maatschappelijke dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Verschil en gelijkwaardigheid uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

Foto: physiognomist, CC BY 2.0

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Erbij horen of buitengesloten

Iedereen wil ergens bij horen. Maar wie erbij hoort, sluit soms een ander buiten. Hoe werkt dat, en wat kun je eraan doen?

Les 2  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

Let op: deze les gaat over buitensluiten en discriminatie. Sommige studenten hebben dit zelf meegemaakt, op school, op stage of bij het solliciteren. Zorg voor een veilige sfeer, dwing geen persoonlijke verhalen af en laat studenten zelf kiezen wat ze delen. Weet vooraf wie de vertrouwenspersoon van de school is, zodat je kunt doorverwijzen.

Over deze les: les 2 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hoe groepen ontstaan, hoe een stereotype via een vooroordeel tot discriminatie kan leiden, hoe dat gebeurt bij stage en sollicitatie, en waar je discriminatie kunt melden.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen, deelnemen aan de samenleving). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 2) gaat het om hoe in- en uitsluiting werkt en welke gevolgen dat heeft. Image credit: physiognomist, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 2

Na deze les:

1

Je kan uitleggen hoe groepen ontstaan en wat een wij-zij-gevoel is.

2

Je kan het verschil uitleggen tussen een stereotype, een vooroordeel en discriminatie.

3

Je kan vertellen waar je discriminatie kunt melden, ook bij stage of sollicitatie.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 2

Hoe snel voel jij je thuis in een nieuwe groep, zoals een nieuwe klas of stage?

1

Meteen, ik maak makkelijk contact

2

Na een paar weken

3

Het duurt lang voor ik me thuis voel

4

Dat hangt helemaal af van de groep

Startvraag: een veilige instap, want het gaat over je thuis voelen en niet over buitengesloten worden. Vraag na de uitslag: wat maakt dat je je in een groep snel thuis voelt? Noteer een paar antwoorden op het bord, zoals herkenning, humor of iemand die je opvangt. Die komen terug bij de opdracht.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 2

Zo ontstaat een groep

Je zoekt mensen die op je lijken: dezelfde muziek, dezelfde buurt, dezelfde humor. Dat voelt veilig.

Maar een groep heeft ook een grens. Wie erbij hoort, is wij. Wie er niet bij hoort, is zij. Hoe sterker het wij-gevoel, hoe makkelijker je een ander buitensluit, soms zonder dat je het doorhebt.

Uitleg: in de sociale psychologie heet dit het verschil tussen de eigen groep (in-groep) en de andere groep (uit-groep). Een wij-gevoel is niet slecht: een team dat samen een klus klaart, heeft het ook. Het wordt een probleem als 'zij' minder waard worden.

Vraag: in welke groepen zit jij? Denk aan je klas, je team op stage, je sportclub of je vriendengroep.

K E R N B E G R I P

LES 2

Stereotype

Een vast beeld van een hele groep: 'die zijn allemaal zo'. Bijvoorbeeld: 'jongeren zitten altijd op hun telefoon'. Een stereotype maakt de wereld simpel, maar klopt nooit voor iedereen in de groep.

Kernbegrip: iedereen heeft stereotypen in zijn hoofd, ook over de eigen groep. Laat studenten een stereotype over mbo-studenten noemen. Klopt dat voor iedereen in deze klas? Zo voelen ze hoe het is als een beeld niet bij je past.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 2

Van beeld naar daad

Vooroordeel

Een oordeel over iemand die je niet kent, op basis van een stereotype. Vaak is het negatief.

'Die nieuwe collega komt uit Polen, die zal wel geen Nederlands willen leren.'

Discriminatie

Je behandelt iemand anders vanwege de groep waar hij of zij bij hoort. Het vooroordeel wordt een daad.

De leidinggevende geeft de nieuwe Poolse collega steeds het zwaarste werk.

Uitleg: de keten is stereotype (beeld), vooroordeel (oordeel) en discriminatie (daad). Een vooroordeel zit in je hoofd en is niet verboden. Discriminatie is een handeling en is bij werk, onderwijs en diensten verboden.

Hulpzin voor wie vastloopt: denken is een vooroordeel, doen is discriminatie.

V R A A G

LES 2

Mila ziet een jongen met tattoos in de bus en denkt: 'Die is vast agressief.' Ze kent hem niet. Wat is dit?

A

Discriminatie

B

Uitsluiting

C

Groepsdruk

D

Een vooroordeel

Antwoord: D. Mila oordeelt over iemand die ze niet kent, op basis van een beeld. Ze doet nog niets, dus het is geen discriminatie. Vraag door: wanneer zou het wel discriminatie worden? Bijvoorbeeld als ze als kassamedewerker weigert hem te helpen.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 2

Buitengesloten bij stage en sollicitatie

Discriminatie gebeurt ook op de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld:

  • Je klasgenoot wordt uitgenodigd voor een stage, jij met hetzelfde cv niet.

  • In een sollicitatiegesprek vragen ze naar je geloof, terwijl dat niets met het werk te maken heeft.

  • Op je stage krijg jij steeds het vervelende werk.

Ook bij werving, stage en werk geldt de Algemene wet gelijke behandeling.

