Gesprekken voeren in de zorg

Gesprekken voeren in de zorg

1 / 59
next
Slide 1: Slide
New lesson editorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 2

This lesson contains 59 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Gesprekken voeren in de zorg

This item has no instructions

Leerdoel

Ik kan verschillende soorten gesprekken in de zorg herkennen en doelgericht opbouwen met de juiste gespreksfasen.

This item has no instructions

This item has no instructions

Waar denk je aan bij gesprekken voeren?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen, zoals luisteren, respect, duidelijkheid, vertrouwen of empathie.

Waarom zijn gesprekken zo belangrijk?

In de zorg voer je elke dag gesprekken met zorgvragers.


Met een gesprek kun je informatie geven, problemen verhelderen, motiveren, slecht nieuws brengen of gewoon contact opbouwen.


De manier waarop je een gesprek voert, bepaalt vaak of de boodschap aankomt en of de zorgvrager zich serieus genomen voelt.

This item has no instructions

Formeel en informeel

Er zijn twee hoofdgroepen:


  • Formele gesprekken: gepland, met een duidelijk doel

  • Informele gesprekken: spontaan, vaak kort en alledaags


In de zorg zijn beide nodig: formeel voor duidelijke begeleiding, informeel voor vertrouwen en contact.

This item has no instructions

Soorten tweegesprekken

De belangrijkste soorten tweegesprekken zijn:


  • informatief gesprek

  • probleemverhelderend gesprek

  • motiverend gesprek

  • slechtnieuwsgesprek

  • alledaags gesprek


De eerste vier zijn meestal formeel. Het alledaagse gesprek is meestal informeel.

This item has no instructions

Gespreksfasen

Veel gesprekken in de zorg verlopen in vier vaste fasen:


  • aanloopfase

  • planningsfase

  • themafase

  • slotfase


Deze opbouw helpt om rustig te starten, doelgericht te praten en duidelijk af te ronden.

Koppel deze vier fasen later steeds terug aan de verschillende gesprekstypen. Zo zien studenten dat dezelfde basisstructuur op meerdere situaties toepasbaar is.

This item has no instructions

Aanloopfase

In de aanloopfase maak je contact en zorg je voor een veilige sfeer.


Je let op:


  • begroeting en kennismaking

  • houding, toon en non-verbaal gedrag

  • rust en privacy

  • aansluiten bij de zorgvrager


De eerste indruk bepaalt vaak hoe open iemand later durft te zijn.

This item has no instructions

Planningsfase

In de planningsfase maak je duidelijk waar het gesprek over gaat.


Je bespreekt bijvoorbeeld:


het doel van het gesprek

  • wie wat vertelt

  • hoeveel tijd er is

  • wat de zorgvrager kan verwachten


Zo ontstaat overzicht en weet de zorgvrager waar hij aan toe is.

This item has no instructions

Themafase en slotfase

In de themafase bespreek je het onderwerp zelf. Daarin geef je informatie, luister je actief, vraag je door en zoek je samen naar duidelijkheid of oplossingen.


In de slotfase rond je af:


  • kort samenvatten

  • afspraken benoemen

  • checken of alles duidelijk is

  • netjes afscheid nemen

This item has no instructions

Welke fase gebruik je om het doel van het gesprek duidelijk te maken?

A

themafase

B

planningsfase

C

slotfase

D

aanloopfase

Toetst het onderscheid tussen de vier gespreksfasen. Veel studenten verwarren aanloopfase en planningsfase.

Vul de gespreksfasen aan

In de aanloopfase maak je contact en zorg je voor een veilige sfeer. In de planningsfase bespreek je doel en verwachtingen. In de slotfase vat je samen en neem je afscheid.

aanloopfase
planningsfase
slotfase
themafase
informeel
vertrouwen

De drie gekozen fasen hebben elk een duidelijke, niet-uitwisselbare functie in de zin.

Informatief gesprek

Een informatief gesprek is een gesprek waarin de ene persoon feitelijke informatie geeft aan de andere.


In de zorg komt dit vaak voor bij uitleg, voorlichting of een intake.

This item has no instructions

Vormen van een informatief gesprek

In de zorg zie je bijvoorbeeld:


  • preventiegesprek: iets proberen te voorkomen

  • voorlichtingsgesprek: uitleg geven over een onderwerp

  • intakegesprek: informatie verzamelen bij binnenkomst


De vorm verschilt, maar het gesprek draait steeds om duidelijke en relevante informatie.

