Tekstdoelen in verschillende teksten

Bouwsteen 1:

tekstsoorten en hun doelen!


1 / 68
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 1

This lesson contains 68 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Bouwsteen 1:

tekstsoorten en hun doelen!


Wat weet je over tekstdoelen?

Leerdoel van de les (2F)

Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:

  • informeren,

  • overtuigen,

  • instrueren en

  • amuseren.


Je doet dat aan de hand van het schrijven van een e-mail.

Leerdoel van de les (3F)

Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:

  • informeren,

  • overtuigen,

  • instrueren en

  • amuseren.


Je doet dat aan de hand van

  • een (deel van een) artikel te schrijven;

  • een advertentie te schrijven.

Wat is informeren?

Informeren:

  • objectieve informatie,

  • gebaseerd op feiten.


Voorbeeld:

  • ns reisplanner

  • nieuwsartikel fatbike-ongeluk

  • nieuws op Instagram

  • flyer, menukaart

  • ingrediëntenlijst

Wat is overtuigen?

  • iemand overhalen om bepaalde mening over te nemen of iets
    te doen.


Voorbeeld:

  • opinieartikel over gezonde voeding

  • recensie fietsvakantie

  • filmrecensie

  • reclame

  • vacature


Wat is instrueren?

Instrueren

  • iemand leren hoe iets te doen

  • beschrijven hoe je iets te doen


Voorbeeld:

  • handleiding voor gebruik software

  • recept

  • opzetinstructie kast

  • medicijngebruik

  • bouwplan lego

  • tips

Wat is amuseren?

Amuseren betekent vermaken.


Voorbeeld:

  • (grappig) verhaal

  • roman

  • strip

  • cartoon

  • gedicht

Herkennen van tekstsoorten en hun doelen

Zoek van alle tekstsoorten een voorbeeld en bepaal het doel:

  • informeren,

  • overtuigen,

  • instrueren of

  • amuseren.


Opdracht

  • zet het in een presentatie, per dia 1 tekstsoort,

  • geef aan welk doel het heeft,

  • hou het kort en bondig.

Leesstrategie

Verkennend lezen

Snel doel tekst bepalen.


Hoe?

  • titel

  • inleiding

  • tussenkopjes

  • afbeeldingen

  • slot

Leesstrategie

Globaal lezen

Snel belangrijkste informatie van de tekst bepalen


Hoe?

  • inleiding,

  • kernzin van elke alinea,

  • slot

Leesstrategie

Gericht lezen

Je wilt één bepaald onderwerp of term zoeken (zoekend lezen)


Hoe?

  • extra goed letten op bepaald woord of begrip

  • alleen die stukken die van belang zijn

Leesstrategie

Intensief lezen

Alle informatie is belangrijk


Hoe?

  • alles lezen,

  • bijvoorbeeld: examens, theorie rijbewijs

Moeilijke woorden

Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.


Overslaan

Misschien is woord niet belangrijk om tekst toch te begrijpen.

Of het wordt wel duidelijk als je doorleest.

Moeilijke woorden

Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.


Opzoeken

  • woordenboek fysiek

  • woordenboek online

Woordenboek online - GRATIS

Moeilijke woorden

Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.


Context gebruiken

  • tekst voor het woord

  • tekst na het woord

Moeilijke woorden

Context gebruiken

  • tekst voor het woord

  • tekst na het woord


Misschien vind je betekenis via

  • omschrijving

  • synoniem (zelfde betekenis)

  • antoniem (tegenovergesteld)

  • voorbeeld

Schrijven en tekstdoel

Tekstdoelen en schrijven: herkenbaar

  • informatief

  • overtuigend

  • instruerend

  • amuserend


Soms een combinatie:

  • én informatief én overtuigend


Doelgericht schrijven!

Schrijven en informeren

Doel: informatie overbrengen, feiten delen, kennis overdragen.


  • Geef alleen feiten.

  • Gebruik een zakelijke (niet té persoonlijke) toon.

  • Blijf neutraal en objectief (laat niet zien wat jouw mening is).

  • Gebruik een titel die de tekst kort en feitelijk samenvat.

