3.1 Hoe ga jij geld verdienen?

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 2

Inloggen en klaar voor de les

Begroet de klas, laat leerlingen inloggen op LessonUp en geef aan dat 1 laptop per tweetal genoeg is. De klas bestaat uit 28 leerlingen, dus werk in tweetallen. Houd het tempo hoog zodat iedereen snel betrokken is.

Prinsjesdag dinsdag 15 september 2026

Gebruik deze slide als actuele koppeling. Vertel kort: op Prinsjesdag presenteert de overheid plannen voor inkomsten en uitgaven. Dat sluit aan bij belastingen en premies die van loon worden ingehouden.

Prinsjesdag dinsdag 15 september 2026

Programma van de les

• Huiswerk nakijken hoofdstuk 2

• Terugblik op 2.4: verzekeringen

• Leerdoelen van 3.1

• Uitleg over werken, loon en afspraken

• Opdrachten maken

• Samenvatten: wat heb je geleerd?

• Huiswerk

Huiswerk nakijken van hoofdstuk 2

• Nakijk bingo hoofdstuk 2

• Zijn er nog vragen over het huiswerk?

• Kijk je eigen huiswerk na en vink tijdens het nakijken de vakjes af.

• De buurman/buurvrouw moet controleren of je het vakje mag afstrepen

Hoe werkt het?

15

minute

00

second

+30 s

Terugblik

verzekeringen.

Je verzekert je tegen risico's die veel geld kunnen kosten.

Denk aan schade, ziektekosten of diefstal.

Een verzekering geeft meer financiële zekerheid.

Sluit aan bij hun leefwereld met voorbeelden zoals fiets gestolen, telefoon kapot of scooterverzekering. Houd de terugblik kort als opfrisser voor de overgang naar inkomen en werk.

Van 2.4 zekerheid naar 3.1 inkomen

Verzekeren kost geld.

Daarom is inkomen belangrijk: je hebt geld nodig om je vaste lasten en onverwachte kosten te betalen.

In deze les kijk je naar werken, loon en afspraken op je werk.

Maak hier de brug: in 2.4 beschermde je je tegen financiële risico's, in 3.1 kijk je hoe mensen geld verdienen om zulke kosten te kunnen betalen.

Waar denk jij het eerst aan bij verzekeringen?

1

Fiets kapot

2

Telefoon stuk

3

Ziektekosten

4

Diefstal

Leerdoelen van deze les (3.1)

Aan het eind van de les weet je:

• wat het verschil is tussen een werknemer en een werkgever

• Hoe je een staafdiagram kunt aflezen en tekenen

• Wat er in een arbeidsovereenkomst staat

• Voor wie een cao geldt en wat erin geregeld is.

• Hoe je nettoloon kunt berekenen

Paragraaf 3.1 Hoe ga jij geld verdienen  

Blz. 76 t/m 81 in je boek

De docentinput noemt meerdere leerdoelen; deze zijn samengebracht in één leerlingvriendelijke ik-kan-zin, zoals gevraagd in de lesopbouw.

Welke woorden passen bij geld verdienen en werken?

Gebruik de opbrengst om de brug te maken van verzekeringen naar inkomen, werk en loon. Laat leerlingen kort reageren op woorden als bijbaan, salaris, baas, contract of belasting.

Werkgever en werknemer

• Werkgever: iemand die één of meer personen in dienst heeft en loon betaalt

• Werknemer: iemand die in loondienst werkt

• Een werknemer spreekt af welk werk hij doet

Benadruk het kernverschil: de werkgever betaalt loon en biedt werk; de werknemer werkt in loondienst en ontvangt loon.

Hoe verdien je een inkomen?

Mensen krijgen inkomen op verschillende manieren.

• Werken in loondienst bij een werkgever.

• Als je een eigen bedrijf hebt is de winst van je bedrijf je inkomen.

• Er is ook risico:

  geen opdrachten → geen inkomen.

Iemand die personeel in loondienst heeft is een?

A

Werkgever

B

werknemer

C

Directeur

D

Werkende

Sluit aan op de terugblik: verzekeren kost geld, dus inkomen is nodig om kosten en risico's op te vangen.

Vul de juiste woorden in

Veel mensen werken in loondienst en krijgen loon van een werkgever. Iemand met een eigen bedrijf kan winstoverhouden. Zonder opdrachten is er soms geen inkomen.

loondienst

werkgever

winst

inkomen

nettoloon

werknemer

vacature

belasting

Alle woorden komen letterlijk uit de behandelde slides over inkomen, werkgever/werknemer en eigen bedrijf.

Wat is een staafdiagram?

• Een staafdiagram is een grafiek met staven. Elke staaf stelt iets voor.

• Aan de lengte of hoogte van de staaf zie je de hoeveelheid.

Kies een eenvoudige afbeelding met duidelijke assen en verschillende staafhoogtes.

Staafdiagram aflezen

Let op deze onderdelen:

• De titel van het diagram

• Wat op de horizontale as staat

• Wat op de verticale as staat

• De schaalverdeling

• Welke staaf bij welke categorie hoort

Opgave 4 in je boek

Benadruk dat leerlingen altijd eerst de schaal moeten bekijken. Daar gaan fouten vaak mis.