This item has no instructions

Doelen van een informatief gesprek

Een informatief gesprek kan verschillende doelen hebben:


  • relevante informatie verzamelen

  • gedragsverandering stimuleren

  • de zorgvrager aan het denken zetten

  • oplossingen aanreiken

  • vragen beantwoorden


Niet elk informatief gesprek heeft al deze doelen tegelijk.

This item has no instructions

Aandachtspunten bij informatie geven

Goede informatie sluit aan bij de zorgvrager:


  • ga na wat iemand al weet

  • geef een duidelijke opbouw

  • geef ruimte voor vragen

  • sluit aan bij het referentiekader

  • geef geen overbodige informatie

  • verwacht niet dat alles meteen onthouden wordt

Benadruk dat mensen vaak maar beperkt informatie tegelijk verwerken. Noem eventueel dat geconcentreerd luisteren vaak rond vijftien minuten ligt, en bij cognitieve problemen soms korter.

Voorbeeld: bloedsuiker uitleggen

Marit vraagt eerst wat mevrouw Van Gent al weet over een te hoge bloedsuikerwaarde.


Daarna geeft zij uitleg, laat ruimte voor vragen en neemt de zorgen van mevrouw serieus.


Zo sluit de informatie beter aan en voelt de zorgvrager zich gehoord.

This item has no instructions

Wat past het best bij een informatief gesprek?

A

feitelijke uitleg geven

B

slecht nieuws brengen

C

weerstand opvangen

D

emoties verwerken

De afleiders horen wel bij andere gesprekstypen uit dit lesdeel.

Vul de kern van het informatief gesprek aan

Bij een informatief gesprek ga je eerst na wat iemand al weet. Daarna geef je informatie met een duidelijke opbouw. Je geeft ruimte voor vragen en sluit aan bij het referentiekader van de zorgvrager.

weet
opbouw
vragen
doelen
advies
gevoelens

Echoot rechtstreeks de aandachtspunten van slides 11-13.

Waarom vraagt Marit eerst wat mevrouw al weet?

Bespreek dat een goed antwoord benoemt: eerst nagaan wat de zorgvrager al weet, duidelijke uitleg geven, ruimte voor vragen laten en serieus ingaan op zorgen of gevoelens.

Probleemverhelderend gesprek

Bij een probleemverhelderend gesprek help je de zorgvrager om beter te begrijpen wat het probleem is, wat het betekent en welke oplossingen mogelijk zijn.

This item has no instructions

Doel van probleemverhelderen

Het doel is niet om snel advies te geven, maar om samen zicht te krijgen op:


  • wat precies het probleem is

  • hoe de zorgvrager het ervaart

  • welke gevolgen er zijn

  • wat een passende volgende stap kan zijn


Luisteren is hierbij al een vorm van helpen.

This item has no instructions

Vijf stappen bij probleemverhelderen

  1. Probleem definiëren

  2. Consequenties benoemen

  3. Doelen formuleren

  4. Oplossingen verkennen en formuleren

  5. Gesprek evalueren


Deze stappen helpen om van onduidelijkheid naar overzicht te gaan.

This item has no instructions

Waar let je op?

Voor een goed probleemverhelderend gesprek zijn belangrijk:


  • genoeg tijd nemen

  • een vertrouwensrelatie hebben

  • actief luisteren

  • niet te snel met adviezen komen

  • aansluiten bij het referentiekader

  • valse geruststelling vermijden

This item has no instructions

Voorbeeld: zorgen over dieet

Marit vraagt waar mevrouw Van Gent zich precies zorgen over maakt.


Ze parafraseert, verduidelijkt misverstanden en laat mevrouw zelf een haalbare oplossing noemen: alleen in het weekend een gebakje.


Daarna spreken ze af later te evalueren.

This item has no instructions

Wat is het doel van een probleemverhelderend gesprek?

A

een planning maken

B

snel advies geven

C

het probleem samen begrijpen

D

nieuws direct brengen

Toetst dat probleemverhelderen draait om inzicht en verheldering, niet om snel oplossen.

Vul de stappen van probleemverhelderen aan

Bij probleemverhelderen begin je met het probleem definiëren. Daarna benoem je de consequenties, verken je oplossingen en sluit je af met het gesprek evalueren.

definiëren
consequenties
evalueren
motiveren
samenvatten
voorbereiden

De woorden komen uit de vijf stappen op slide 16.

Wat moet je in dit gesprek vermijden?