Schrijven en overtuigen

Doel: de lezer overtuigen van jouw mening of de lezer aansporen om in actie te komen.


  • Geef eigen mening + goede redenen voor.

  • Noem voordelen en eventueel nadelen.

  • Draag oplossingen voor een ‘probleem’ (nadeel) aan.

  • Prikkel de lezer om zijn of haar mening te vormen of bij te stellen.

  • Probeer de lezer over te halen of aan te zetten tot actie (een product kopen, zich inschrijven, handtekening zetten).

  • Titel: prikkelend, uitnodigend, maakt nieuwsgierig.

Schrijven en instrueren

Doel: uitleggen hoe iets moet, zodat de lezer de handeling kan uitvoeren. (Bijv.: iets in elkaar zetten, koken ...)


  • Gebruik stappenplannen of opsommingen
    (‘stap 1 …, stap 2 …’ of ‘a … b’).

  • Gebruik woorden die een volgorde aangeven, zoals als ‘eerst’, ‘daarna, ‘vervolgens’.

  • Begin zinnen met de gebiedende wijs (‘pak dit’, ‘doe dat’).

  • Geef tips, aanwijzingen en waarschuwingen.

  • Gebruik een titel waaruit blijkt dat het om een instructie gaat. Bijv.: ‘In 5 stappen beroemd’, ‘Gitaar leren spelen? Zó doe je dat!’

Schrijven e-mail

Conventies


  • 'Aan:' en 'Onderwerp' - altijd

  • 'CC:' of 'BCC:' - als het nodig is

  • 'Bijlage:' - als je iets toevoegt


  • aanhef

  • bericht (overzichtelijk!)

  • afsluiting

  • afzender (naam, functie, tel.nr., ...)

Schrijven e-mail

Formeel


  • als je beleefd moet schrijven

  • fatsoenlijk

  • spreek aan met 'u'

  • afsluiten met 'Met vriendelijke groet,' en

  • je voor- en achternaam

  • overzichtelijke opbouw

Schrijven e-mail


Informeel


  • zoals je met bekenden spreekt

  • openen met 'Hoi,' mag

  • afsluiten kan ook met 'Doei!' of 'Wees voorzichtig'

  • alleen voornaam geen probleem

  • opbouw: wel overzichtelijk

Handig

  • bij het schrijven van een e-mail heb je vaak standaardzinnen


  • niet verplicht, wel zo handig voor de ander

Schrijven: informatief

Bijvoorbeeld: stageverslag


  • feitelijk

  • (beetje) zakelijk

  • objectief (= geen meningen)

  • correct titelblad

Schrijven: overtuigend

Iemand overtuigen van je mening.

Je wilt dat iemand iets gaat doen.


  • mening én argumenten

  • lezer moet jouw mening oppikken

  • oplossingen aandragen

  • voor- en nadelen noemen

  • iemand activeren (kopen, meedoen, ...)

  • mag 'schuren', prikkelen

  • soms gebiedende wijs


Schrijven: overtuigend

Iemand overtuigen van je mening.

Je wilt dat iemand iets gaat doen.


  • mening én argumenten

  • lezer moet jouw mening oppikken

  • oplossingen aandragen

  • voor- en nadelen noemen

  • iemand activeren (kopen, meedoen, ...)

  • mag 'schuren', prikkelen

  • soms gebiedende wijs


Schrijven: instructief

Bijvoorbeeld: opstellen handleiding


  • gebiedende wijs (doe eerst dit, ga naar, ...)

  • opsommingen (cijfers, tekens)

  • tips/trucs

  • signaalwoorden (eerst, daarna, ...)

  • duidelijke titel

  • eventueel afbeeldingen


Schrijven: opmaak

Tekst moet uitnodigen om te lezen.

Opmaak / lay out


  • titel

  • witregels

  • tussenkopjes

  • afbeeldingen

  • opsommingen

  • leesbaar lettertype


Tekstdoelen en luisteren

Luisteren doe je (qua tekst) bij:

  • gesproken tekst (radio, presentatie, ...);

  • video's


! Luisteren én kijken


Ook daarbij is sprake van tekstdoelen, tekstvormen en tekstsoorten.

