H4 inkomen

• Economie
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo
• Leerjaar 4

H4 inkomen

4.1 de inkomens verschillen

• primaire inkomen
• modaal inkomen
• Lorenzcurve
• secundair inkomen
• overdrachtsinkomen
• armoedeval
• vergrijzing 

Soorten inkomsten

Met en zonder tegenprestatie

• Inkomen met tegenprestatie
  - inkomen uit arbeid
  - inkomen uit bezit
  

• Inkomen zonder tegenprestatie
  - overdrachtsinkomens

Het inkomen wat het meeste voorkomt in Nederland wordt het modaal inkomen genoemd

4.2 inkomens: hoog tegenover laag

• nivellering
• denivellering
• zwartgeld
• grijsgeld 

Nominaal en Reëel BBP

Het nominaal inkomen is het inkomen dat je verdient in euro's. Wanneer er ook rekening wordt gehouden met inflatie spreken we van het reëel inkomen. Het reëel inkomen geeft dus eigenlijk ook je koopkracht aan.

4.6 reëel en nominaal inkomen

Reëel inkomen (koopkracht van je inkomen)
Als je rekening houdt met de gevolgen van inflatie voor je inkomen, spreek je van een reëel inkomen.

Formule: nominale inkomensverandering (%)-inflatie (%)= reëel inkomensverandering
Jip en Janneke taal: wijziging loon - de prijsstijging/daling= je koopkracht verandering

Nivellering en denivellering

Nivellering = verkleinen van de relatieve inkomensverschillen

Denivellering = vergroten van de relatieve inkomensverschillen

Leg in eigen woorden uit wat nivellering en denivellering beteken.

4.3 de prijsindex

Leerdoel: 

Je kunt de veranderingen van prijzen berekenen aan de hand van indexcijfers.

Inflatie en CPI

Wat is inflatie en hoe wordt het berekend?

Begrippen:

- inflatie 

- deflatie

- consumentenprijsindex (CPI)

Inflatie     -     Deflatie

Inflatie = stijging van het algemeen prijspeil

                    (producten worden duurder)

                                             daling van het algemeen prijspeil= Deflatie

2.3 Koopkracht

Inflatie

Het CBS meet de inflatie (= stijging van het gemiddelde prijspeil). 

• Kosteninflatie: Producenten rekenen kostenstijging door in prijzen
• Bestedingsinflatie: Prijzen stijgen doordat er meer vraag naar een product is.

Deflatie is het tegenovergestelde van inflatie en heeft ook het 

tegenovergestelde effect op gespaard of geleend geld.

Deflatie: 
Een algemene daling van de prijzen in een bepaalde periode.

4. Inclusieve didactiek

De docent past een inclusieve didactiek toe door de interactie, eventueel in de thuistalen, in de klas te stimuleren om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent creëert een contextrijke leeromgeving door actief de culturele achtergronden van leerlingen bij de lesinhoud te betrekken. Hierin is de docent zich bewust van de verschillen in de klas. Door flexibel of heterogeen te differentiëren blijft iedereen bij de les betrokken. Gedurende de les reageert de docent positief en proactief op gedrag en maakt het daarmee makkelijker voor leerlingen om gewenst gedrag te laten zien.

Indexcijfers

Berekeningen indexcijfers:

• (getal van nieuw jaar : getal van het basisjaar) × 100 = indexcijfer
   
• tabel

€	€2,75		€2,51
indexcijfer	100		????

Consumentenprijsindex

- Je kunt met behulp van de prijsindex de procentuele stijging of daling van de prijs van goederen en diensten berekenen

Prijsindexcijfer

De inflatie is de stijging van de consumentenprijsindex (CPI). Dit is een prijsindexcijfer dat weergeeft hoeveel de consumentenprijzen stijgen.
Het CPI wordt gemaakt door van alle producten (verschillende groepen) te kijken hoeveel het in prijs is gestegen.

Samengesteld gewogen prijsindexcijfer

4.3 de prijsindex

Leerdoel: Ik kan veranderingen van prijzen berekenen aan de hand van indexcijfers.

4.4 de prijs van een pizza

Leerdoel: Ik kan uitleggen waarom prijzen stijgen.

* Evenwichtsprijs = consumentenprijs

Inflatie

Oorzaken inflatie: 

• Stijging van de vraag (bestedingsinflatie)
• Kosten stijgen bij bedrijven (kosteninflatie)
• Stijging importprijzen
• De overheid vraagt meer geld

4.4 de prijs van een pizza

Nog meer oorzaken voor inflatie (prijsstijgingen)

• Bedrijfskosten stijgen 
• loonkosten, energiekosten, grondstofkosten worden       duurder
• De kosten worden doorgerekend naar de verkoopprijs. 
• Dit is kosteninflatie

Bestedingsinflatie

• Consumenten meer te besteden
• Vraag naar producten neemt toe
• Productie neemt toe, maar niet voldoende

--> Er is teveel vraag naar producten en daarom worden producten duurder. 