A

actief luisteren

B

vertrouwen opbouwen

C

valse geruststelling

D

tijd nemen

Verbindt slide 17 met de casus op slide 18.

Motiverend gesprek

In een motiverend gesprek begeleid je een zorgvrager bij het veranderen van gedrag, zoals gezonder leven, meer bewegen of stoppen met roken.

This item has no instructions

Waarom is motiveren lastig?

Gedrag veranderen is moeilijk.


Ook als iemand graag wil veranderen, kan hij terugvallen in oud gedrag. Een motiverend gesprek helpt om opnieuw focus te krijgen, vol te houden en kleine stappen te blijven zien.

This item has no instructions

Aandachtspunten bij motiveren

Belangrijk in een motiverend gesprek:


  • stel je gelijkwaardig op

  • accepteer terugval of twijfel

  • toon compassie

  • onderzoek motieven en gevoelens

  • geef complimenten bij vooruitgang

  • geef pas advies na toestemming

  • luister actief

This item has no instructions

Voorbeeld: volhouden na terugval

Marit vraagt open hoe het gaat, benoemt de teleurstelling en kijkt ook naar wat wél goed ging.


Mevrouw Van Gent had zich twee weken aan de afspraken gehouden. Marit bevestigt dat en vraagt hoe mevrouw verder wil.

Benadruk dat de zorgvrager zelf richting geeft aan de verandering. Het gesprek is steunend, niet dwingend.

Wanneer geef je in een motiverend gesprek advies?

A

na toestemming

B

meteen aan het begin

C

bij elke terugval

D

zonder overleg

Belangrijk onderscheid: motiveren is steunend en gelijkwaardig, niet dwingend.

Wat vind jij het lastigst in een motiverend gesprek?

1

gelijkwaardig blijven

2

terugval accepteren

3

open doorvragen

4

niet te snel adviseren

This item has no instructions

Hoe houdt Marit mevrouw gemotiveerd na een terugval?

Bespreek antwoorden als: compliment geven voor wat al goed ging, terugval normaliseren, vragen hoe de zorgvrager verder wil en pas daarna eventueel advies aanbieden.

Slechtnieuwsgesprek

Een slechtnieuwsgesprek is een van de moeilijkste gesprekken in de zorg.


Je brengt nieuws dat ingrijpend is en vaak sterke emoties oproept.

This item has no instructions

Wanneer is iets slecht nieuws?

Bijvoorbeeld wanneer een zorgvrager hoort dat hij:


  • niet meer beter wordt

  • niet meer naar huis kan

  • niet in aanmerking komt voor hulp

  • zijn leefstijl echt moet aanpassen


Slecht nieuws roept vaak weerstand, verdriet, boosheid of ongeloof op.

This item has no instructions

Vijf stappen van een slechtnieuwsgesprek

  1. Voorbereiding

  2. Vertel het slechte nieuws

  3. Omgaan met emoties

  4. Maak een vervolgafspraak

  5. Het vervolggesprek


Een vaste opbouw helpt om duidelijk en zorgvuldig te handelen.

This item has no instructions

Slecht nieuws duidelijk brengen

Bij het brengen van slecht nieuws:


  • vertel het meteen, zonder omwegen

  • gebruik eenvoudige woorden

  • noem korte, concrete feiten

  • geef tijd om het nieuws te laten landen

  • wek geen valse hoop


Duidelijkheid is zorgzamer dan een onduidelijke omweg.

This item has no instructions

Omgaan met emoties en vervolg

Na het slechte nieuws:


  • geef ruimte voor emoties

  • luister en toon begrip

  • neem de boodschap niet terug

  • ga niet in de verdediging

  • kijk of iemand nog kan luisteren

  • zorg voor opvang en een vervolgafspraak

This item has no instructions

Voorbeeld: zwaardere medicatie

Marit vertelt direct dat de arts zwaardere medicatie wil bespreken.


Daarna vangt zij de teleurstelling en boosheid van mevrouw Van Gent op, luistert rustig en maakt een vervolgafspraak.


Ook checkt ze of mevrouw alleen kan blijven.

This item has no instructions

Wat doe je het best bij slecht nieuws?

A

eerst geruststellen

B

langzaam omheen praten

C

direct en duidelijk zeggen

D

de boodschap uitstellen

Toetst de kern van slide 26: duidelijkheid is zorgzamer dan een omweg.

