4.2 De vroegmiddeleeuwse landbouwsamenleving

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

5.2 - De vroegmiddeleeuwse landbouwsamenleving

Wat gaan we doen?

1. Korte herhaling van 5.1

2. Uitleg 5.2

3. Aan de slag!

Doelen

Aan het eind van de les...

1. kan je uitleggen hoe waardoor er in de Vroege Middeleeuwen een landbouwsamenleving ontstond;

2. kan je beschrijven hoe het hofstelsel werkte

Wat beloofde een leenman en wat kreeg hij daarvoor terug?

A

Hij beloofde trouw te zijn aan de koning. In ruil daarvoor kreeg hij een stuk land in leen.

B

Hij beloofde belasting te betalen. In ruil daarvoor kreeg hij bescherming.

C

Hij beloofde christen te worden, in ruil daarvoor kreeg hij geld.

D

Hij beloofde te werken op het land van de koning. In ruil daarvoor kreeg hij bescherming.

Welke zin over het leenstelsel is NIET juist?

A

Leenmannen bestuurden het land van Karel de Grote

B

Leenmannen legden een eed van trouw af

C

Leenmannen kregen een salaris van Karel de Grote

D

Op een leen werkten horigen op het land

Ontstaan van de landbouwsamenleving

In de Romeinse tijd leefden veel mensen in steden waar handel, ambacht en bestuur belangrijk waren. Het platteland produceerde voedsel, maar via goede wegen en handel werden producten door het hele rijk verspreid.

Romeinse stad

- Welke verschillen zie je tussen de Romeinse stad en de tweede afbeelding?

- Zie je ook overeenkomsten?

- Welke samenleving zou eerder zijn: de Romeinse stad of die van de tweede afbeelding?

- Hoe moet je leven zonder handel?

Gevolgen van de val van het West - Romeinse Rijk

Na de val van het West-Romeinse Rijk werd het onveilig in Europa

• Er was geen sterk leger meer

• De bruggen en wegen werden niet langer onderhouden

• De handel kwam 'stil' te liggen en de steden lopen leeg

• Geen geldeconomie

• Geen centraal bestuur

• Oorlog en roofovervallen

Gevolgen

Men trekt zich terug in kleine gemeenschappen domeinen die zelfvoorzienend zijn.

De Romeinse landbouwstedelijke samenleving werd weer een landbouwsamenleving.

Landbouwsamenleving: Bijna alle mensen woonden op het platteland en leefden van de landbouw.

Zelfvoorzienend: vrijwel alles wat nodig is om te leven, verbouwen en maken mensen zelf, op de plaats waar zij wonen. Een ander woord voor zelfvoorzienend is autarkisch

Het domein:

• Een domein: dorp met landbouwgrond dat bewerkt werd volgens het hofstelsel.

• Mogelijk eigenaren: een koning, edelman, bisschop of abt (hoofd van een klooster).

• De domeinen waren zelfvoorzienend!

Een zelfvoorzienende samenleving is een samenleving waarin men

A

Zelf kan bepalen wat men koopt

B

Vrijwel alles zelf maakt wat men nodig heeft

C

Zelf kan bepalen wat voor werk je doet

D

Zelf gaat handelen in producten die de ze maken.

Wat is een domein?

A

een klein dorp met landbouwgrond

B

een land met een centraal bestuur

C

een stad aan een handelsroute

D

een horige die werkt voor een heer

Hiernaast zie je een domein. Wie was de baas van een domein?

A

Een horige

B

Een vrije boer

C

Een landheer

D

de burgemeester

Het hofstelsel

De grond op het domein werd verdeeld in twee stukken:

1. Het ene stuk stond het kasteel of de boerderij. Hier woonde de heer of zijn plaatsvervanger (leenman)

2. Op het andere stuk lagen de akkers van de boeren.

5.2 - De vroegmiddeleeuwse landbouwsamenleving

Wat gaan we doen?

1. Herhalen 5.1 + 5.2

2. Video('s) - hofstelsel

3. Aan de slag!

Doelen

Aan het eind van de les...

1. kan je met een voorbeeld uitleggen dat er ook nog handel bestond

2. weet je waarom mensen horigen werden en wat hun plichten waren.

In de tijd van monniken en ridders: 1. Werd vaak geld gebruikt 2. Was er veel handel 3. Waren er veel steden Welke zin(nen) is/zijn onjuist?

