T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Signaleren: pesten, kindermishandeling, meldcode
Je ziet iets bij een leerling wat je niet loslaat. Is het pesten, is het thuis, of is het niets? Je leert opmerken, vastleggen en doorgeven, en je leert de stappen van de meldcode kennen.
Les 10 · Biedt ondersteuning
T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Signaleren: pesten, kindermishandeling, meldcode
Je ziet iets bij een leerling wat je niet loslaat. Is het pesten, is het thuis, of is het niets? Je leert opmerken, vastleggen en doorgeven, en je leert de stappen van de meldcode kennen.
Les 10 · Biedt ondersteuning
Let op: dit onderwerp kan studenten raken. Sommigen hebben zelf pesten of problemen thuis meegemaakt. Kondig het onderwerp vooraf aan en laat niemand een eigen verhaal vertellen. Wijs op de studentbegeleider of vertrouwenspersoon van de opleiding voor wie erover wil praten.
Over deze les: les 10 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren signalen van pesten en kindermishandeling herkennen, de vijf stappen van de meldcode kennen en weten wat hun rol is: opschrijven wat je ziet, melden bij de leraar en het protocol van de school volgen. De les blijft feitelijk en handelingsgericht.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K1 Uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, werkproces P3-K1-W5 Biedt ondersteuning gericht op zelfredzaamheid. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier: reageert en neemt actie op opvallende signalen ten aanzien van eventuele sociale problematiek, waaronder pesten, huiselijk geweld en kindermishandeling, volgens de wet en regelgeving.
Foto: WorldTraveler4, CC BY 4.0 Image credit: WorldTraveler4, CC BY 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 10
Na deze les:
1
Je kan signalen van pesten en kindermishandeling herkennen en opschrijven wat je ziet en hoort.
2
Je kan de vijf stappen van de meldcode in de goede volgorde noemen.
3
Je kan beschrijven wat jouw rol is als je een signaal ziet en bij wie je dat meldt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 10
Juf Marloes en jij zien dat Luuk al een week stil is en in de pauze alleen staat. Wat doe je als eerste?
Ik wacht af, het gaat vanzelf wel over
Ik bel zijn ouders of verzorgers zelf op
Ik schrijf op wat ik zie en vertel het aan juf Marloes
Ik vraag in de klas wie hem pest
Let op: dit onderwerp kan studenten raken. Sommigen hebben zelf pesten of problemen thuis meegemaakt. Kondig aan dat de les gaat over wat je als onderwijsassistent doet en bij wie je meldt, niet over details. Niemand hoeft een eigen verhaal te delen. Wijs op de studentbegeleider of vertrouwenspersoon van de opleiding.
Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Sterk is de derde keuze: je legt vast wat je ziet en je geeft het door aan de leraar, die eindverantwoordelijk is. Wachten laat een leerling te lang alleen. Zelf bellen of in de klas vragen kan de situatie erger maken. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.
K E R N B E G R I P
LES 10
K E R N B E G R I P
Signaleren
Opmerken dat er iets niet klopt bij een leerling, dat vastleggen en doorgeven. Je stelt niet vast wat er aan de hand is. Dat doen de leraar, de intern begeleider en deskundigen.
Kernbegrip: signaleren is het eerste deel van het werk, niet het hele werk. Een onderwijsassistent is vaak dichtbij de leerlingen: bij de rondgang, in de pauze, bij het kleine groepje. Daardoor zie je dingen die een leraar voor de klas mist. Je stelt geen diagnose en je zoekt niet zelf uit wat er speelt. Je geeft door wat je ziet, in overleg met de leraar en volgens het protocol van de school.
S I G N A L E N
LES 10
Een signaal is een aanwijzing, geen bewijs
Een signaal is iets wat je ziet of hoort:
een leerling die opeens stil of juist boos wordt
vaak buikpijn of ziek zijn
niet meer buiten willen spelen
spullen die kwijt of kapot zijn
Eén signaal zegt weinig. Het gaat om wat je vaker ziet.
Uitleg: dezelfde signalen kunnen veel oorzaken hebben, zoals een verhuizing, ziekte, pesten of problemen thuis. Daarom oordeel je niet, maar schrijf je op wat je ziet en hoort. Dus niet 'Luuk wordt gepest', maar 'Luuk stond maandag, dinsdag en woensdag in de pauze alleen bij het hek'. Noteer datum, plek en wat de leerling deed of zei. Vraag studenten: welk verschil maakt het voor de leraar of je een oordeel of een waarneming opschrijft?