Uitleg: de Algemene wet gelijke behandeling verbiedt onderscheid bij het aanbieden van een baan, bij arbeidsbemiddeling en bij arbeidsvoorwaarden. Discriminatie in de uitoefening van een beroep of bedrijf kan ook strafbaar zijn (artikel 429quater Wetboek van Strafrecht).

Let op de sfeer: sommige studenten herkennen dit uit eigen ervaring. Vraag niet wie het heeft meegemaakt. Vraag wel: hoe zou je kunnen merken dat het om discriminatie gaat, en niet om iets anders?

V R A A G

LES 2

Daan en Ayoub hebben hetzelfde cv. Alleen Daan mag op gesprek. Het bedrijf zegt: 'Ayoub past niet in ons team.' Wat doet het bedrijf?

A

Discriminatie bij werving

B

Een stereotype gebruiken

C

Aan groepsvorming doen

D

Eerlijk selecteren

Antwoord: A. Het bedrijf maakt een keuze die gevolgen heeft voor Ayoub: het is een daad, dus discriminatie. Er kan best een stereotype achter zitten, maar dat zit in het hoofd. 'Past niet in ons team' zonder uitleg is vaak een signaal. Ayoub kan het melden bij Discriminatie.nl en het College voor de Rechten van de Mens om een oordeel vragen.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 2

Wat kun je doen?

Overkomt het jou, of zie je het bij een ander?

  1. Praat erover met iemand die je vertrouwt: je mentor, je stagebegeleider of de vertrouwenspersoon van school.

  2. Meld het bij Discriminatie.nl, online of via 0800-0880. Dat is gratis en kan ook anoniem.

  3. Vraag een oordeel aan het College voor de Rechten van de Mens.

  4. Is het strafbaar? Dan kun je aangifte doen bij de politie.

Uitleg: Discriminatie.nl heeft regionale bureaus met consulenten. Zij nemen contact op, onderzoeken de melding en ondernemen geen actie zonder jouw toestemming. Een anonieme melding telt mee als signaal, maar dan zijn geen vervolgstappen mogelijk. Voor online haat en discriminatie is er ook Meld.Online Discriminatie.

Noem hier ook de vertrouwenspersoon en de klachtenregeling van jullie eigen school, en waar studenten die kunnen vinden.

J O U W A N T W O O R D

LES 2

Veel mensen melden discriminatie niet. Bedenk twee redenen waarom niet.

Open vraag: mogelijke antwoorden: je denkt dat het toch niets oplevert, je schaamt je, je bent bang voor gevolgen op je stage of werk, je weet niet waar je terechtkunt, je twijfelt of het wel discriminatie was.

Bespreek daarna kort: welke van deze redenen kun je wegnemen? Bijvoorbeeld door te weten dat melden anoniem kan en dat er geen actie komt zonder jouw toestemming.

S T E L L I N G

LES 2

Als je ziet dat iemand wordt buitengesloten, moet je er altijd iets van zeggen.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Wie oneens of twijfel kiest, heeft vaak een goede reden: het is niet altijd veilig om iets te zeggen. Vraag door: wat kun je doen als je het niet ter plekke durft? In les 5 van dit thema komen daar meer mogelijkheden voor terug.

O P D R A C H T

LES 2

Van wij-zij naar wij

1

Kies een plek waar groepen ontstaan: de kantine, de klassenapp of de pauzeruimte op stage.

2

Beschrijf hoe iemand daar buitengesloten kan raken, ook als niemand dat zo bedoelt.

3

Bedenk twee dingen die jij of de groep kan doen zodat iedereen erbij kan horen.

10

minute

00

second

In groepjes van drie

Opdracht: de opdracht gaat over een plek, niet over personen in de klas. Zo blijft het veilig. Laat aan het eind elk groepje één idee uit stap 3 noemen en verzamel ze op het bord. Gebruik de antwoorden van de startvraag: wat helpt om je thuis te voelen?

Hulp voor wie vastloopt: denk aan een nieuwe stagiair die niet in de groepsapp zit, iemand die tijdens de lunch altijd alleen zit, of grappen die alleen de groep snapt.

V R A A G

LES 2

Wat is het verschil tussen een vooroordeel en discriminatie?

A

Een vooroordeel is strafbaar

B

Een vooroordeel is altijd positief

C

Bij discriminatie doe je er ook iets mee

D

Er is geen verschil tussen de twee

Antwoord: C. Een vooroordeel is een oordeel in je hoofd. Bij discriminatie doe je er ook iets mee: je behandelt iemand anders vanwege de groep waar hij of zij bij hoort.

T E R U G B L I K

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Uitleggen hoe groepen ontstaan en wat een wij-zij-gevoel is

2

Het verschil uitleggen tussen een stereotype, een vooroordeel en discriminatie

3

Vertellen waar je discriminatie kunt melden, ook bij stage of sollicitatie

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt. Herhaal in elk geval waar studenten discriminatie kunnen melden.

V O L G E N D E L E S

Gelijke rechten zijn bevochten

Vrouwen mochten vroeger niet stemmen en twee mannen konden niet met elkaar trouwen. Dat veranderde niet vanzelf. Volgende les ontdek je wie zich inzette voor gelijke rechten, en hoe ze dat voor elkaar kregen.

  • Je kan drie momenten noemen waarop gelijke rechten in Nederland groter werden.

  • Je kan uitleggen hoe groepen mensen die verandering voor elkaar kregen.

Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 3.

Klik hier

Image credit: LessonUp