Persoonsvorm en spelling

• New lesson editor

Persoonsvorm en los-vast

Lesdoel

Ik kan in zinnen de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd en verleden tijd herkennen en ik kan bepalen welke woorden je aan elkaar of los schrijft.

Welke woorden horen volgens jou bij persoonsvorm of los-vast?

Gebruik de antwoorden als startpunt. Verwachte woorden: werkwoord, tijd, tegenwoordige tijd, verleden tijd, aan elkaar, los, samenstelling.

Wat is de persoonsvorm?

• De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de zin van tijd verandert.

• Je vindt de persoonsvorm vaak door de zin in een andere tijd te zetten.

• Er is meestal maar één persoonsvorm in een gewone zin.

Voorbeeld:

• Sara loopt naar school.

• Verleden tijd: Sara liep naar school.

• loopt / liep is de persoonsvorm.

Benadruk dat leerlingen niet elk werkwoord moeten kiezen, maar juist het werkwoord dat meeverandert met de tijd.

Persoonsvorm in de t.t.

• t.t. betekent tegenwoordige tijd.

• De zin gaat over nu of gewoonlijk.

• Voorbeelden:

- Jij maakt je huiswerk.

- Wij fietsen elke dag naar school.

- De docent legt de opdracht uit.

Zinnen in de t.t.

• Mila leest een boek. → leest

• De jongens spelen buiten. → spelen

• Ik luister naar muziek. → luister

• Jullie werken samen. → werken

• De bus stopt bij de halte. → stopt

Lees de zinnen hardop voor en laat horen welk woord het meest 'meebeweegt' als je de tijd verandert.

Persoonsvorm in de v.t.

• v.t. betekent verleden tijd.

• De zin gaat over iets dat al gebeurd is.

• Voorbeelden:

- Jij maakte je huiswerk.

- Wij fietsten naar school.

- De docent legde de opdracht uit.

Zinnen in de v.t.

• Mila las een boek. → las

• De jongens speelden buiten. → speelden

• Ik luisterde naar muziek. → luisterde

• Jullie werkten samen. → werkten

Tegenwoordige tijd of verleden tijd?

Let op het werkwoord:

• Wij koken vanavond pasta. → t.t.

• Wij kookten gisteren pasta. → v.t.

• De leerling schrijft het antwoord op. → t.t.

• De leerling schreef het antwoord op. → v.t.

• Mijn broer belt oma. → t.t.

• Mijn broer belde oma. → v.t.

Koppel hier terug aan het lesdoel: herkennen én benoemen of het t.t. of v.t. is.

Welke persoonsvorm staat in de tegenwoordige tijd?

A

maakte

B

fietsten

C

legt

D

las

Sluit aan bij de voorbeelden op de slides over t.t. en v.t. Alleen 'legt' staat in de tegenwoordige tijd.

Vul de juiste woorden in

De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de tijd verandert. In de zin 'Wij koken vanavond pasta' staat de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd. In de zin 'Wij kookten gisteren pasta' staat de persoonsvorm in de verleden tijd.

tijd

koken

tegenwoordige tijd

kookten

school

kook

liepen

tegenwoordig

schrijven

Laat leerlingen letten op het werkwoord dat meeverandert met de tijd.

Woorden aan elkaar of los

• Soms schrijf je woorden aan elkaar.

• Soms schrijf je woorden los.

• Samengestelde woorden schrijf je meestal aan elkaar.

• Een werkwoord met een apart woord ernaast schrijf je vaak los.

Voorbeelden:

• schoolplein, huiswerk, voetbalshirt

• op bellen, mee nemen, af maken

Houd het eenvoudig: deze les gaat om herkennen van veelvoorkomende patronen, niet om alle uitzonderingen.

Aan elkaar schrijven

• Twee woorden vormen samen één nieuw woord.

• Dat nieuwe woord heeft één betekenis.

• Dan schrijf je het vaak aan elkaar.