Extra voor snelle studenten: bedenk een signaal dat bij pesten past en bij iets anders.
V R A A G
LES 10
Wat doe je als je signaleert?
Je stelt vast wat er thuis aan de hand is
Je merkt iets op, legt het vast en geeft het door
Je bedenkt zelf een oplossing en voert die uit
Je wacht tot de leerling er zelf over begint
Antwoord: B. Signaleren is opmerken, vastleggen en doorgeven. Vaststellen wat er speelt (A) doen deskundigen. Zelf een oplossing bedenken (C) gaat over de grenzen van je rol heen. Wachten tot een leerling erover begint (D) kan lang duren, een leerling begint vaak niet uit zichzelf.
R O N D G A N G
LES 10
G R O E P 7 , E E N W E E K L A N G G E Z I E N
T A F E L 1
Luuk zit drie pauzes alleen bij het hek
T A F E L 2
Amira heeft vaak blauwe plekken en zwijgt erover
T A F E L 3
Teun drukt zijn telefoon snel weg als je langsloopt
Wat zie je, en wat doe je?
Je loopt een rondje. Wat schrijf je bij elke tafel op, en bij wie meld je het?
Casus: laat studenten bij elke tafel bedenken wat ze opschrijven en wat ze doen. Mogelijke antwoorden: Luuk kan veel oorzaken hebben. Schrijf op wat je ziet, met data, geef het door aan juf Marloes en maak gewoon een praatje met Luuk. Amira: blauwe plekken kunnen van spelen komen. Je zegt niet dat er iets mis is en je verhoort haar niet. Leg vast wat je ziet en wanneer, en meld het snel bij de leraar. Teun: je kijkt niet in zijn telefoon. Je kunt zeggen: ik zag dat je je telefoon snel wegdeed, hoe gaat het? Meld het ook bij de leraar, want pesten kan ook online gebeuren. Benadruk dat de leraar en de intern begeleider beslissen wat er verder gebeurt.
Hulp voor wie vastloopt: vraag jezelf: wat zie ik, wat weet ik niet, wie moet het weten?
Extra voor snelle studenten: leg uit waarom je bij Amira niet zelf contact opneemt met haar ouders of verzorgers.
M E L D C O D E
LES 10
De meldcode in vijf stappen
Scholen hebben een meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling. De vijf stappen:
signalen in kaart brengen
overleggen met een collega en zo nodig met Veilig Thuis
praten met de betrokkenen
de ernst van de situatie afwegen
beslissen: hulp organiseren of melden
Uitleg: professionals in het onderwijs vallen onder de verplichte meldcode en de werkgever zorgt dat de meldcode er is en wordt gebruikt. Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Professionals kunnen er advies vragen en ze melden er bij acute of structurele onveiligheid. Wat jij als onderwijsassistent in welke stap doet, staat in het protocol van de school. Meestal zie je de eerste stappen: signalen vastleggen en bespreken met de leraar. Vraag je studenten om op de stageschool uit te zoeken wie de meldcode begeleidt.
Extra voor snelle studenten: zoek op veiligthuis.nl uit wat de organisatie voor een professional kan betekenen.
M E L D C O D E
LES 10
Zet de stappen van de meldcode in de goede volgorde.
Antwoord: de volgorde van de dia. Laat studenten eerst zelf ordenen en vraag dan: welke stap lijkt jou het moeilijkst? Veel studenten noemen stap 3, het gesprek. Dat gesprek voert meestal niet de onderwijsassistent, maar de leraar of een collega met die taak. Stap 4 en 5 liggen bij de school: zij weegt af en beslist of er hulp wordt georganiseerd of dat er een melding bij Veilig Thuis komt.
V R A A G
LES 10
Je ziet Amira voor de derde keer met blauwe plekken. Wat doe je volgens de meldcode?