Vul de stappen van het slechtnieuwsgesprek aan

Een slechtnieuwsgesprek begint met goede voorbereiding. Daarna geef je ruimte voor emoties en maak je een vervolgafspraak als dat nodig is.

voorbereiding
emoties
vervolgafspraak
humor
samenspraak
kennismaking

Gebaseerd op de vaste vijf stappen van slides 25-27.

Wat doe je niet als iemand boos of verdrietig reageert?

A

ruimte geven

B

boodschap terugnemen

C

begrip tonen

D

rustig luisteren

Veelgemaakte fout: uit ongemak de boodschap afzwakken of terugnemen.

Alledaags gesprek

Een alledaags gesprek is meestal informeel, spontaan en niet gepland.


Juist deze gesprekken zijn belangrijk voor vertrouwen en contact.

This item has no instructions

Kenmerken van alledaagse gesprekken

Een alledaags gesprek:


  • ontstaat spontaan

  • verloopt meestal ontspannen

  • is niet voorbereid

  • heeft geen vast onderwerp

  • kan makkelijk van onderwerp wisselen

  • kan op elk moment stoppen

This item has no instructions

Contact maken

Goed contact begint klein:


  • stap op de zorgvrager af

  • begroet en stel jezelf voor

  • let op glimlach, houding en afstand

  • toon belangstelling

  • luister goed en kijk naar non-verbaal gedrag


Aanknopingspunten vind je vaak in de omgeving of in wat iemand zelf vertelt.

This item has no instructions

Gelijkwaardigheid en humor

In een alledaags gesprek zijn beide gesprekspartners ongeveer evenveel aan het woord.


Humor kan verbinden, maar alleen als die past bij de situatie. Kwetsende grappen over geloof, sekse, geaardheid of afkomst zijn niet passend.

This item has no instructions

Een gesprek netjes afronden

Rond ook een spontaan gesprek duidelijk af:


  • kondig aan dat je weg moet

  • noem kort de reden

  • neem vriendelijk afscheid

  • kom niet opnieuw op het gesprek terug


Zo blijft het contact duidelijk en respectvol.

This item has no instructions

Welk kenmerk hoort bij een alledaags gesprek?

A

vast doel

B

spontaan contact

C

strakke opbouw

D

lange voorbereiding

Toetst het verschil tussen formele en informele gesprekken.

Vul het alledaagse gesprek aan

Een alledaags gesprek ontstaat spontaan en verloopt meestal ontspannen. Je rondt het netjes af door de reden te noemen en vriendelijk afscheid te nemen.

spontaan
ontspannen
afscheid
formeel
advies
samenvatting

Laat studenten de kernkenmerken én de afronding van het alledaagse gesprek ophalen.

Noem een goede opener voor een alledaags gesprek.

Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld: iets uit de omgeving, een foto, een activiteit, een begroeting of een open vraag die past bij de situatie van de zorgvrager.

Wat neem jij mee uit deze les?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over fasen, actief luisteren of een gesprekstype.

Welke gespreksoort vind jij het lastigst?

Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te zien waar herhaling of oefening nodig is.

Wat wil jij in de praktijk extra gaan oefenen?

Reflectievraag zonder goed of fout. Stimuleert transfer naar stage of praktijk.

aanloopfase - begin van het gesprek waarin je contact maakt en een veilige sfeer creëert

planningsfase - fase waarin je doel, onderwerp en verloop van het gesprek duidelijk maakt

themafase - deel van het gesprek waarin de inhoud centraal staat

slotfase - afsluiting met samenvatting, afspraken en afscheid

formeel gesprek - gepland gesprek met een duidelijk doel en opbouw

informeel gesprek - spontaan gesprek zonder vaste opbouw

referentiekader - de persoonlijke achtergrond, ervaringen en manier van denken van de zorgvrager

This item has no instructions

informatief gesprek - gesprek waarin feitelijke informatie wordt gegeven of verzameld

probleemverhelderend gesprek - gesprek waarin je samen het probleem en mogelijke oplossingen onderzoekt

motiverend gesprek - gesprek dat helpt bij gedragsverandering

slechtnieuwsgesprek - gesprek waarin ingrijpend of pijnlijk nieuws wordt gebracht

alledaags gesprek - informeel gesprek dat helpt bij contact en vertrouwensopbouw

actief luisteren - aandachtig luisteren en laten merken dat je de ander probeert te begrijpen

parafraseren - in eigen woorden herhalen wat de ander heeft gezegd

This item has no instructions