V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Signaalwoorden en verbanden
Daarom, desondanks, doordat, kortom. Kleine woorden die laten zien hoe een tekst in elkaar zit. Wie ze herkent, leest sneller en begrijpt meer.
Les 3 · Lezen
V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Signaalwoorden en verbanden
Daarom, desondanks, doordat, kortom. Kleine woorden die laten zien hoe een tekst in elkaar zit. Wie ze herkent, leest sneller en begrijpt meer.
Les 3 · Lezen
Over deze les: les 3 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 4 (referentieniveau 3F), ongeveer 40 minuten. Studenten herkennen verbanden aan signaalwoorden, leren het verschil tussen oorzaak en reden en bepalen de tekststructuur van een langere tekst.
Koppeling: de les hoort bij lezen van zakelijke teksten op referentieniveau 3F: verbanden tussen zinnen en alinea's herkennen en de opbouw van een tekst zien. In het centraal examen lezen komen vragen over signaalwoorden, verbanden en tekststructuur vaak voor. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
‹
L
Leerdoelen
LES 3
Na deze les:
1
Je kan aan signaalwoorden zien welk verband er tussen zinnen bestaat.
2
Je kan het verschil tussen oorzaak en reden uitleggen.
3
Je kan de tekststructuur van een langere tekst benoemen.
Leerdoelen: lees ze voor. Leg de link met les 2: kernzinnen beginnen vaak met een signaalwoord dat de alinea aan de vorige verbindt, zoals daarom in het artikel over nachtwerk.
‹
S
Startvraag
LES 3
Welk verbindingswoord gebruik jij het vaakst als je praat of appt?
En
Maar
Want
Dus
Startvraag: in spreektaal gebruiken we vooral korte woorden als en, maar, want en dus. In geschreven teksten op 3F-niveau kom je veel meer signaalwoorden tegen, zoals echter, desondanks, bovendien en concluderend. Die laten hetzelfde soort verbanden zien, maar zijn formeler.
‹
S
Signaalwoorden
LES 3
Acht verbanden die je moet kennen
Opsomming: ook, bovendien, ten eerste
Tegenstelling: maar, toch, echter, desondanks
Oorzaak en gevolg: doordat, waardoor
Reden: omdat, want, daarom
Doel: om te, zodat, opdat
Voorwaarde: als, mits, tenzij
Voorbeeld: bijvoorbeeld, zoals, zo
Conclusie: dus, kortom, concluderend
Uitleg: laat studenten bij elk verband een zin uit hun eigen werk bedenken. Wijs op woorden die vaak verkeerd begrepen worden: echter betekent maar, desondanks betekent ondanks dat, en mits betekent op voorwaarde dat. Deze drie komen terug in de vragen.
Extra voor snelle studenten: welk verband geeft daarentegen aan? Een tegenstelling, waarbij twee dingen worden vergeleken.
‹
V
Vraag
LES 3
'De monteur had alle onderdelen bij zich. Desondanks kon hij de storing niet verhelpen.' Welk verband geeft desondanks aan?
Oorzaak en gevolg
Een opsomming
Een tegenstelling
Een conclusie
Antwoord: C. Je zou verwachten dat het lukt, want de monteur had alles bij zich. Toch lukt het niet. Desondanks betekent ondanks dat en geeft dus een tegenstelling aan. Wie aan oorzaak en gevolg denkt, leest het woord als daardoor.
‹
K
Kernbegrip
LES 3
!
Oorzaak en reden
✓✓
Bij oorzaak en gevolg gebeurt iets zonder dat iemand ervoor kiest: Doordat het ijzelde, kwamen de pakketten te laat. Bij een reden kiest iemand bewust: Omdat het ijzelde, liet de planner de bezorgers later vertrekken. Vraag je dus af: heeft iemand hier een keuze gemaakt?
Kernbegrip: in de schooltaal horen doordat en waardoor bij oorzaak en gevolg, en omdat, want en daarom bij reden. In het dagelijks leven wordt omdat ook voor een oorzaak gebruikt. Leer studenten daarom op de inhoud te letten, niet alleen op het woord: is er een bewuste keuze, dan is het een reden.
‹
L
Lezen
LES 3
Oorzaak of reden?
Oorzaak en gevolg
De server viel uit, waardoor niemand kon inloggen.
Doordat de koeling kapot was, moest het vlees weg.
Reden
De server viel uit, daarom belde Joost de leverancier.
Omdat de koeling kapot was, gooide de kok het vlees weg.
Uitleg: laat studenten per rij zeggen wat het verschil is. In de linkerkolom gebeurt het gevolg vanzelf. In de rechterkolom besluit iemand iets: Joost belt, de kok gooit weg. Vraag studenten om zelf een paar te maken over hun stage.
‹
V
Vraag
LES 3
'Omdat de klant al twee keer had gebeld, gaf Lotte hem voorrang.' Welk verband staat in deze zin?