Wanneer gaan de prijzen stijgen? Kies het juiste antwoord.

Als de vraag/het aanbod  groter is dan de vraag/het aanbod

Huiswerk

4.4 opdracht 7 t/m 11 en rekentrainer paragraaf 4 blz. 

Gisteren afwezig? Dan ook het huiswerk nakijken van 4.3 en introductie vragen 4.4 maken.

Vandaag

4.4 opdracht 7 t/m 11 + rekentrainer nakijken

uitleg 4.5 en 4.6

huiswerk maken 

4.5 gevolgen van inflatie

Inflatie betekent dat het geld minder waard wordt. Voor dezelfde hoeveelheid geld kun je dus minder kopen. En dat is vervelend voor veel mensen, bijvoorbeeld voor mensen

met veel spaargeld. Maar inflatie heeft ook voordelen. In deze paragraaf leer je meer over de voordelen en nadelen van inflatie.

4.5 gevolgen van inflatie

Je leert vandaag wat de gevolgen zijn van inflatie, het minder waard worden van geld. 

Daarnaast leer je over de koopkracht van het inkomen. Hierbij wordt gekeken naar het reëel en nominaal inkomen. 

www.cbs.nl

  Inflatie:

4.5 gevolgen van inflatie

Voordeel inflatie

• Door inflatie wordt geld minder waard en daarmee ook schulden. De waarde van de schuld is minder hoog dan op het moment dat je de schuld aanging. 

Het afbetalen van rente en aflossing wordt steeds makkelijker.

4.5 gevolgen van inflatie

Voordelen van inflatie:

• de waarde van je schuld wordt minder
• voor de concurrentiepositie als de inflatie in het buitenland groter is dan in Nederland

4.5 gevolgen van inflatie

Nadelen van inflatie voor de consument:

• koopkracht daalt
• Spaargeld wordt minder waard als de rente de inflatie niet compenseert 
• Ondernemersrisico wordt groter (inschatten van kosten zoals loon/ grondstofprijzen/ rente van leningen wordt lastiger, waardoor ze de prijs lastiger kunnen bepalen)

4.5 gevolgen van inflatie

concurrentiepositie:

Inflatie in Nederland is nadelig voor de concurrentie positie van ondernemers ten opzichte van het buitenland. (ze zijn duurder t.o.v. buitenlandse ondernemers)

Inflatie in het buitenland kan voordelig zijn voor de concurrentiepositie van Nederlandse ondernemers. (ze zijn goedkoper ten opzichte van buitenlandse ondernemers)

4.6 Reëel en nominaal inkomen

Het is natuurlijk leuk als je meer gaat verdienen. Maar als de prijzen van de producten die je koopt ook stijgen, schiet je daar dan wel iets mee op? Vakbonden willen daarom dat de lonen in ieder geval mee stijgen met de prijzen. En als het kan, willen ze dat de loonstijging hoger is dan de prijsstijging. 

In deze paragraaf leer je over de koopkracht

van het inkomen.

Lesdoelen 4.6 reëel en nominaal inkomen

Aan het eind van de les:

Weet je wat het verschil is tussen het nominale inkomen en het reëel inkomen

4.6 reëel en nominaal inkomen

4.6 reëel en nominaal inkomen

Samengevat:

Nominaal inkomen = Wat iemand feitelijk aan Euro's verdient. (inkomen in euro's)
Reëel inkomen = nominaal inkomen gecorrigeerd voor prijsstijgingen. (koopkracht)

vraag:

Waarom is reëel inkomen een betere maatstaf?

4.6 reëel en nominaal inkomen

Reëel inkomen berekenen

Formule: 

nominale inkomensverandering (%) - inflatie (%) = reële inkomensverandering

Stijging of daling in procenten bereken

Formule:

nieuw - oud : oud x 100 = stijging of daling in %

(ook wel deel : geheel x 100 of verschil : geheel x 100)

4.6 reëel en nominaal inkomen

Reëel inkomen berekenen

Formule: 

nominale inkomensverandering (%) - inflatie (%) = reële inkomensverandering

Je nominale inkomen stijgt met 5%. De inflatie is 3%.

