Bouwsteen 1:
tekstsoorten en hun doelen!
Bouwsteen 1:
tekstsoorten en hun doelen!
Wat weet je over tekstdoelen?
Leerdoel van de les (2F)
Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:
informeren,
overtuigen,
instrueren en
amuseren.
Je doet dat aan de hand van het schrijven van een e-mail.
Leerdoel van de les (3F)
Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:
informeren,
overtuigen,
instrueren en
amuseren.
Je doet dat aan de hand van
een (deel van een) artikel te schrijven;
een advertentie te schrijven.
Wat is informeren?
Informeren:
objectieve informatie,
gebaseerd op feiten.
Voorbeeld:
ns reisplanner
nieuwsartikel fatbike-ongeluk
nieuws op Instagram
flyer, menukaart
ingrediëntenlijst
Wat is overtuigen?
iemand overhalen om bepaalde mening over te nemen of iets
te doen.
Voorbeeld:
opinieartikel over gezonde voeding
recensie fietsvakantie
filmrecensie
reclame
vacature
Wat is instrueren?
Instrueren
iemand leren hoe iets te doen
beschrijven hoe je iets te doen
Voorbeeld:
handleiding voor gebruik software
recept
opzetinstructie kast
medicijngebruik
bouwplan lego
tips
Wat is amuseren?
Amuseren betekent vermaken.
Voorbeeld:
(grappig) verhaal
roman
strip
cartoon
gedicht
Herkennen van tekstsoorten en hun doelen
Zoek van alle tekstsoorten een voorbeeld en bepaal het doel:
informeren,
overtuigen,
instrueren of
amuseren.
Opdracht
zet het in een presentatie, per dia 1 tekstsoort,
geef aan welk doel het heeft,
hou het kort en bondig.
Leesstrategie
Verkennend lezen
Snel doel tekst bepalen.
Hoe?
titel
inleiding
tussenkopjes
afbeeldingen
slot
Leesstrategie
Globaal lezen
Snel belangrijkste informatie van de tekst bepalen
Hoe?
inleiding,
kernzin van elke alinea,
slot
Leesstrategie
Gericht lezen
Je wilt één bepaald onderwerp of term zoeken (zoekend lezen)
Hoe?
extra goed letten op bepaald woord of begrip
alleen die stukken die van belang zijn
Leesstrategie
Intensief lezen
Alle informatie is belangrijk
Hoe?
alles lezen,
bijvoorbeeld: examens, theorie rijbewijs
Moeilijke woorden
Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.
Overslaan
Misschien is woord niet belangrijk om tekst toch te begrijpen.
Of het wordt wel duidelijk als je doorleest.
Moeilijke woorden
Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.
Opzoeken
woordenboek fysiek
woordenboek online
Woordenboek online - GRATIS
Moeilijke woorden
Omgaan met woorden, die je niet begrijpt.
Context gebruiken
tekst voor het woord
tekst na het woord
Moeilijke woorden
Context gebruiken
tekst voor het woord
tekst na het woord
Misschien vind je betekenis via
omschrijving
synoniem (zelfde betekenis)
antoniem (tegenovergesteld)
voorbeeld
Schrijven en tekstdoel
Tekstdoelen en schrijven: herkenbaar
informatief
overtuigend
instruerend
amuserend
Soms een combinatie:
én informatief én overtuigend
Doelgericht schrijven!
Schrijven en informeren
Doel: informatie overbrengen, feiten delen, kennis overdragen.
Geef alleen feiten.
Gebruik een zakelijke (niet té persoonlijke) toon.
Blijf neutraal en objectief (laat niet zien wat jouw mening is).
Gebruik een titel die de tekst kort en feitelijk samenvat.
Schrijven en overtuigen
Doel: de lezer overtuigen van jouw mening of de lezer aansporen om in actie te komen.
Geef eigen mening + goede redenen voor.
Noem voordelen en eventueel nadelen.
Draag oplossingen voor een ‘probleem’ (nadeel) aan.
Prikkel de lezer om zijn of haar mening te vormen of bij te stellen.
Probeer de lezer over te halen of aan te zetten tot actie (een product kopen, zich inschrijven, handtekening zetten).
Titel: prikkelend, uitnodigend, maakt nieuwsgierig.
Schrijven en instrueren
Doel: uitleggen hoe iets moet, zodat de lezer de handeling kan uitvoeren. (Bijv.: iets in elkaar zetten, koken ...)
Gebruik stappenplannen of opsommingen
(‘stap 1 …, stap 2 …’ of ‘a … b’).
Gebruik woorden die een volgorde aangeven, zoals als ‘eerst’, ‘daarna, ‘vervolgens’.
Begin zinnen met de gebiedende wijs (‘pak dit’, ‘doe dat’).
Geef tips, aanwijzingen en waarschuwingen.
Gebruik een titel waaruit blijkt dat het om een instructie gaat. Bijv.: ‘In 5 stappen beroemd’, ‘Gitaar leren spelen? Zó doe je dat!’
