T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Het beroep onderwijsassistent
Je loopt voor het eerst tussen de tafels door. Wat doet een onderwijsassistent eigenlijk, waar werk je en wat blijft bij de leraar? Je leert je rol kennen.
Les 1 · Werkveld en beroepshouding
T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Het beroep onderwijsassistent
Je loopt voor het eerst tussen de tafels door. Wat doet een onderwijsassistent eigenlijk, waar werk je en wat blijft bij de leraar? Je leert je rol kennen.
Les 1 · Werkveld en beroepshouding
Over deze les: les 1 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat een onderwijsassistent doet, in welke werkvelden die werkt, wat bij de leraar blijft en wat een professionele beroepshouding is.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), basisdeel, kerntaak B1-K2 Werken aan kwaliteit en deskundigheid, werkproces B1-K2-W1 Werkt aan de eigen professionele ontwikkeling, en profieldeel P3. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier: benoemt kenmerken van en werkzaamheden binnen het werkveld onderwijs.
Foto: ChadPerez49, CC BY-SA 4.0 Image credit: ChadPerez49, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan beschrijven wat een onderwijsassistent doet en in welke werkvelden die werkt.
2
Je kan uitleggen welke taken bij jou horen en welke bij de leraar blijven.
3
Je kan uitleggen wat een professionele beroepshouding is, ook als een leerling je iets toevertrouwt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 1
Wat doet een onderwijsassistent volgens jou vooral?
Kopiëren en klusjes opknappen
Leerlingen helpen en de leraar ondersteunen
De klas overnemen als de leraar er niet is
Cijfers geven en rapporten schrijven
Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Sterk is de tweede keuze: een onderwijsassistent ondersteunt de leraar en begeleidt leerlingen. Klusjes horen er soms bij, maar zijn niet de kern. Een onderwijsassistent is niet bevoegd om zelfstandig onderwijs te geven, dus de derde keuze past niet bij de rol. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.
K E R N B E G R I P
LES 1
K E R N B E G R I P
Onderwijsassistent
Iemand die de leraar ondersteunt bij het onderwijs. Je begeleidt leerlingen en voert taken uit in overleg met de leraar en onder diens verantwoordelijkheid. De leraar bepaalt het doel en de leerstof.
Kernbegrip: de Rijksoverheid beschrijft dat een onderwijsassistent niet bevoegd is om zelfstandig onderwijs te geven. Wel kun je onderwijsinhoudelijke taken uitvoeren, bijvoorbeeld leerlingen begeleiden bij zelfstandig werken, op aanwijzing van de leraar en onder diens verantwoordelijkheid. Dat is geen kleine rol: je bent de extra ogen en handen in de groep. Benadruk dat de taken per school kunnen verschillen en dat je de invulling altijd afstemt met de leraar.
W A A R W E R K J E ?
LES 1
Vier werkvelden, twee soorten taken
Je werkt in het basisonderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs of mbo.
Taken in de les: een groepje of een leerling begeleiden, meekijken en helpen.
Taken rondom de lessen: toezicht houden en meehelpen bij activiteiten.
Uitleg: in het kwalificatiedossier staan twee kerntaken voor de onderwijsassistent: uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, en uitvoeren van taken rondom de lessen. In de praktijk loop je als onderwijsassistent dus ook mee in de pauze, bij een excursie of op een schoolfeest. Vraag studenten in welk werkveld ze stage lopen of willen lopen en wat ze daar verwachten te doen.
Extra voor snelle studenten: bedenk één taak die er in het voortgezet onderwijs anders uitziet dan in het basisonderwijs.
V R A A G
LES 1
Wie bepaalt het doel en de leerstof van een les?
De bevoegde leraar
De onderwijsassistent
De leerlingen zelf
De ouders of verzorgers
Antwoord: A. De leraar bepaalt het doel en de leerstof. De onderwijsassistent voert uit, signaleert en meldt terug. Leerlingen en ouders of verzorgers denken mee, maar bepalen het doel van de les niet.
