THV2A | Grammatica A
Grammatica
Hoofdstuk A 'Ontleden'
Nederlands 2025 - 2026 | THV2A
Lesson duration is: 60 minItems in this lesson
Grammatica
Hoofdstuk A 'Ontleden'
Nederlands 2025 - 2026 | THV2A
Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je:
uitleggen wat grammatica is;
het verschil tussen taalkundig en redekundig ontleden benoemen;
en ben je je bewuster van je eigen taalgevoel.
Wat weet jij nog over grammatica en ontleden?
Wat is grammatica?
Het geheel aan regels waarmee we woorden en zinnen vormen.
Iedereen gebruikt en begrijpt grammaticaal juiste zinnen dankzij taalgevoel.
Waarom zinnen ontleden?
Door zinnen te ontleden, word je je bewust van de taalkennis die je al hebt.
Net zoals je bij biologie een kikker ontleedt, kun je bij Nederlands zinnen analyseren.
Ontleden betekent: uit elkaar halen
Ontleden betekent letterlijk iets 'uit elkaar halen' om te begrijpen hoe het werkt; bij taal gaat het om zinnen en hun onderdelen.
Twee manieren van ontleden
Taalkundig ontleden
Je kijkt naar de functie van de woorden: zinsdelen zoals onderwerp, gezegde en lijdend voorwerp.
Je verdeelt de woorden in een zin naar woordsoort, zoals werkwoord, zelfstandig naamwoord, enzovoorts.
Redekundig ontleden
Saar is vandaag erg slim.
Redekundig ontleden
Taalkundig ontleden
Saar (onderwerp)
slim (bijvoeglijk naamwoord)
is (persoonsvorm)
Saar (zelfstandig naamwoord)
Praktijk: zinsdelen en woordsoorten
Zinsdelen en woordsoorten vormen samen de bouwstenen van een zin.
Elk zinsdeel en elke woordsoort heeft een eigen functie, zoals onderwerp en lijdend voorwerp of bijvoeglijk naamwoord en voorzetsel.
Redekundig en taalkundig ontleden:
Bedenk zelf een zin en ontleed deze vervolgens redekundig.
Schrijf de functies van de zinsdelen achter de onderdelen van je zin.
Bedenk zelf een zin en ontleed deze vervolgens taalkundig.
Schrijf de functies van de woordsoorten achter de onderdelen van je zin.
Redeneren over taal
Redeneren is logisch nadenken. Door goed te redeneren kun je bepalen welk woord of zinsdeel welke functie heeft.
Voorbeeld van een redenering
Voorbeeld: 'Ik heb mijn huiswerk voor Frans en wiskunde al af, dus kan ik nu filmpjes kijken.' Hier redeneer je waarom je nu tijd hebt voor iets anders.
Cartoons en taalgevoel
Cartoons maken vaak gebruik van dubbelzinnigheden in taal. Zo word je soms op het verkeerde been gezet.
Voorbeeld: Sanne en Bram
Bram bewondert Sanne
Sanne bewondert Bram
Hier is Sanne degene die bewondert en Bram degene die bewonderd wordt.
Nu draait het om: Bram bewondert Sanne. De functie van de woorden (redekundig ontleden, zinsdelen) bepaalt de betekenis.
Opdracht: 3 minuten
Soorten ontleden
Taalgevoel en cartoons
Leg uit hoe de cartoon je taalgevoel gebruikt om je in de war te brengen.
Tip: twee betekenissen van hetzelfde woord!
a. Wat is redekundig ontleden? Geef een voorbeeld.
b. Wat is taalkundig ontleden?
Geef een voorbeeld.
3
minute
00
second
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Wat is de persoonsvorm?
de lekkerste appeltaart
bakt
mijn moeder
voor mijn oma
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Verdeel de zin in zinsdelen.
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Wat is het gezegde?
de lekkerste appeltaart
bakt
mijn moeder
voor mijn oma
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Wat is het onderwerp?
de lekkerste appeltaart
bakt
mijn moeder
voor mijn oma
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Wat is 'de lekkerste appeltaart' voor zinsdeel?
lijdend voorwerp
naamwoordelijk gezegde
meewerkend voorwerp
bijwoordelijke bepaling
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Wat is 'voor mijn oma' voor zinsdeel?
lijdend voorwerp
naamwoordelijk gezegde
meewerkend voorwerp
bijwoordelijke bepaling
Bedenk zelf een bijwoordelijke bepaling (plaats of tijd) bij de zin:
Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Lees de zin: Mijn moeder bakt de lekkerste appeltaart voor mijn oma.
Sleep de woorden naar de juiste woordsoorten.
Zelfstandig naamwoord
Lidwoord
Bijvoeglijk naamwoord
Werkwoord
Voornaam-woord
Voor-
zetsel
mijn
moeder
bakt
de
lekkerste
appel-taart
voor
mijn
oma
Reflectie: leerdoelen
Weet je nu wat grammatica, redeneren, taalkundig en redekundig ontleden zijn?
Kun je uitleggen wat een woordsoort en een zinsdeel zijn?
Neem 2 minuten om dit voor jezelf op te schrijven.
2
minute
00
second
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