A

1 en 3

B

1 en 2

C

2 en 3

D

1, 2 en 3

Hoe verloor het rijk van Karel de Grote zijn eenheid?

A

Onderworpen volkeren zoals de Avaren en de Saksen kwamen met veel geweld in opstand en daardoor stortte het rijk in.

B

De graven en hertogen konden met hun ridders en burchten het land niet langer verdedigen tegen de binnenvallende Germanen.

C

De Vikingen veroverden grote stukken land van de Franken.

D

Leenmannen hielden zich onvoldoende aan hun belofte van trouw en beschouwden hun leengebied als hun bezit. Het rijk versnipperde.

Karel kon niet schrijven. In zijn handtekening tekende hij alleen twee streepjes.

Sleep het oogje naar de plek van die twee streepjes.

Hier staat Karel samen met een leenman, Het is een soort stripverhaal. Sleep de teksten naar de juiste plek.

Ik ben Karel

Ik ben een vazal

Dit is het leen

Ik zweer trouw

Welke plicht heeft een leenman?

A

Hij moet in zijn gebied doen waar hij zin in heeft.

B

Hij moet elke ochtend bijtijds opstaan.

C

Hij moet trouw beloven aan zijn leenheer en hem helpen bij het bestuur en in de oorlog.

D

Hij moet delen van zijn gebied doorlenen aan onderleenmannen.

Wat is een goed voorbeeld van een leenstelsel?

A

De koning bestuurt zijn land helemaal in zijn eentje.

B

De koning heeft ministers die hem advies geven over het bestuur van zijn land.

C

De koning heeft niets te zeggen over het bestuur van zijn land.

D

De koning heeft zijn land in twintig stukken verdeeld. Ieder stuk wordt bestuurd door een vriend van hem.

Leenstelsel is hetzelfde als hofstelsel.

A

waar

B

niet waar

C

D

Een donjon, of mottekasteel, was een versterkte wachttoren. Hier woonde de heer als er gevaar was.

Het gebied buiten het domein bestond uit de grond van de vrije boeren en de woeste gronden, onontgonnen gebied en bossen.

De vrije boeren moesten tijdens een oorlog wél meevechten met de heer. De wapenuitrusting moesten ze zelf betalen.

De akkers van de heer werden bewerkt door horigen. Er waren akkers waarbij de volledige opbrengst naar de heer ging, en er waren akkers waarbij een deel van de opbrengst voor de horige boeren was. Overigens moesten ze hun pacht ook weer van deze opbrengst betalen.

Het vroonhof was de boerderij (hoeve) van de heer. Hier woonde de heer als er geen gevaar was. De opbrengsten van zijn akkers werd in schuren opgeslagen. In woningen naast een vroonhof woonden de horige boeren in geval van gevaar, zoals oorlog.

Bij het vroonhof waren stallen voor de dieren en boomgaarden.

Horigen woonden in vredestijd buiten het vroonhof

Met het hofstelsel bedoelen we het hele systeem (stelsel) van heren en horigen, inclusief de pacht en de herendiensten.

Wat is een domein?

A

Kasteel van de leenheer

B

Land waar de leenmannen wonen, vlakbij het grote huis van de leenheer.

C

Al het gebied van Karel de Grote

D

Landgoed dat wordt bewerkt volgens het hofstelsel.

Alles wat de domein nodig had werd daar ook gemaakt. Hoe heet dit?

A

Zelfvoorzienend

B

Zelfstandig

C

Herendiensten

D

Een domein

Zet in chronologische volgorde (op volgorde van tijd)

1

2

3

Boeren zoeken bescherming bij landheren

Val van het West-Romeinse Rijk

Het hofstelsel ontstaat

Wie woonde waar op het domein?

Een horige:

Boeren die horen bij een domein, zijn gebonden aan de grond van de heer. Verkoopt de heer de grond of geeft hij dit weg dan horen de horigen daar ook bij!

Een horige mag niet:

- zonder toestemming het domein verlaten.

- trouwen zonder toestemming van de heer.

Een gevluchte horige was na een jaar en een dag een vrije boer (als hij/zij niet gepakt was).

Welke rechten en plichten hadden horigen?

Rechten van de horigen

Plichten van de horigen

Bier brouwen

Herendiensten

Hout hakken

Wegen aanleggen

Bescherming ontvangen

Belasting betalen

Leenstelsel

Hofstelsel

Horigen

Domein

Economie

Politiek

Leenheer

Trouw/macht

Autarkisch

Aan de slag!