R O N D G A N G
LES 1
D I N S D A G O C H T E N D , G R O E P 5
T A F E L 1
Liam vraagt of hij de som anders mag oplossen
T A F E L 2
Fatima vertelt zacht dat het thuis niet goed gaat
T A F E L 3
Joris loopt rond en negeert de klasafspraken
Wat is aan jou?
Je loopt een rondje. Wat doe je zelf bij elke tafel en wat bespreek je met juf Sanne?
Casus: laat studenten bij elke tafel kiezen wat ze zelf doen en wat ze met de leraar delen. Mogelijke antwoorden: Liam vraagt iets over de aanpak van de som, jij kunt zijn idee serieus nemen, maar of het mag past bij het doel van de leraar, dus je vraagt het na bij juf Sanne. Fatima vertelt iets zorgelijks: luister, beloof niets over geheimhouden en geef het door aan juf Sanne. Joris overtreedt een afspraak: je herinnert hem aan de afspraak zoals de leraar die gebruikt, en meldt het terug als het blijft gebeuren. Laat zien dat je steeds zelf iets doet en daarna terugmeldt.
Hulp voor wie vastloopt: vraag je bij elke tafel af: is dit uitvoeren of beslissen?
J E R O L
LES 1
Wat hoort bij jou?
Dit doe je
Een groepje begeleiden
Meekijken en helpen
Signalen doorgeven
Toezicht houden
Dit doe je niet
Zelfstandig lesgeven
Doel en leerstof bepalen
Een diagnose stellen
Geheimhouding beloven
Uitleg: bespreek de rechterkant. Een diagnose stellen, bijvoorbeeld dat een leerling dyslexie heeft, doet een deskundige. Jij ziet en beschrijft wat je ziet. Geheimhouding beloven kan niet, omdat je moet doorgeven wat de veiligheid of ontwikkeling van een leerling raakt. Vraag studenten: welke regel vind je het moeilijkst? Geef toe dat de grens in de praktijk soms vaag voelt. Daarom overleg je met de leraar.
Extra voor snelle studenten: bedenk een situatie waarin je bijna over de grens van je rol gaat.
B E R O E P S H O U D I N G
LES 1
Vertrouwen en zorgvuldigheid
Leerlingen vertellen je dingen. Je gaat zorgvuldig om met wat je hoort en ziet.
Beloof nooit dat je iets geheim houdt.
Geef door wat de veiligheid of ontwikkeling raakt.
Praat er niet over met mensen die er niets mee te maken hebben.
Uitleg: vertrouwelijk omgaan met informatie hoort bij de beroepshouding en bij de regels voor persoonsgegevens op school. Een leerling die iets vertelt, wil vaak gehoord worden, niet per se dat iets gebeurt. Jij luistert, bedankt de leerling voor het vertrouwen en zegt eerlijk dat je het met de leraar moet delen als het gaat om veiligheid of ontwikkeling. Dat voelt voor een leerling beter dan een belofte die je later breekt. Roddelen in de teamkamer of in een groepsapp hoort er niet bij. Het Nederlands Jeugdinstituut adviseert professionals om geen dingen te beloven die ze niet kunnen waarmaken, zoals geheimhouding.
V R A A G
LES 1
Een leerling vertelt je iets zorgelijks en vraagt of je het geheim houdt. Wat zeg je?
Dat je het geheim houdt als de leerling dat wil
Dat het vast wel meevalt en je erover door gaat
Eerlijk dat je dit met de leraar moet delen
Dat je zelf gaat uitzoeken wat er speelt
Antwoord: C. Je bent eerlijk dat je het doorgeeft aan de leraar. Een belofte van geheimhouding kun je niet nakomen als het om veiligheid of ontwikkeling gaat. Het afdoen als 'valt wel mee' (B) neemt de leerling niet serieus. Zelf gaan uitzoeken (D) is niet jouw taak: dat doen de leraar en de school.