Opdrachten maken / nakijken

Opgaven: 4 en 5 paragraaf3.1 (Blz. 77)

4

minute

00

second

+30 s

Werk netjes en stap voor stap:

• Geef het diagram een titel

• Zet de categorieën op de as

• Kies een goede schaal

• Teken rechte staven met gelijke breedte

Gebruik hier een kort filmpje over hoofdstuk 3.1 of over werken en loon. Kies een duidelijk, leerlinggericht filmpje van ongeveer 1 tot 2 minuten. Zoekterm: 'arbeidsovereenkomst loon jongeren uitleg'.

Opdracht 5

Slide tekst

Vacature

wanneer het bedrijf een baan heeft voor iemand, kan het een vacature plaatsen.

Bij een vacature staat vaak:

• Welk werk je doet

• Hoeveel uur je werkt

• Welke eisen er zijn

Wat staat in een arbeidsovereenkomst?

In een arbeidsovereenkomst staan afspraken tussen werkgever en werknemer, zoals:

• Hoeveel uur je per week werkt

• Welk loon je krijgt

• Hoeveel vakantiedagen je hebt

• Of je een cursus of opleiding mag volgen

Noem dat dit arbeidsvoorwaarden zijn. Dat woord kan helpen bij begrip van cao op de volgende slides.

De proeftijd

• Vaak spreek je eerst een proeftijd af.

• In die periode kijken werkgever en werknemer of het bevalt.

• De proeftijd mag niet langer dan twee maanden zijn.

Leg uit dat beide kanten kijken of het werk past: niet alleen de werkgever, maar ook de werknemer.

CAO

Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst.

Die geldt vaak voor een hele bedrijfstak.

Gebruik voorbeelden als supermarkt, zorg of bouw als herkenbare bedrijfstakken.

Wat is een vacature?

A

Een open baan

B

Een eerste werkdag

C

Een loonafspraak

D

Een belastingregel

Vul de begrippen in

In een arbeidsovereenkomst staan afspraken over uren, loon en vakantiedagen. Een proeftijd mag niet langer duren dan twee maanden. Een cao geldt vaak voor een hele bedrijfstak.

arbeidsovereenkomst

proeftijd

twee maanden

cao

brutoloon

vacature

werknemer

sociale premies

Benadruk bij het nabespreken het verschil tussen persoonlijke afspraken in een arbeidsovereenkomst en groepsafspraken in een cao.

Wat verdien jij?

• Brutoloon: het loon dat je met je werkgever afspreekt

• Van brutoloon gaan nog inhoudingen af

• Wat overblijft, is je nettoloon

• Dat is het bedrag dat je echt ontvangt op je bankrekening

Van je brutoloon gaan onder andere af:

• loonbelasting

• sociale premies

De werkgever draagt deze inhoudingen af aan de overheid.

Nettoloon berekenen

Sanne (16) werkt sinds kort in het weekend bij een supermarkt. Aan het einde van de maand krijgt ze haar eerste loonstrookje. Ze schrikt een beetje, want er staat een ander bedrag op dan ze had verwacht.

Op haar loonstrookje staat:

• Brutoloon: €800

• Inhoudingen: €120

Reken het voorbeeld hardop voor. Benadruk dat leerlingen altijd eerst moeten kijken welke bedragen worden ingehouden.

Nettoloon berekenen

Nettoloon = brutoloon - inhoudingen

Voorbeeld:

Brutoloon €800

Inhoudingen €120

Nettoloon €680

Sanne (16) werkt sinds kort in het weekend bij een supermarkt. Aan het einde van de maand krijgt ze haar eerste loonstrookje. Ze schrikt een beetje, want er staat een ander bedrag op dan ze had verwacht.

Op haar loonstrookje staat:

• Brutoloon: €800

• Inhoudingen: €120

Reken het voorbeeld hardop voor. Benadruk dat leerlingen altijd eerst moeten kijken welke bedragen worden ingehouden.

Wat is nettoloon?

A

Loon met bonus

B

Loon vóór belasting

C

Loon na inhoudingen

D

Loon per uur

Koppel dit ook aan Prinsjesdag: een deel van het brutoloon gaat via inhoudingen naar de overheid.

Rekenen met loon

Je spreekt met je werkgever een brutoloon af. Daarna gaan inhoudingen eraf, zoals loonbelasting en sociale premies. Wat overblijft, is het nettoloon. Bij €1000 bruto en €280 inhoudingen is het nettoloon €720.

brutoloon

inhoudingen

nettoloon

€720

cao

vacature

€920

werkgever

Laat leerlingen eventueel hardop meerekenen: 800 - 120 = 680.

Wat heb jij vandaag geleerd? en wat vind je nog lastig?

Laat leerlingen in eigen woorden benoemen wat ze meenemen uit de les, bijvoorbeeld werkgever/werknemer, staafdiagram, cao of nettoloon.

Wat hebben we vandaag geleerd?

• wat het verschil is tussen een werknemer en een werkgever

• Hoe je een staafdiagram kunt aflezen en tekenen

• Wat er in een arbeidsovereenkomst staat

• Voor wie een cao geldt en wat erin geregeld is.

• Hoe je nettoloon kunt berekenen

Een werkgever betaalt loon, een werknemer werkt in loondienst

Met een eigen bedrijf verdien je aan winst

Een staafdiagram helpt bij vergelijken

In een arbeidsovereenkomst staan werkafspraken

Een cao regelt afspraken voor een grotere groep werknemers

Nettoloon bereken je door inhoudingen van brutoloon af te trekken