Taal en lezen, dyslexie (Onderwijsassistent mbo niveau 4, les 7)

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Taal en lezen, dyslexie

Een leerling leest hardop en haperend, en wil niet meer voorlezen. Is dat dyslexie, of is er iets anders aan de hand? Je leert wat je ziet, wat je doet en wat je aan een deskundige overlaat.

Les 7  ·  Biedt ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 37 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Onderwijsassistent leren wat dyslexie is, welke signalen ze bij lezen en spellen zien, hoe ze afgesproken hulp uitvoeren in overleg met de leraar en wat ze terugmelden. Een onderwijsassistent stelt geen diagnose. Mbo niveau 4, werkproces P3-K1-W4, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Taal en lezen, dyslexie

Een leerling leest hardop en haperend, en wil niet meer voorlezen. Is dat dyslexie, of is er iets anders aan de hand? Je leert wat je ziet, wat je doet en wat je aan een deskundige overlaat.

Les 7  ·  Biedt ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan

Over deze les: les 7 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat dyslexie is, welke signalen ze bij lezen en spellen kunnen zien, hoe ze in overleg met de leraar afgesproken hulp uitvoeren en wat ze terugmelden. Een onderwijsassistent stelt geen diagnose.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K1 Uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, werkprocessen P3-K1-W2 Bereidt de uitvoering van leeractiviteiten voor en P3-K1-W4 Biedt (specifieke) ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier bij W1 en W2: past zijn kennis over dyslexie en dyscalculie toe.

Foto: Matt Bango (StockSnap), CC0 Image credit: Matt Bango (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 7

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat dyslexie is en wie het vaststelt.

2

Je kan signalen bij lezen en spellen benoemen en beschrijven wat je daarmee doet.

3

Je kan afgesproken hulp bij dyslexie uitvoeren in overleg met de leraar.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 7

Zoë leest in groep 7 hardop voor, haperend en met veel fouten. Daarna wil ze niet meer voorlezen. Wat is je eerste reactie?

1

Ze is gewoon lui

2

Ze oefent te weinig thuis

3

Ik schrijf op wat ik zie en meld het aan de leraar

4

Ze heeft vast dyslexie

Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Er is geen punt voor het snelste antwoord. Sterk is de derde keuze: je weet nog niet waar het door komt, dus je kijkt, noteert en meldt. Lui of te weinig oefenen zijn oordelen zonder bewijs. Vast dyslexie is een diagnose, en die stelt een onderwijsassistent niet. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 7

K E R N B E G R I P

Dyslexie

Een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat of vlot toepassen van lezen en/of spellen op woordniveau. Een deskundige stelt het vast na onderzoek. Een leraar of onderwijsassistent doet dat niet.

Kernbegrip: de omschrijving komt van Stichting Dyslexie Nederland. Belangrijke woorden zijn hardnekkig, woordniveau en vaststellen door een deskundige. Hardnekkig betekent dat het probleem blijft ondanks extra oefening. Woordniveau betekent dat het gaat om het lezen en spellen van woorden, niet om het begrijpen van een tekst. Dyslexie zegt niets over hoe slim een leerling is. Benadruk dat jij signaleert en terugmeldt, en dat een leerling pas dyslexie heeft als een deskundige dat heeft vastgesteld.

S I G N A L E N

LES 7

Wat zie je bij lezen en spellen?

Signalen kunnen zijn:

  • leest traag en haperend

  • raadt woorden in plaats van ze te lezen

  • spelt een woord elke keer anders

  • vermijdt hardop lezen

Begrijpend lezen is iets anders dan woorden lezen.

Uitleg: dit zijn signalen, geen bewijs. Een leerling kan traag lezen omdat hij de taal nog leert, omdat hij moe is of omdat hij te weinig leest. Daarom noteer en meld je, en trek je geen conclusie. Het verschil tussen woorden lezen en begrijpen is belangrijk: een leerling kan vlot lezen en toch niets snappen van de tekst. Dat is een ander probleem. Vraag studenten of ze op stage al eens zo'n signaal hebben gezien.

Extra voor snelle studenten: bedenk waarom een leerling die de taal nog leert dezelfde signalen kan laten zien.

V R A A G

LES 7

Wie stelt vast dat een leerling dyslexie heeft?

