Thema 12 basisstof 2

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo
• Leerjaar 4

Thema 12 basisstof 2

Voedingsmiddelen en voedingsstoffen

Leerdoelen

12.2.1 Je kunt de functies van voedingsstoffen en voedingsvezels in voedingsmiddelen noemen.

12.2.2 Je kunt zes groepen voedingsstoffen met hun functies en kenmerken noemen.

Een kort filmpje over de Schijf van Vijf.

 plantaardige voedingsmiddelen

dierlijke voedingsmiddelen

Voedingsstoffen in voedingsmiddelen

Eiwitten

Cellen bestaan voor een groot deel uit eiwitten en ook alle enzymen zijn eiwitten. Voor de vorming van cytoplasma bijvoorbeeld zijn veel eiwitten nodig. Je lichaam slaat geen eiwitten op. Ze kunnen dus niet als reservestof dienen. Heb je te veel eiwitten binnengekregen, dan worden deze gebruikt bij de verbranding.

In afbeelding 2 zie je voedingsmiddelen die veel eiwitten bevatten.

Koolhydraten

Suiker en zetmeel zijn koolhydraten. Vooral plantaardige voedingsmiddelen bevatten koolhydraten (zie afbeelding 3). Aardappelen, tarwe, rijst en mais bevatten veel zetmeel. Vruchten bevatten vaak suiker. Tafelsuiker kan worden gemaakt van suikerbieten en suikerriet. Dierlijke voedingsmiddelen bevatten meestal weinig koolhydraten.

Koolhydraten zijn belangrijke brandstoffen: ze leveren energie. Suikers en zetmeel worden verteerd tot glucose. Een groot deel van deze glucose wordt in de cellen verbrand. Een kleiner deel wordt omgezet in vet of in glycogeen (een koolhydraat). Het wordt dan opgeslagen als reservestof.

Vetten

Er zijn onverzadigde en verzadigde vetten.

  

Onverzadigde vetten zijn meestal plantaardige, vloeibare vetten. Ze zitten ook in bijvoorbeeld noten en vis (zie afbeelding 4.1). Je lichaam gebruikt onverzadigde vetten als bouwstof. Voor de vorming van celmembranen bijvoorbeeld zijn vetten nodig.

Verzadigde vetten zijn meestal dierlijke vetten (zie afbeelding 4.2). Ze dienen vooral als brandstof.

Water

Water is een bouwstof. Organismen bestaan voor het grootste deel uit water. Het lichaam van een volwassene bestaat voor ongeveer 55 tot 65% uit water.

Water is belangrijk bij het vervoer van stoffen in je lichaam. Bloed en cytoplasma bestaan voor een groot deel uit water. Je lichaam verliest water door bijvoorbeeld zweten of plassen. Dit moet je weer aanvullen. Alle dranken, maar ook fruit en groenten, zijn voedingsmiddelen die veel water bevatten (zie afbeelding 5).

Mineralen

Voorbeelden van mineralen zijn calcium (kalk), fluoride, ijzer, natrium en kalium. Je lichaam heeft allerlei mineralen nodig als bouwstoffen en beschermende stoffen. Voor de opbouw van je beenderen (botten) bijvoorbeeld heb je calcium nodig. Fluoride is nodig bij de opbouw van je gebit. Voor de vorming van (gezonde) rode bloedcellen is ijzer nodig.

Je hebt elke dag maar heel weinig mineralen nodig. In gezonde voeding zitten voldoende mineralen. Van keukenzout (natrium) gebruik je vaak zelfs te veel.

Vitaminen

Vitaminen worden aangegeven met een letter en soms nog met een getal (bijvoorbeeld B12). Belangrijke vitaminen zijn A, B, C, D, E en K.

Huiswerk

Thema 12 basisstof 2 opdracht 1, 2, 3, 5, 6 en 7