Je belt haar ouders of verzorgers en vraagt wat er is gebeurd
Je wacht tot het langer duurt, dan weet je het zeker
Je legt vast wat je ziet en bespreekt het met de leraar
Je vraagt Amira in de klas of er thuis iets aan de hand is
Antwoord: C. De eerste stappen van de meldcode zijn signalen in kaart brengen en overleggen. Zelf bellen (A) of voor de klas vragen (D) kan een leerling in een lastige positie brengen en hoort bij de gesprekken die de school plant. Afwachten (B) is niet nodig: je hoeft niets zeker te weten om iets te melden bij de leraar.
J O U W R O L
LES 10
Wat doe je, en wat laat je?
Dit doe je
Opschrijven wat je ziet en hoort
Snel melden bij de leraar
Luisteren zonder te oordelen
Het protocol van school volgen
Dit laat je
Zelf onderzoeken of doorvragen
Beloven dat je het geheim houdt
Ouders of verzorgers zelf aanspreken
Een schuldige of diagnose noemen
Uitleg: aan de linkerkant staat wat bij je rol past, rechts wat bij de leraar, de school of deskundigen hoort. Beloven dat je iets geheim houdt kan niet, want je moet het delen met wie de leerling kan helpen. Zeg dat eerlijk en vriendelijk. Je houdt het wel binnen de school: je vertelt het alleen aan wie het moet weten en niet aan andere leerlingen of in de kantine. Praat met studenten over wat ze zeggen als een leerling zegt: 'Je mag het niemand vertellen.'
O P D R A C H T
LES 10
Schrijf een signaalnotitie
1
Kies Luuk, Amira of Teun uit de rondgang.
2
Schrijf drie zinnen op met alleen wat je ziet en hoort.
3
Schrijf op bij wie je het meldt en wat je zegt.
4
Lees je notitie voor: staat er geen oordeel in?
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 7 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord voor Luuk: Maandag, dinsdag en woensdag stond Luuk in de pauze alleen bij het hek. Op mijn vraag of hij mee wilde voetballen zei hij: laat maar. Ik meld dit bij juf Marloes en zeg: dit zie ik drie dagen, ik heb het opgeschreven, waar wil jij dat ik de komende dagen op let?
Hulp voor wie vastloopt: begin met de datum, de plek en wat de leerling deed of zei.
Extra voor snelle studenten: schrijf een zin met een oordeel en maak er een waarneming van.
V R A A G
LES 10
Een leerling zegt: 'Ik vertel je iets, maar je mag het niemand vertellen.' Wat zeg je?
Ja, dat beloof ik, jij mag mij helemaal vertrouwen
Ik zoek eerst zelf uit of het echt zo is gegaan
Je moet het dan wel aan je ouders zelf vertellen
Dat beloof ik niet, ik deel het met wie jou helpt
Antwoord: D. Je kunt dit niet beloven, want je moet het doorgeven aan de leraar. Zeg dat vriendelijk en eerlijk en vertel wat je daarna doet. Een belofte (A) breek je later, en dan verlies je het vertrouwen. Zelf uitzoeken (B) is niet jouw taak. Het vertellen aan de ouders overlaten (C) laat de leerling alleen met het probleem. Vraag studenten om zelf een zin te bedenken waarmee ze dit zouden zeggen.
S T E L L I N G
LES 10
Je moet eerst bewijs hebben voordat je iets meldt bij de leraar.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Signaleren is melden wat je ziet, bewijs is niet nodig. De school weegt daarna af volgens de meldcode. Sluit af met de startvraag: wat doe je als Luuk al een week stil is? Je schrijft op wat je ziet, vertelt het aan juf Marloes en maakt gewoon een praatje met Luuk. Je laat het niet liggen en je lost het niet alleen op.
T E R U G B L I K
LES 10
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Signalen van pesten en kindermishandeling herkennen en opschrijven wat je ziet en hoort
De vijf stappen van de meldcode in de goede volgorde noemen
Beschrijven wat jouw rol is als je een signaal ziet en bij wie je dat meldt
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Wijs nog eens op de studentbegeleider of vertrouwenspersoon voor wie dit onderwerp raakt.
V O L G E N D E L E S
Klassenmanagement, digitaal en privacy
Een rustige klas begint met afspraken, ook op de laptop. Volgende les leer je wat klassenmanagement is en hoe je zorgvuldig omgaat met digitale middelen en gegevens van leerlingen.
Volgende les: les 11 van de serie, werkproces P3-K1-W6 Voert praktische werkzaamheden uit.
Image credit: LessonUp