Oorzaak en gevolg
Reden
Voorwaarde
Doel
Antwoord: B. Lotte kiest er bewust voor om de klant voorrang te geven. Daarom is het een reden en geen oorzaak. Wie voor doel kiest, haalt het door elkaar met om te: Lotte gaf hem voorrang om een klacht te voorkomen. Dat zou wel een doel zijn.
‹
O
Opbouw
LES 3
Tekststructuren
Signaalwoorden laten ook zien hoe een hele tekst is opgebouwd.
Probleem en oplossing: wat gaat er mis, hoe los je het op?
Verschijnsel en verklaring: wat gebeurt er, waardoor komt het?
Voor- en nadelen: enerzijds, anderzijds
Standpunt en argumenten: wat vindt de schrijver, en waarom?
Tijdsvolgorde: eerst, daarna, ten slotte
Uitleg: koppel dit aan les 1. Een betogende tekst heeft meestal de structuur standpunt en argumenten, een beschouwende tekst vaak voor- en nadelen. Het artikel over nachtwerk uit les 2 had een probleem en oplossing: te veel nachten achter elkaar, en een nieuw rooster.
‹
L
Lees mee
LES 3
Website Fietsenmaker Achterwiel
Zo komt u in het voorjaar sneller aan de beurt
Elk voorjaar groeit onze wachtlijst. Dat komt doordat veel mensen hun fiets tegelijk uit de schuur halen en dan pas merken dat er iets mis is. Vorig jaar wachtten klanten daardoor soms twee weken.
Daarom werken we dit seizoen anders. Ten eerste kunt u online een tijdstip kiezen. Bovendien hebben we een spoedbalie voor kleine reparaties, zoals een lekke band. Die is elke ochtend open, tenzij het monteursteam onderbezet is.
Kortom: plan uw onderhoud op tijd, dan staat u niet in de rij.
Volg de signaalwoorden
Zoek alle signaalwoorden. Welk verband geeft elk woord aan? Hoe is de hele tekst opgebouwd?
Voorbeeld: de signaalwoorden zijn doordat (oorzaak), daardoor (gevolg), daarom (reden), ten eerste en bovendien (opsomming), zoals (voorbeeld), tenzij (voorwaarde) en kortom (conclusie). Laat studenten ze in twee minuten zoeken en tel daarna klassikaal.
Hulpvraag voor wie vastloopt: begin bij het eerste woord van elke alinea.
‹
V
Vraag
LES 3
Welke tekststructuur heeft de tekst van Fietsenmaker Achterwiel?
Voor- en nadelen
Standpunt en argumenten
Tijdsvolgorde
Probleem en oplossing
Antwoord: D. Alinea 1 beschrijft het probleem (een lange wachtlijst) met de oorzaak. Alinea 2 begint met daarom en geeft de oplossingen. Het slot vat samen. Er staat wel een advies in het slot, maar de tekst verdedigt geen standpunt met argumenten.
‹
Z
Zet op volgorde
LES 3
Zet de zinnen in een logische volgorde. Let op de signaalwoorden.
Sorteervraag: bespreek welke woorden de volgorde verraden. Sinds januari opent het verhaal, in het begin volgt daarop, daarom wijst terug naar het probleem, daarna geeft de tijd aan en kortom sluit af. Dit is een tijdsvolgorde met een probleem en een oplossing erin.
‹
O
Opdracht
LES 3
Vijf verbanden over je stage
1
Schrijf vijf zinnen over je stage of werk. Gebruik telkens een ander verband: tegenstelling, reden, gevolg, voorwaarde en conclusie.
2
Gebruik minstens twee formele signaalwoorden, zoals echter, desondanks, mits of concluderend.
3
Ruil met je buur. Je buur benoemt bij elke zin het verband.
minute
second
Alleen, daarna in tweetallen
Opdracht: loop rond en let vooral op de verwarring tussen oorzaak en reden en op mits en tenzij. Laat een paar zinnen met echter of desondanks voorlezen: staan ze goed in de zin? Echter staat vaak na het onderwerp: De klant was echter niet tevreden.
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de lijst van de uitlegdia en begin elke zin met dezelfde situatie, bijvoorbeeld je eerste werkdag.
‹
J
Jouw antwoord
LES 3
Maak een zin over jouw werk met tenzij. Wat betekent tenzij in jouw zin?
Open vraag: tenzij betekent behalve als. Een voorbeeld: De kapsalon is op maandag dicht, tenzij er een bruiloft is. Laat een paar zinnen zien en vraag de groep of de betekenis klopt. In les 5 komen mits en tenzij terug bij het lezen van regels en voorwaarden.
‹
T
Terugblik
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Verbanden herkennen
Oorzaak of reden
Tekststructuur
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Oorzaak en reden is voor veel studenten lastig: herhaal het met een paar korte voorbeelden.
V O L G E N D E L E S
Feit of mening?
In een opiniestuk staan feiten, meningen en argumenten door elkaar. Volgende les leer je ze uit elkaar te halen, drogredenen te herkennen en te beoordelen of een bron betrouwbaar is.
Je kan feiten, meningen en argumenten onderscheiden.
Je kan een drogreden herkennen.
Volgende les: Lezen 4, les 4 van de serie.
Image credit: LessonUp