Hoe praat jij tegen wie?
Hoe praat jij tegen wie?
Gebruik deze opening om het onderwerp herkenbaar te maken: leerlingen praten niet tegen iedereen op dezelfde manier. Noem eventueel de drie woorden van de les mondeling: formeel, informeel en straattaal.
Lesdoel
Ik weet wat formeel en informeel taal is
Ik kan formeel en informeel taalgebruik herkennen en mijn taal aanpassen aan de situatie.
De docentinput noemt meerdere doelen. Deze slide bundelt die in één leerlingvriendelijk lesdoel dat past bij de hele les.
This item has no instructions
Woorden die je wel tegen vrienden gebruikt, maar niet tegen een docent
Gebruik de antwoorden als opstap naar het idee dat taal afhangt van situatie, doel en gesprekspartner. Bespreek een paar voorbeelden zonder ze meteen goed of fout te noemen.
Je praat niet altijd hetzelfde
Tegen vrienden gebruik je vaak losse taal
Tegen een docent of werkgever kies je vaak andere woorden
Taal hangt af van situatie, doel en gesprekspartner
Leg nog geen definities uit. Laat eerst het idee landen dat taal verandert per situatie.
Woorden die je kiest
Sommige woorden gebruik je makkelijk met vrienden, maar minder snel tegen een docent.
Denk aan:
korte woorden
afkortingen
straattaal
extra beleefde zinnen
Sluit aan bij hun eigen taalrepertoire. Benadruk dat verschillende taalstijlen normaal zijn.
Twee berichten
“Ey bro, ben morgen wat later man.”
Bericht A
Bericht B
“Goedemorgen meneer, ik wil u laten weten dat ik morgen iets later aanwezig ben.”
Laat leerlingen verschillen opmerken: aanspreking, woordkeuze, lengte, toon en netheid. Introduceer de termen formeel en informeel pas na de vergelijking.
Wat valt op?
Bij bericht A zie je:
losse woorden
korte vorm
persoonlijk en direct
Bij bericht B zie je:
beleefde aanspreking
volledige zin
verzorgde formulering
Maak duidelijk dat het verschil niet alleen in woorden zit, maar ook in toon en opbouw.
Informeel taalgebruik
Informeel taalgebruik gebruik je vaak:
bij vrienden en bekenden
in losse gesprekken of appjes
met persoonlijke taal
soms met afkortingen of straattaal
Voorbeeld: Hoi, alles goed?
This item has no instructions
Formeel taalgebruik
Formeel taalgebruik gebruik je vaker:
bij onbekenden
in officiële situaties
beleefd en verzorgd
met volledige zinnen
Voorbeeld: Goedemiddag, kunt u mij misschien helpen?
This item has no instructions
Niet fout, maar passend
Informeel taalgebruik is niet automatisch fout.
Het belangrijkste is:
past het bij de situatie?
past het bij je doel?
past het bij de gesprekspartner?
Dit is het kerninzicht van de les. Voorkom de simpele regel: straattaal fout, formeel goed.
Welk bericht is formeel?
Ey bro, tot zo
Goedemiddag, ik kom iets later
Yo, waar ben je
Hoi man, wacht ff
Sluit aan op de vergelijking tussen bericht A en B. Let op beleefde aanspreking en verzorgde formulering.
Maak de zinnen compleet
Bij vrienden gebruik je vaak taal. In officiële situaties gebruik je vaker taal. Het belangrijkst is of taal is bij de situatie en de gesprekspartner.
Correcte invulling: informele, formele, passend. Deze woorden komen direct uit de uitleg op de vorige slides.
Herkennen van taalgebruik
Yo, waar blijf je?
kort
direct
past bij een vriend
Formeel
Geachte heer/mevrouw, ik heb een vraag over mijn bestelling.
beleefd
netjes
past bij een bedrijf
Informeel
Gebruik deze voorbeelden om de kenmerken nog eens concreet te maken.
Soms zit het ertussenin
Hoi meneer Jansen, kunt u mij vertellen welk huiswerk we hebben?
Dit bericht is:
beleefd
duidelijk
minder formeel dan een brief
Het kan passend zijn voor een docent.
Benadruk dat taalgebruik niet altijd zwart-wit is. Passendheid hangt af van relatie en situatie.
Wie is de ontvanger?
Dezelfde boodschap past niet bij iedereen.
Yo, stuur ff die foto.
Dit past vooral bij:
een goede vriend
iemand die je goed kent
Laat zien dat de ontvanger invloed heeft op woordkeuze en toon.
Dezelfde boodschap anders zeggen
Aan een directeur of werkgever zeg je hetzelfde anders.
Bijvoorbeeld:
Goedemiddag, zou u mij de foto kunnen sturen?