5% - 3% = 2% 

Je reële inkomen stijgt dus met 2%

Oefening 

antwoord

nominaal nationaal inkomen: (350 − 320) : 320 × 100 = 9,4% (gestegen)

inflatie: (140 − 130) : 130 × 100 = 7,7%

reëel nationaal inkomen: stijging van 9,4% − 7,7% = 1,7%

4.6 reëel en nominaal inkomen

nominaal nationaal inkomen

• Alle primaire inkomens (loon, rente, huur, winst en pacht) bij elkaar opgeteld van alle inwoners.

Prijscompensatie en de loonprijspiraal

Prijscompensatie: Als de lonen net zo veel stijgen als de prijzen.

Hogere lonen betekenen voor bedrijven hogere kosten. Die kosten berekenen zij door in de verkoopprijs van hun producten. Als de prijzen stijgen, willen de werknemers weer loonverhoging enzo. 

Dit is de loon-prijsspiraal en die zorgt voor voortdurende inflatie

Prijzen

Prijscompensatie              de lonen stijgen evenveel als de prijzen

Loon-prijsspiraal                Loon en prijzen blijven stijgen

4.6 reëel en nominaal inkomen

rekenmethodes inflatie:

reëel inkomen = nominaal inkomen - inflatie
Nominaal inkomen = reëel inkomen + inflatie
Inflatie = nominaal inkomen - reëel inkomen

Huiswerk

4.5 opdracht 6 t/m 13

4.6 opdracht 1 t/m 4 en 6, 7, 10

Vandaag

Nakijken 4.5 opdracht 6 t/m 13 en 4.6 opdracht 1 t/m 4 en 6, 7, 10

maken rekentrainer paragraaf 6

Vandaag

nakijken rekentrainer paragraaf 6

uitleg 4.7

huiswerk maken

4.7 Economisch beleid

De Nederlandse overheid vindt economische groei goed voor consumenten, ondernemers en ook voor de overheid zelf, want die ontvangt dan meer belasting. Maar hoe zorg je daar als overheid voor? En moet de overheid zich wel zoveel met de

economie bemoeien? 

Deze paragraaf gaat over het economisch beleid van de overheid.

In deze les leer je:

- het verschil tussen een planeconomie en 

  een vrijemarkteconomie;

- dat Nederland een sociale markteconomie is;

- over de instellingen CBS, CPB en SER;

- wat we bedoelen met het BBP;

- over economische groei, recessie en 

  economische crisis.

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen hoe de economie in ons land georganiseerd is en wat de invloed van de overheid daarop is.
  
• Je weet het verschil tussen een planeconomie, een vrije markteconomie of een sociale markteconomie.
  

Reguleren

Dereguleren

Privatiseren

Nationaliseren

Planeconomie

- Landen organiseren hun economie op verschillende manieren.

- Planeconomie: De overheid bepaald wat er wordt geproduceerd, hoeveel, door wie en welke prijs het wordt verkocht. ( Didactuurlanden)

Vrijemarkteconomie

• Vraag en aanbod bepalen de prijs.
• Overheid grijpt niet in.

Komt niet voor. 

VS komt in de buurt.

En Nederland dan?

Veel landen zitten tussen een planeconomie en een vrije markteconomie in: 

Gemengde economie = 

Georiënteerde markteconomie

De Europese Centrale Bank (ECB)

De taken van de ECB:

Hoofdkantoor in Frankfurt am Main, Duitsland

De ECB brengt eurobankbiljetten in omloop.

De ECB stelt de hoogte van de rente vast die banken moeten betalen als ze geld van de ECB lenen.

De ECB bewaakt de waarde van de euro. Door te zorgen dat de inflatie laag blijft, behoudt de euro z'n koopkracht.

Ingrijpen door ECB

Samen maken

4.7 opdracht 1 t/m 6 

Huiswerk

4.7 opdracht 7 t/m 12

Lorenzcurve

oefening

antwoord

De rijkste 20% verdient 40% van het totale inkomen.

Het totale inkomen is 846 miljard. 

846:100x40=345,6 miljard wat de rijkste 20% van de bevolking verdient.

Er zijn 20 miljoen huishoudens. Bereken dus 20% van 20 miljoen. 20:100x20 = 4 miljoen huishoudens. 

345,6 miljard : 4 miljoen = €86.400 per huishouden.

De vergrijzing

Vergrijzing

Wat is het?

Wat zijn de gevolgen?

Hoe herken je het?

De negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de overheid gaan

voornamelijk over de kosten van de vergrijzing, bijvoorbeeld de uitgaven

aan AOW-uitkeringen.

Nivellering / denivellering

Nivellering = Verschil tussen arm en rijk wordt kleiner

Denivellering: verschil tussen arm en rijk wordt groter

Nivellering en denivellering

Inkomensverschillen

Inkomensverschillen ontstaan onder andere door:

• Onregelmatige diensten
• Leeftijd
• Opleiding
• Ervaring
• Zwaar of gevaarlijk
• Verantwoordelijk werk

Inkomensverschillen

Indexcijfer

Een indexcijfer laat een verandering zien.

