v1G - H3.1

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 1

Welkom v1G

09-12-2025

Wat gaan we doen?

• Oriëntatie H3

• Uitleg 3.1

• Voorbereiden!

Leerdoelen

• Aan het einde van de les weten de leerlingen hoe in Griekenland stadstaten ontstonden

• Aan het einde van de les kunnen leerlingen de bestuursvormen monarchie, aristocratie en tirannie herkennen

• Aan het einde van de les kunnen de leerlingen verklaren waarom de Grieken contacten hadden met andere volken in het Middellandse Zeegebied

H3: De Grieken

• Tijd van Grieken en Romeinen

• 3000 v.Chr - 500

• Oudheid

• Grieken

• Athene vs Sparta

• Kunst & cultuur

• Alexander de Grote

3.1: De wereld van de Grieken

Van dorp naar stadstaat

• In Griekenland waren veel dorpjes

• Dorp lag op hoge heuvels --> iedereen boer

• Nauwelijks handel

• 9e eeuw v.Chr.: betere landbouwtechnieken

• Dorpjes groeien uit tot steden

-->

Groeiende oogsten + bevolkingsgroei

Van dorp naar stadstaat

• Meer handel en specialisatie

• Problemen --> niet alle grond geschikt voor landbouw

• Sparta ging grote gebieden in de buurt veroveren

• Griekse steden --> stadstaten

• Stadstaat: stad met het gebied eromheen, die als zelfstandige staat wordt bestuurd

Bestuur van de stadstaten

• Tot de 8e eeuw v.Chr.: monarchie

• Advies van een kleine groep beste krijgers: Aristoi

• Aristoi (besten): elite van de stadstaat

• Soms waren aristoi gevaarlijk voor de koning

• Namen zij de macht over? --> Aristocratie

• Aristocratie: bestuur door een kleine groep mensen met veel aanzien

Bestuur van de stadstaten

• Macht niet bij één persoon

• Eind 8e eeuw v.Chr. --> nauwelijks monarchieën

• Sparta uitzondering

• Twee koningen + raad van oude mannen

Ongelijkheid en onvrede

• Sociale verschillen waren groot

• Machtige bestuurders bovenaan

• Land bewerken door tot slaaf gemaakten en arme boeren

• Soms wilde een aristocraat alleen besturen

• Arme boeren + huursoldaten

• Moeilijk te stoppen

Machtige bestuurders

Middenklasse

Tot slaaf gemaakten

Ongelijkheid en onvrede

• Tirannie: bestuur door een alleenheerser

• In het begin een goede bestuurder

• Gewone Grieken kregen grond of graan werd goedkoper

• Uiteindelijk blijkt hij goed voor zichzelf te zorgen

• Tegenstanders onderdrukken

Handel en nederzettingen overzee

• Alle vruchtbare grond in gebruik + bevolkingsgroei

• Moeilijker om voldoende voedsel te produceren

• 750 v.Chr.: bestuurders sturen mensen weg

• Nieuwe dorpen stichten overzee

• Kolonie: een gebied dat is veroverd en wordt bestuurd door mensen uit een ander land, vaak ver weg

• Handelaren graanoogst --> Griekenland

Handel en nederzettingen overzee

• Naar Noord-Afrika (wel veel andere volken)

• Meeste kolonisten rond het Middellandse Zeegebied

• Ook grote delen van de Turkse westkust

• Griekse koloniën leken erg op Griekse steden

• Tempels, schrift, goden

• Kolonisten verspreiden de Griekse cultuur

• Rond 550 v.Chr.: stoppen met kolonies

Een Griekse wereld?

• Banden tussen Griekse kolonisten en andere volken goed

• Handelen met elkaar

• Etrusken (hout) en Egyptenaren (graan)

• Vazen, metalen, olijfolie

• Verbonden verschillende culturen

Een Griekse wereld?

• Grieken leerde veel van Lydiërs

• Lydiërs gebruikte muntgeld

• Grieken namen dat over

• Soms oorlogen

• Ook Feniciërs (huidige Libanon) hadden veel contacten met Grieken

• Goede zeevaarders

• Grieken beïnvloedde Fenicische kunst

• Grieken namen Fenicische alfabet over

Aan de slag!

• Kiezen uit 2 opties:

1. Beginnen met je huiswerkopdrachten:

3.1: 1, 3, 4, 6, 7, 8 & 10 (bladzijde 50 t/m 54)

2. Leren voor de herkansing

Let op, je gaat dus iets nuttigs doen! Doe je dat niet verzin ik extra werk

Afsluiting

• Volgende week:

H3.2: Athene & Sparta

• Huiswerk voor 16-12:

3.1: 1, 3, 4, 6, 7, 8 & 10 (bladzijde 50 t/m 54)