Leesstrategieën

Verkennend - globaal - gericht - intensief

Luisterstrategie - verkennend

Doel herkenbaar zonder te kijken/luisteren. Hoe?


  • Bron? Journaal, dan informatief.

  • Titel? Feitelijk, dan informatief. Mening, dan betogend.

  • Intro/begin beluisteren. Let op sfeer, feiten, meningen.

  • Let op toon:

- zakelijk/feitelijk = informatief

- stemverheffend, meningen = betogend

  • Taalgebruik: hoe wordt het gebracht? (gebiedende wijs, subjectieve woorden, meningen)

Luisteren - informeren

  • journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,

  • documentaires of

  • een presentatie van een docent of gastspreker


Kenmerken

  • feiten, kennisoverdracht, uitleg

  • meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief

Luisteren - informeren

  • journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,

  • documentaires of

  • een presentatie van een docent of gastspreker


Kenmerken

  • feiten, kennisoverdracht, uitleg

  • meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief

Luisteren - informeren

  • journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,

  • documentaires of

  • een presentatie van een docent of gastspreker


Kenmerken

  • feiten, kennisoverdracht, uitleg

  • meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief

Luisteren - informeren

  • journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,

  • documentaires of

  • een presentatie van een docent of gastspreker


Kenmerken

  • feiten, kennisoverdracht, uitleg

  • meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief

Luisteren - betogen

  • columns (radio),

  • reviews van producten (YouTube),

  • reclames,

  • praat- en opinieprogramma’s en

  • trailers van films.


Kenmerken

  • meningen,

  • argumenten, oplossingen,

  • voordelen,

  • aansporen tot actie (kan: geb. wijs)

Luisteren - betogen

  • columns (radio),

  • reviews van producten (YouTube),

  • reclames,

  • praat- en opinieprogramma’s en

  • trailers van films.


Kenmerken

  • meningen,

  • argumenten, oplossingen,

  • voordelen,

  • aansporen tot actie (kan: geb. wijs)

Luisteren - instrueren

  • kook-, klus- en tuinierprogramma’s,

  • onderdeel van andere programma’s,

  • (tips, do’s/don’ts, adviezen, how to)


Kenmerken

  • hoe iets te doen,

  • stappenplan,

  • signaalwoorden (eerst, daarna, ...),

  • gebiedende wijs.

Luisteren - instrueren

  • kook-, klus- en tuinierprogramma’s,

  • onderdeel van andere programma’s,

  • (tips, do’s/don’ts, adviezen, how to)


Kenmerken

  • hoe iets te doen,

  • stappenplan,

  • signaalwoorden (eerst, daarna, ...),

  • gebiedende wijs.

Luisteren - amuseren

  • films

  • cabaret

  • satire

  • showbizz

(doel: vermaken, amuseren, aan het denken zetten)


Kenmerken

  • kan verzonnen zijn (fictief)

  • sfeer/emotie (gevoelens, ontroeren, verrassen, lachen)

Luisteren - tekstdoelen eenduidig?

Vaak: combinatie van tekstdoelen en tekstsoorten


Bijna nooit alleen maar informatief of betogend.

Bijvoorbeeld: journaal - vaak informatief,

maar ook betogend (Kamerdebat,

muizenplaag in Friesland)


Daarom: kijk naar het gehele plaatje.

Wat is daarin het belangrijkst?

Paragraaf 1.4 (luisteren)

Opdracht 1


a. Doel van de video? Waarom?


b. Lees de titel. Doel? Waarom?


c. Titel in de video ('Reis bewust, reis duurzaam'). Doel? Waarom?

par. 2.1 (luisteren)

Opdracht 1


a. De titel is:

  • feitelijk

  • prikkelend

  • verhalend

b. Hoe is de toon?

c. Doel van de video?

(informeren, overtuigen, amuseren, instrueren)



3F - par. 1.4 (opdr. 1)

1a - Wat voor soort video?


1b - Waar leid je dat uit af?


1c - Belangrijkste doel video?

Gesprekken


Leerdoel van de Les

Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:

  • informeren,

  • overtuigen,

  • instrueren en

  • amuseren.