O P D R A C H T
LES 1
Jouw rol in vier zinnen
1
Kies een werkveld: basisonderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs of mbo.
2
Schrijf drie taken op die je daar als onderwijsassistent kunt doen.
3
Schrijf één taak op die bij de leraar blijft.
4
Leg uit waarom die taak bij de leraar hoort.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 7 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: werkveld voortgezet onderwijs, brugklas. Taken: een groepje helpen bij een leesopdracht, tijdens de pauze toezicht houden, leerlingen met een vraag tijdens zelfstandig werken helpen. Taak van de leraar: bepalen welke leesopdracht het groepje doet. Reden: de leraar is bevoegd en verantwoordelijk voor doel en leerstof.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan een dag die je op stage hebt gezien en schrijf op wie wat deed.
Extra voor snelle studenten: bedenk een taak waarvan je met de leraar moet afstemmen of die bij jou past.
B E R I C H T V A N D E L E R A A R
LES 1
Van: juf Sanne, groep 5
Onderwerp: jouw eerste week
Welkom in groep 5! Je komt de eerste weken op dinsdag en donderdag. Kijk de eerste dag vooral mee. Daarna ga je met een groepje aan de slag bij het zelfstandig werken. In de pauze loop je buiten met een collega mee. Als je iets ziet dat me moet opvallen, zeg het me dan. Sanne
Wat spreek je af?
Je krijgt dit bericht. Welke twee afspraken wil je maken met juf Sanne in je eerste week?
Casus: een realistisch welkomstbericht. Mogelijke afspraken: wanneer en hoe geef ik door wat ik zie, bijvoorbeeld direct na de les of in een vast kort overleg. Wat moet ik doen als een leerling me iets toevertrouwt. Welke regels gelden in de klas en op het plein. Welke leerlingen heb ik in het groepje en wat is het doel. Het gaat erom dat studenten zien dat je je werk afstemt met de leraar, die verantwoordelijk blijft.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan vier dingen: wat doe ik, wanneer, voor wie en hoe geef ik door.
V R A A G
LES 1
Juf Sanne vraagt je een groepje te helpen met lezen. Wat past bij jouw rol?
Je kiest zelf een nieuw leesdoel voor het groepje
Je geeft ouders of verzorgers advies over het lezen
Je laat de leerlingen zelf bepalen wat ze lezen
Je helpt op haar aanwijzing en meldt terug
Antwoord: D. Je voert uit wat de leraar met je afspreekt en meldt terug wat je zag. Het doel kiezen (A) is aan de leraar. Ouders of verzorgers adviseren (B) doet de leraar of de intern begeleider. De leerlingen zelf laten kiezen (C) is een keuze over de leerstof en dus ook aan de leraar.
S T E L L I N G
LES 1
Een onderwijsassistent is vooral een hulpje dat klusjes doet voor de leraar.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Een onderwijsassistent begeleidt leerlingen, ziet wat ze nodig hebben en geeft dat door. Klusjes horen er soms bij, maar je rol is veel groter. Sluit af met de startvraag: wat doet een onderwijsassistent vooral? Leerlingen helpen en de leraar ondersteunen, binnen de grenzen van je rol.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Beschrijven wat een onderwijsassistent doet en in welke werkvelden die werkt
Uitleggen welke taken bij jou horen en welke bij de leraar blijven
Uitleggen wat een professionele beroepshouding is, ook als een leerling je iets toevertrouwt
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Samen met de leraar
Een goede samenwerking begint met goed overleggen. Volgende les leer je wat je de leraar vertelt, wanneer en hoe.
Volgende les: les 2 van de serie, werkproces P3-K1-W1 Levert een bijdrage aan het ontwikkelen van een plan voor de begeleiding.
Image credit: LessonUp