Voorbeelden:

• regenjas

• keukentafel

• wereldkaart

• mobieletelefoonhoesje

Noem eventueel dat langere samenstellingen in het Nederlands heel normaal zijn.

Los schrijven

• Soms blijven woorden echt aparte woorden in de zin.

• Dan schrijf je ze los.

• Dat zie je vaak bij werkwoorden met een extra woord.

Voorbeelden:

• Ik bel mijn oma op.

• Wij nemen onze boeken mee.

• Hij maakt zijn taak af.

• Zij kijkt de toets na.

Laat zien dat deze woorden niet samen één zelfstandig naamwoord vormen, maar onderdeel zijn van het werkwoord in de zin.

Voorbeelden van los of vast

• huisdeur → aan elkaar

• speeltuin → aan elkaar

• op staan → los

• mee gaan → los

• winterjas → aan elkaar

• uit zoeken → los

Gebruik de slide om het verschil tussen een naamwoordgroep en een werkwoordgroep zichtbaar te maken.

Kijk goed naar de betekenis

Vraag jezelf af:

• Is het samen één ding of begrip? → vaak aan elkaar

• Zijn het aparte woorden in de zin? → vaak los

Voorbeelden:

• fietspad = één begrip

• Wij ruimen de stoelen op** = apart in de zin

Welk woord schrijf je aan elkaar?

A

mee nemen

B

regenjas

C

op staan

D

uit zoeken

Controleert of leerlingen het verschil zien tussen een samengesteld woord en een werkwoordgroep.

Los of vast?

Soms vormen twee woorden samen één nieuw woord. Dan schrijf je ze vaak aan elkaar. In een zin als 'Wij ruimen de stoelen op' blijven de woorden apart. Dan schrijf je ze los.

woord

aan elkaar

op

los

zin

mee

vast

werkwoord

gisteren

De blanks zijn gebaseerd op de kernregels van de slides over los en vast schrijven.

Oefenzinnen: persoonsvorm

• De klas werkt stil. → werkt, t.t.

• Vorige week werkte de klas stil. → werkte, v.t.

• Mijn zus koopt brood. → koopt, t.t.

• Mijn zus kocht brood. → kocht, v.t.

• Wij maken een poster. → maken, t.t.

• Wij maakten een poster. → maakten, v.t.

Oefenzinnen: los of vast

• broodtrommel

• klaslokaal

• Wij hangen onze jassen op**

• Ik schrijf het antwoord op**

Gebruik deze voorbeelden als model voor de oefening die later volgt.

Welke zin heeft een persoonsvorm in de v.t.?

A

Wij maken een poster.

B

Mijn zus koopt brood.

C

De klas werkt stil.

D

Mijn zus kocht brood.

Leerlingen moeten zowel de persoonsvorm herkennen als de tijd benoemen.

Herhaal de regels

In de zin 'Vorige week werkte de klas stil' is werkte de persoonsvorm en staat die in de verleden tijd. Het woord broodtrommel schrijf je aan elkaar.

werkte

werkte

verleden tijd

broodtrommel

werkt

tegenwoordige tijd

op

klas lokaal

koopt

Combineert de twee lesdoelen in één korte oefening.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld: persoonsvorm vinden door de tijd te veranderen, t.t. en v.t. herkennen, en woorden los of aan elkaar schrijven.

Wat vond jij het lastigst in deze les?

Mogelijke antwoorden: tijd herkennen, persoonsvorm zoeken, los of vast kiezen. Bespreek wat nog extra oefening vraagt.

Begrippenlijst

persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat verandert als je de tijd verandert

tegenwoordige tijd - een vorm van de zin die gaat over nu of wat vaak gebeurt

verleden tijd - een vorm van de zin die gaat over iets dat al gebeurd is

werkwoord - een woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis aangeeft

samengesteld woord - twee of meer woorden die samen één nieuw woord vormen

los schrijven - woorden apart schrijven omdat ze geen nieuw zelfstandig woord vormen

aan elkaar schrijven - woorden samen schrijven omdat ze één woord zijn