Dus ook bij gesprekken, spreken & presenteren.

Gesprekken - lesdoel

  • Je kunt informatie uitwisselen in een gesprek.

  • Je kunt deelnemen aan een overleg.

  • Je kunt verschillende soorten vragen stellen.

Nodig voor een goed gesprek?

8. Blijf uit de details

9. Luister. Luister. Luister.

10. Hou het kort

1. Niet multitasken

2. Probeer niet om zelf je punt te maken

3. Stel open vragen

4. Go with the flow

5. Wees eerlijk over wat je niet weet

6. Vergelijk jouw ervaringen niet met die van de ander

7. Val niet in herhaling


Wanneer is er sprake van een gesprek?

Soorten vragen

Er zijn verschillende soorten vragen, waaronder gesloten en open vragen.


  1. Gesloten vragen - kort antwoord, zoals 'ja' of 'nee'.

  2. Open vragen - langer antwoord, goed om een gesprek op gang te brengen/houden.

Gesloten vragen

Beperken je

antwoordmogelijkheden om gesprek te sturen:


  • ja-/neevragen

  • controlevragen

  • meerkeuzevragen

Open vragen

Neutraal van aard

  • verhaal vertellen,

  • kennisdelen of

  • mening geven.


5xW+H

wie, wat, wanneer, waar, hoe, (hoe vaak,) waarom

Feitelijke en suggestieve vragen

Feitelijke vragen

  • Vragen om informatie


Suggestieve vragen

  • Beïnvloeden, vaak eigen mening

  • Overtuigen, richting bepalen

('is het niet beter dat ...', 'denk je ook niet dat ...')

Open maken

Je kunt van gesloten vragen ook open vragen maken

Gesloten vraag: 
Gaat het goed met u?

Open vraag:
Hoe gaat het met u?

Open maken

5 x W + H


Begin je vraag met:

  • Wie

  • Wat

  • Waar

  • Wanneer

  • Waarom

  • Hoe (hoe vaak)

Aan het woord komen ...

• afwachten stilte (en dan praten)

• antwoord geven, daarna eigen informatie toevoegen. (Bijv.: ‘Ja dat klopt, maar …’)

• lichaamstaal (non-verbale communicatie)

• de spreker onderbreken

• je maakt de zin van de ander af (ook vorm van onderbreken)

• luistersignaal afgeven ('ja', 'hmm', 'oh', 'aha')

Aan het woord blijven ...

• vraag van de spreker herhalen

• woorden of zinsdelen van jezelf herhalen

• standaardzinnen gebruiken (“Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag”).

• tussenzinnen gebruiken voordat je bij de kern komt.

• op een opvallend moment pauzeren (zeg ‘en’, men weet dan dat er nog iets volgt)

Gesprek en doel

Meestal: informatie uitwisselen


Doel volgen, niet afdwalen:

• expliciet benoemen doel
Bijvoorbeeld: Zou je me meer willen vertellen over …


• expliciet benoemen als je afdwaalt
Bijvoorbeeld: Ik merk dat we afdwalen. Volgens mij gaat het erom dat …


• een ander het woord geven
Bijvoorbeeld: Hugo, ik ben benieuwd welke informatie jij hebt over …

LSD

luisteren, samenvatten, doorvragen


samenvatten:

  • je laat merken dat je luistert

  • brengt overzicht en structuur


doorvragen:

  • nieuwe vraag op een antwoord

  • bij gevoel dat antwoord van de ander niet voldoende is

Digitaal gesprek

Digitaal is ook gesprek!


  • 51% van de jongeren: voorkeur voor digitale gesprekken (WhatsApp, Instagram, Snapchat)

  • 43% van de jongeren: digitale gesprekken even waardevol face-to-facegesprekken

  • jongeren voeren niet minder face-to-facegesprekken


Tijd

Slide tekst

18

minute

30

second

Stel ...

... je hebt alle opdrachten voor Nederlands af.


Kijk of je voor een ander avo-vak nog iets te maken hebt.


Kijk of je voor je opleiding nog iets moet afronden, doe het.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.