A

De onderwijsassistent, na een paar weken meekijken

B

Een deskundige, na onderzoek van de leerling

C

De leraar, op basis van de leesresultaten

D

De ouders of verzorgers, als ze het merken

Antwoord: B. Dyslexie wordt vastgesteld door een deskundige na onderzoek. Een onderwijsassistent (A) en een leraar (C) signaleren en melden. Ouders of verzorgers (D) kunnen signalen herkennen, maar stellen het niet vast.

R O N D G A N G

LES 7

L E Z E N , G R O E P 7 , S T I L L E Z E N

T A F E L 1

Zoë leest dezelfde zin drie keer opnieuw

T A F E L 2

Ilyas leest vlot maar kan de vragen over de tekst niet beantwoorden

T A F E L 3

Tess schrijft het woord fiets op drie manieren in één tekst

Welk signaal is dit?

Je loopt een rondje langs de tafels. Wat zie je bij elke tafel, bij wie gaat het om woorden en bij wie niet, en wat meld je aan meester Youssef?

Casus: laat studenten bij elke tafel kiezen wat ze zien. Mogelijke antwoorden: Zoë leest haperend en opnieuw, dat is een signaal bij het lezen van woorden. Ilyas leest vlot, maar begrijpt de tekst niet goed: dat gaat niet over woorden lezen, dus dat meld je als iets anders. Tess spelt hetzelfde woord steeds anders: een signaal bij spellen. Je trekt geen conclusie over dyslexie, je schrijft op wat je ziet en meldt het aan meester Youssef. Hij beslist of de intern begeleider erbij komt.

Hulp voor wie vastloopt: vraag jezelf per tafel af: gaat dit over woorden lezen of spellen, of over iets anders?

H U L P I N D E K L A S

LES 7

Wat helpt en wat niet

Wat helpt

  • Extra tijd voor leestaken

  • Voorleessoftware of luisterboek volgens afspraak

  • Korte teksten in een duidelijk lettertype

  • Eerst samen lezen, daarna alleen

Wat niet helpt

  • Voor de klas voorlezen zonder afspraak

  • Zeggen dat de leerling beter zijn best moet doen

  • Alle leestaken weghalen

  • De leerling steeds corrigeren

Uitleg: hulp bij dyslexie bestaat vooral uit extra tijd en hulpmiddelen die lezen en spellen makkelijker maken, naast gewoon oefenen. Wat mag, spreekt de school af, in overleg met de leraar en de intern begeleider. Jij voert uit wat is afgesproken en bedenkt zelf geen nieuwe regels. Voor de klas voorlezen kan voor een leerling met leesproblemen heel beschamend zijn. Spreek dat daarom af met de leerling en de leraar. Vraag studenten welke hulp ze op stage hebben gezien.

Extra voor snelle studenten: bedenk wat je zegt tegen een leerling die geen hulpmiddel wil gebruiken omdat andere leerlingen het zien.

A F S P R A K E N E N P L A N

LES 7

Als dyslexie is vastgesteld

Vastgestelde dyslexie komt in het dossier van de leerling. De leraar en de intern begeleider spreken af welke hulp de leerling krijgt, vaak in een plan. Jij voert uit, noteert wat werkt en meldt dat terug.

Uitleg: na vaststelling maakt de school afspraken, bijvoorbeeld over extra tijd, een hulpmiddel en extra oefening. Die afspraken staan in een plan, zoals je vorige les zag. Jij leest wat voor jou van belang is, voert uit wat daarin staat en noteert wat je ziet: gebruikte de leerling het hulpmiddel, ging het sneller, haakte de leerling af? Dat is informatie voor de evaluatie. Dossiers zijn vertrouwelijk: je bespreekt ze niet met andere leerlingen of in de gang.

V R A A G

LES 7

Een leerling heeft vastgestelde dyslexie en er zijn afspraken. Wat hoort bij jouw rol?

A

Zelf beslissen welke hulpmiddelen de leerling krijgt

B

Aan de ouders uitleggen waardoor dyslexie ontstaat

C

De afgesproken hulp uitvoeren en melden hoe het gaat

D

De leesopdrachten van de leerling zelf aanpassen

Antwoord: C. Jij voert de afgesproken hulp uit en meldt terug wat je ziet. Welke hulpmiddelen er komen (A) en welke opdrachten er worden aangepast (D) bepaalt de leraar met de intern begeleider. Uitleg aan ouders over oorzaken (B) is aan een deskundige of de intern begeleider.