Schrijven e-mail
Conventies
'Aan:' en 'Onderwerp' - altijd
'CC:' of 'BCC:' - als het nodig is
'Bijlage:' - als je iets toevoegt
aanhef
bericht (overzichtelijk!)
afsluiting
afzender (naam, functie, tel.nr., ...)
Schrijven e-mail
Formeel
als je beleefd moet schrijven
fatsoenlijk
spreek aan met 'u'
afsluiten met 'Met vriendelijke groet,' en
je voor- en achternaam
overzichtelijke opbouw
Schrijven e-mail
Informeel
zoals je met bekenden spreekt
openen met 'Hoi,' mag
afsluiten kan ook met 'Doei!' of 'Wees voorzichtig'
alleen voornaam geen probleem
opbouw: wel overzichtelijk
Handig
bij het schrijven van een e-mail heb je vaak standaardzinnen
niet verplicht, wel zo handig voor de ander
Schrijven: informatief
Bijvoorbeeld: stageverslag
feitelijk
(beetje) zakelijk
objectief (= geen meningen)
correct titelblad
Schrijven: overtuigend
Iemand overtuigen van je mening.
Je wilt dat iemand iets gaat doen.
mening én argumenten
lezer moet jouw mening oppikken
oplossingen aandragen
voor- en nadelen noemen
iemand activeren (kopen, meedoen, ...)
mag 'schuren', prikkelen
soms gebiedende wijs
Schrijven: overtuigend
Iemand overtuigen van je mening.
Je wilt dat iemand iets gaat doen.
mening én argumenten
lezer moet jouw mening oppikken
oplossingen aandragen
voor- en nadelen noemen
iemand activeren (kopen, meedoen, ...)
mag 'schuren', prikkelen
soms gebiedende wijs
Schrijven: instructief
Bijvoorbeeld: opstellen handleiding
gebiedende wijs (doe eerst dit, ga naar, ...)
opsommingen (cijfers, tekens)
tips/trucs
signaalwoorden (eerst, daarna, ...)
duidelijke titel
eventueel afbeeldingen
Schrijven: opmaak
Tekst moet uitnodigen om te lezen.
Opmaak / lay out
titel
witregels
tussenkopjes
afbeeldingen
opsommingen
leesbaar lettertype
Tekstdoelen en luisteren
Luisteren doe je (qua tekst) bij:
gesproken tekst (radio, presentatie, ...);
video's
! Luisteren én kijken
Ook daarbij is sprake van tekstdoelen, tekstvormen en tekstsoorten.
Leesstrategieën
Verkennend - globaal - gericht - intensief
Luisterstrategie - verkennend
Doel herkenbaar zonder te kijken/luisteren. Hoe?
Bron? Journaal, dan informatief.
Titel? Feitelijk, dan informatief. Mening, dan betogend.
Intro/begin beluisteren. Let op sfeer, feiten, meningen.
Let op toon:
- zakelijk/feitelijk = informatief
- stemverheffend, meningen = betogend
Taalgebruik: hoe wordt het gebracht? (gebiedende wijs, subjectieve woorden, meningen)
Luisteren - informeren
journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,
documentaires of
een presentatie van een docent of gastspreker
Kenmerken
feiten, kennisoverdracht, uitleg
meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief
Luisteren - informeren
journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,
documentaires of
een presentatie van een docent of gastspreker
Kenmerken
feiten, kennisoverdracht, uitleg
meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief
Luisteren - informeren
journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,
documentaires of
een presentatie van een docent of gastspreker
Kenmerken
feiten, kennisoverdracht, uitleg
meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief
Luisteren - informeren
journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv,
documentaires of
een presentatie van een docent of gastspreker
Kenmerken
feiten, kennisoverdracht, uitleg
meningen van anderen, maar zelf neutraal/objectief
Luisteren - betogen
columns (radio),
reviews van producten (YouTube),
reclames,
praat- en opinieprogramma’s en
trailers van films.
Kenmerken
meningen,
argumenten, oplossingen,
voordelen,
aansporen tot actie (kan: geb. wijs)
Luisteren - betogen
columns (radio),
reviews van producten (YouTube),
reclames,
praat- en opinieprogramma’s en
trailers van films.
Kenmerken
meningen,
argumenten, oplossingen,
voordelen,
aansporen tot actie (kan: geb. wijs)
Luisteren - instrueren
kook-, klus- en tuinierprogramma’s,
onderdeel van andere programma’s,
(tips, do’s/don’ts, adviezen, how to)
Kenmerken
hoe iets te doen,
stappenplan,
signaalwoorden (eerst, daarna, ...),
gebiedende wijs.
Luisteren - instrueren
kook-, klus- en tuinierprogramma’s,
onderdeel van andere programma’s,
(tips, do’s/don’ts, adviezen, how to)
Kenmerken
hoe iets te doen,
stappenplan,
signaalwoorden (eerst, daarna, ...),
gebiedende wijs.
Luisteren - amuseren
films
cabaret
satire
showbizz
(doel: vermaken, amuseren, aan het denken zetten)
Kenmerken
kan verzonnen zijn (fictief)
sfeer/emotie (gevoelens, ontroeren, verrassen, lachen)
Luisteren - tekstdoelen eenduidig?