De inhoud blijft gelijk, maar de vorm verandert.
Noem het verschil tussen inhoud en formulering expliciet.
Bij wie past: 'Yo, stuur ff die foto'?
docent
werkgever
goede vriend
klant
Toetst of leerlingen de ontvanger koppelen aan passend taalgebruik.
Hoe zeg je dit tegen een directeur?
Let op deze punten in antwoorden: beleefde start, volledige zin, nette woordkeuze, zelfde inhoud houden. Voorbeeld: 'Goedemiddag, zou u mij de foto kunnen sturen?'
Straattaal
Voorbeelden van straattaal:
faka
bro
wollah
skeer
fissa
dope
Deze woorden kom je vaak tegen in gesprekken met leeftijdgenoten.
Behandel de woorden neutraal en beschrijvend, niet veroordelend.
Wanneer past straattaal?
Straattaal is niet altijd ongepast.
Het hangt af van:
met wie je praat
waar je bent
wat je doel is
Met vrienden kan het passen, in een officiële situatie meestal niet.
Hier zit de taalbeschouwing: context bepaalt passendheid.
Passend of niet passend?
Past vaak wel
Past vaak niet
Yo, ik wil ff weten hoe laat ik morgen moet komen.
bericht aan een stagebedrijf
te los voor deze situatie
Bro kom ff naar buiten.
appje aan een vriend
losse toon
informeel taalgebruik
Gebruik de situaties om het criterium passendheid centraal te houden.
Twijfel kan ook
Hoi meneer, heeft u even tijd voor een vraag?
Dit kan passend zijn, omdat het:
beleefd klinkt
duidelijk is
past bij een docent die je kent
Niet elke situatie heeft maar één goed antwoord.
Maak ruimte voor nuance. Leg uit dat taalkeuze soms bespreekbaar is.
Past straattaal altijd niet?
ja
nee
soms
This item has no instructions
Welk bericht past het best bij een stagebedrijf?
Bro kom ff buiten
Yo, hoe laat morgen
Hoi man, ik ben laat
Goedemiddag, hoe laat moet ik er zijn?
De juiste keuze is beleefd, duidelijk en passend bij een officiële situatie.
Vul de juiste woorden in
Straattaal past vooral bij . In een officiële situatie is formeel taalgebruik vaak . Soms kan een bericht ook zijn, bijvoorbeeld bij een docent die je kent.
Correcte invulling: vrienden, passend, twijfel. Hiermee oefenen leerlingen de nuance van deze les.
Taal aanpassen
Situatie:
Je moet morgen stage lopen, maar je bent ziek.
Informeel bericht:
Yo ik kom morgen niet man ben ziek.
Voor een stagebegeleider is dit niet passend.
Werk toe naar herschrijven: zelfde boodschap, andere vorm.
Van informeel naar passend
Een passend bericht kan zijn:
Goedemiddag, ik ben ziek en kan morgen niet komen op stage. Daarom meld ik mij af.
Je ziet:
beleefde start
duidelijke uitleg
nette formulering
Je kunt mondeling bespreken dat er meerdere goede versies mogelijk zijn, zolang ze passen bij doel, situatie en gesprekspartner.
Maak het bericht passend
Goedemiddag, ik ben en kan morgen niet komen op . Daarom meld ik mij .
Correcte invulling: ziek, stage, af. Dit sluit direct aan op het voorbeeld van het herschrijven.
Waarom is dit bericht passend voor stage?
veel straattaal
korte afkortingen
beleefd en duidelijk
grappig en los
Controleert of leerlingen niet alleen kunnen overschrijven, maar ook kunnen benoemen waarom de formele versie beter past.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort terugkijken op het lesdoel. Mogelijke elementen: verschil tussen formeel en informeel, passend taalgebruik, taal aanpassen aan ontvanger.
Wat hielp jou het meest in deze les?
Gebruik dit om te zien welk onderdeel hielp: voorbeelden, vergelijken van berichten, stemmen over passendheid, of herschrijven.
Wat vond jij nog lastig?
Antwoorden kunnen gaan over formeel of informeel herkennen, straattaal beoordelen of zelf herschrijven. Geeft input voor herhaling.
Begrippen
formeel taalgebruik - beleefd en verzorgd taalgebruik in officiële of onbekende situaties
informeel taalgebruik - losse en persoonlijke taal bij vrienden of bekenden
gesprekspartner - de persoon met wie je praat of schrijft
situatie - de omgeving of omstandigheid waarin je taal gebruikt
passend - geschikt voor de situatie en de ontvanger
straattaal - woorden en uitdrukkingen die vaak in jongerentaal voorkomen
ontvanger - de persoon voor wie een bericht bedoeld is
This item has no instructions