O P D R A C H T

LES 7

Bereid een leesopdracht voor

1

Kies een korte tekst van één alinea voor groep 7.

2

Zoë heeft een dyslexieverklaring: bedenk twee aanpassingen voor haar.

3

Bedenk hoe je ziet of die aanpassing helpt.

4

Schrijf op wat je daarna aan meester Youssef terugmeldt.

8

minute

00

second

in tweetallen

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: de tekst gaat over een dier. Aanpassingen: extra tijd om te lezen en de tekst laten voorlezen door software of een klasgenoot terwijl Zoë meeleest. Zien of het helpt: Zoë beantwoordt daarna twee vragen over de tekst en leest minder haperend. Terugmelden: met de luisterversie beantwoordde Zoë alle vragen goed en ze las minder haperend mee. Een aanpassing zorgt dat Zoë de inhoud kan laten zien, het lezen zelf blijft oefening.

Hulp voor wie vastloopt: begin bij wat Zoë moeilijk vindt en bedenk wat dat makkelijker maakt.

Extra voor snelle studenten: bedenk hoe je dezelfde tekst voor een leerling in klas 1 van het voortgezet onderwijs zou aanpassen.

B E R I C H T V A N D E L E R A A R

LES 7

Van: meester Youssef, groep 7

Onderwerp: stillezen

Hoi, morgen is er stillezen en daarna vragen. Zoë heeft een dyslexieverklaring. Ze mag extra tijd en de luisterversie van de tekst gebruiken. Zit tijdens het stillezen bij haar en zie hoe ze het doet. Ik hoef geen verhaal, wel graag een paar feiten. Als ze afhaakt, laat het me weten. Youssef

Wat schrijf je op?

Je krijgt dit bericht. Welke twee feiten schrijf je na het stillezen op voor meester Youssef?

Casus: een bericht zoals onderwijsassistenten dat krijgen. Mogelijke feiten: Zoë gebruikte de luisterversie en las zelf mee. Ze had zeven minuten extra nodig. Ze beantwoordde drie van de vier vragen goed. Ze haakte na vijf minuten af en keek rond. Het gaat erom dat studenten feiten noteren en geen oordelen: niet 'ze deed haar best', maar 'ze las zes minuten achter elkaar'. Let op vertrouwelijkheid: de dyslexieverklaring bespreek je niet met andere leerlingen.

Hulp voor wie vastloopt: denk aan wat je kunt tellen of meten, zoals minuten, aantal goede antwoorden en wanneer ze afhaakte.

V R A A G

LES 7

Ilyas leest vlot, maar beantwoordt de vragen bij de tekst vaak niet goed. Wat past het best bij wat je ziet?

A

Woorden lezen gaat goed, begrijpen lukt minder

B

Het is zeker dyslexie, want de vragen gaan fout

C

Hij oefent te weinig met lezen thuis

D

Hij moet gewoon langzamer lezen

Antwoord: A. Ilyas leest vlot, dus het lezen van woorden gaat goed. Dat de vragen niet lukken, wijst op begrijpen en dat meld je als iets anders dan dyslexie. Dyslexie (B) gaat over woorden lezen en spellen. Je kunt niet vaststellen dat hij te weinig oefent (C). Langzamer lezen (D) lost een probleem met begrijpen niet vanzelf op.

S T E L L I N G

LES 7

Een leerling die traag leest, heeft dyslexie.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Traag lezen is een signaal, geen bewijs. Het kan ook door een andere taal thuis, moeheid of weinig leeservaring. Sluit af met de startvraag: wat doe je als Zoë haperend voorleest? Je schrijft op wat je ziet, meldt het aan de leraar en laat het vaststellen door een deskundige.

T E R U G B L I K

LES 7

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Uitleggen wat dyslexie is en wie het vaststelt

2

Signalen bij lezen en spellen benoemen en beschrijven wat je daarmee doet

3

Afgesproken hulp bij dyslexie uitvoeren in overleg met de leraar

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Rekenen, dyscalculie

Ook bij rekenen lopen sommige leerlingen vast terwijl ze hun best doen. Volgende les leer je wat dyscalculie is en hoe je een leerling helpt die rekenen moeilijk vindt.

Volgende les: les 8 van de serie, werkproces P3-K1-W4 Biedt (specifieke) ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan.

Klik hier

Image credit: LessonUp