Cijfers worden vergeleken met het basisjaar.

Het indexcijfer van het basisjaar is 100.

Indexcijfers

Berekeningen indexcijfers:

                                                        Het basisjaar is te herkennen aan 

                                                        een indexcijfer van 100

Indexcijfers

Bereken het indexcijfer van 2020.

Jaar	Bedrag	Indexcijfer
2018	€ 20.460,00	100
2019	€ 20.869,20	102
2020	€ 22.096,80

22096.8-20460 = 1636.8

1636.8 / 20460 = 0.08 * 100 = 8 toename

 100 + 8 =108 indexcijfer

Inflatie

Inflatie is de stijging van de prijzen van goederen en diensten over een bepaalde periode. 

Leg uit wat inflatie is en hoe het de waarde van geld beïnvloedt.

Wat moet je kennen/ kunnen?

• Wat is inflatie?
  
• Wat is koopkracht?
  
• Wie berekent de inflatie en hoe?
  
• Wat is het gevolg van inflatie op je koopkracht?
  
• Rekenen met indexcijfers
  

kosteninflatie (aanbod)

kosteninflatie: oorzaak ligt aan de aanbodkant

1. Kosten van produceren nemen toe. Bijvoorbeeld door stijgen van lonen of van grondstoffen, hogere belastingen, etc. 
2. Om de winst te behouden, zullen bedrijven de prijzen laten stijgen. Oftewel: kosteninflatie.
    
   

Bestedingsinflatie

• Consumenten meer te besteden
• Vraag naar producten neemt toe
• Productie neemt toe, maar niet voldoende

--> Er is teveel vraag naar producten en daarom worden producten duurder. 

Opdracht 3.15

a. Welk schema hoort bij kosteninflatie?

• schema B

CPI (samengesteld gewogen)

Ongewogen en gewogen

1. Samengesteld ongewogen prijsindex

 2. Samengesteld gewogen prijsindex

CPI (3)

Prijsindex

102

105

103

98

101,8

Iedere artikelgroep krijgt naast een gewicht ook een prijsindexcijfer.
Je berekent het CPI door vervolgens het gewogen gemiddelde uit te rekenen.

Opdracht: bereken het CPI in deze situatie

Oefening

Stel dat in de tabel alle productgroepen staan die Nederlanders gebruiken. Stel het prijspeil van begin 2019 op 100.

Bereken het gewogen gemiddelde prijspeil (de CPI) van eind 2019. Noteer de volledige berekening.

antwoord

103 × 20 + 101 × 10 + 104 × 20 + 101 × 10 + 103 × 10 + 102 × 30 = 10.250

10.250 : 100 = 102,5 afgerond 103

Doel

Theorie:

• Ik kan uitleggen wat inkomsten uit arbeid zijn.
  
• Ik kan verschillende inkomsten uit arbeid benoemen.
  
• Ik kan uitleggen hoe loonverschillen ontstaan.

Rekenvaardigheden:

• Ik kan bedragen omrekenen naar een andere periode.
• Ik kan het vakantiegeld uitrekenen.
          

Inkomen

Inkomen is alles wat je ontvangt.

We hebben inkomsten MET tegenprestatie en inkomsten ZONDER tegenprestatie. 

Inkomsten kunnen we onderverdelen in:

1. Inkomsten uit arbeid;
2. Inkomsten uit natura;
3. Inkomsten uit bezit
4. Overdrachtsinkomen.

Soorten inkomsten

Inkomen uit arbeid en bezit lever je een tegenprestatie voor

Oefening

antwoord

1= winst

2= rente

Stijging of daling in procenten bereken

Formule:

nieuw - oud : oud x 100 = stijging of daling in %

(ook wel deel : geheel x 100 of verschil : geheel x 100)

Rente, inflatie en groei

De overheid wil graag een lage rente. Bedrijven en consumenten kunnen dan goedkoper geld lenen. Dat is goed voor de economische groei, de groei van de productie. En de overheid hoeft dan minder rente te betalen over de staatsschuld. De ECB bepaalt de rentestand waartegen banken en instellingen geld kunnen lenen. Maar de ECB kan de rente niet zomaar verlagen. De ECB moet ook de inflatie in de eurozone op ongeveer 2% houden. Bij een oplopende inflatie verhoogt de ECB zijn rente, waardoor lenen duurder wordt. De consument koopt dan minder snel producten, waardoor bedrijven niet meer zo makkelijk hun prijzen verhogen. Zo probeert de ECB de inflatie te remmen.