Vaak: combinatie van tekstdoelen en tekstsoorten
Bijna nooit alleen maar informatief of betogend.
Bijvoorbeeld: journaal - vaak informatief,
maar ook betogend (Kamerdebat,
Daarom: kijk naar het gehele plaatje.
Wat is daarin het belangrijkst?
Paragraaf 1.4 (luisteren)
Opdracht 1
a. Doel van de video? Waarom?
b. Lees de titel. Doel? Waarom?
c. Titel in de video ('Reis bewust, reis duurzaam'). Doel? Waarom?
par. 2.1 (luisteren)
Opdracht 1
a. De titel is:
feitelijk
prikkelend
verhalend
b. Hoe is de toon?
c. Doel van de video?
(informeren, overtuigen, amuseren, instrueren)
3F - par. 1.4 (opdr. 1)
1a - Wat voor soort video?
1b - Waar leid je dat uit af?
1c - Belangrijkste doel video?
Gesprekken
Leerdoel van de Les
Aan het einde van de les kun je verschillende tekstdoelen herkennen en toepassen:
informeren,
overtuigen,
instrueren en
amuseren.
Dus ook bij gesprekken, spreken & presenteren.
Gesprekken - lesdoel
Je kunt informatie uitwisselen in een gesprek.
Je kunt deelnemen aan een overleg.
Je kunt verschillende soorten vragen stellen.
Nodig voor een goed gesprek?
8. Blijf uit de details
9. Luister. Luister. Luister.
10. Hou het kort
1. Niet multitasken
2. Probeer niet om zelf je punt te maken
3. Stel open vragen
4. Go with the flow
5. Wees eerlijk over wat je niet weet
6. Vergelijk jouw ervaringen niet met die van de ander
7. Val niet in herhaling
Wanneer is er sprake van een gesprek?
Soorten vragen
Er zijn verschillende soorten vragen, waaronder gesloten en open vragen.
Gesloten vragen - kort antwoord, zoals 'ja' of 'nee'.
Open vragen - langer antwoord, goed om een gesprek op gang te brengen/houden.
Gesloten vragen
Beperken je
antwoordmogelijkheden om gesprek te sturen:
ja-/neevragen
controlevragen
meerkeuzevragen
Open vragen
Neutraal van aard
verhaal vertellen,
kennisdelen of
mening geven.
5xW+H
wie, wat, wanneer, waar, hoe, (hoe vaak,) waarom
Feitelijke en suggestieve vragen
Feitelijke vragen
Vragen om informatie
Suggestieve vragen
Beïnvloeden, vaak eigen mening
Overtuigen, richting bepalen
('is het niet beter dat ...', 'denk je ook niet dat ...')
Open maken
Je kunt van gesloten vragen ook open vragen maken
Gesloten vraag:
Gaat het goed met u?
Open vraag:
Hoe gaat het met u?
Open maken
5 x W + H
Begin je vraag met:
Wie
Wat
Waar
Wanneer
Waarom
Hoe (hoe vaak)
Aan het woord komen ...
• afwachten stilte (en dan praten)
• antwoord geven, daarna eigen informatie toevoegen. (Bijv.: ‘Ja dat klopt, maar …’)
• lichaamstaal (non-verbale communicatie)
• de spreker onderbreken
• je maakt de zin van de ander af (ook vorm van onderbreken)
• luistersignaal afgeven ('ja', 'hmm', 'oh', 'aha')
Aan het woord blijven ...
• vraag van de spreker herhalen
• woorden of zinsdelen van jezelf herhalen
• standaardzinnen gebruiken (“Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag”).
• tussenzinnen gebruiken voordat je bij de kern komt.
• op een opvallend moment pauzeren (zeg ‘en’, men weet dan dat er nog iets volgt)
Gesprek en doel
Meestal: informatie uitwisselen
Doel volgen, niet afdwalen:
• expliciet benoemen doel
Bijvoorbeeld: Zou je me meer willen vertellen over …
• expliciet benoemen als je afdwaalt
Bijvoorbeeld: Ik merk dat we afdwalen. Volgens mij gaat het erom dat …
• een ander het woord geven
Bijvoorbeeld: Hugo, ik ben benieuwd welke informatie jij hebt over …
LSD
luisteren, samenvatten, doorvragen
samenvatten:
je laat merken dat je luistert
brengt overzicht en structuur
doorvragen:
nieuwe vraag op een antwoord
bij gevoel dat antwoord van de ander niet voldoende is
Digitaal gesprek
Digitaal is ook gesprek!
51% van de jongeren: voorkeur voor digitale gesprekken (WhatsApp, Instagram, Snapchat)
43% van de jongeren: digitale gesprekken even waardevol face-to-facegesprekken
jongeren voeren niet minder face-to-facegesprekken
Tijd
Slide tekst
minute
second
Stel ...
... je hebt alle opdrachten voor Nederlands af.
Kijk of je voor een ander avo-vak nog iets te maken hebt.
Kijk of je voor je opleiding nog iets moet afronden, doe het.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.