Wat voor tekst is dit? (Nederlands mbo 3F, Lezen 1)

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   3 F   ·   N I V E A U 4

Wat voor tekst is dit?

Een vakblad, een column, een folder van de gemeente. Wil de schrijver je informeren, overtuigen of laten nadenken? Dat zie je als je weet waar je moet kijken.

Les 1  ·  Lezen

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 1

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Introduction

Studenten leren vijf doelen van een schrijver herkennen: informeren, overtuigen, laten nadenken, aanzetten tot handelen en vermaken. Ze oefenen vooral met het verschil tussen betogende en beschouwende teksten en gebruiken bron, titel en slot om snel het doel te bepalen. Nederlands mbo niveau 4, referentieniveau 3F, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   3 F   ·   N I V E A U 4

Wat voor tekst is dit?

Een vakblad, een column, een folder van de gemeente. Wil de schrijver je informeren, overtuigen of laten nadenken? Dat zie je als je weet waar je moet kijken.

Les 1  ·  Lezen

Over deze les: les 1 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 4 (referentieniveau 3F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren vijf schrijfdoelen en de bijbehorende tekstsoorten herkennen, met de nadruk op het verschil tussen betogende en beschouwende teksten.

Koppeling: de les hoort bij lezen van zakelijke teksten op referentieniveau 3F. Tekstsoort en doel van de schrijver bepalen is een vast onderdeel van het centraal examen lezen en luisteren (digitaal, 120 minuten op 3F). Spreken, gesprekken voeren en schrijven toetst de opleiding zelf in het instellingsexamen. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp

‹

L

Leerdoelen

LES 1

Na deze les:

1

Je kan vijf doelen van een schrijver noemen en de tekstsoort die erbij hoort.

2

Je kan een betogende en een beschouwende tekst van elkaar onderscheiden.

3

Je kan aan de bron, de titel en het slot zien wat de schrijver met een tekst wil.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Vertel dat deze les de basis is voor de volgende leeslessen: wie het doel van een tekst kent, vindt ook sneller de hoofdgedachte.

‹

S

Startvraag

LES 1

Welke tekst lees jij het vaakst voor je opleiding of je werk?

1

Werkinstructies en protocollen

2

Artikelen in een vakblad of op een website

3

Berichten en mails van collega's

4

Opdrachten en studiewijzers van school

Startvraag: bespreek kort de uitslag. Vraag daarna: lees je een werkinstructie op dezelfde manier als een artikel? Het antwoord is nee. Bij een instructie volg je stap voor stap, bij een artikel zoek je wat de schrijver vindt of wil laten zien. Daarom helpt het om eerst het doel van een tekst te bepalen.

‹

L

Lees mee

LES 1

Vakblad Knip & Kleur, rubriek Achtergrond

Kapsalon op zondag: kans of last?

Steeds meer klanten willen in het weekend geknipt worden. Voor een salon kan een zondagsopening extra omzet opleveren, zeker in een winkelstraat waar andere zaken ook open zijn.

Toch is het niet voor elke salon een goed idee. Medewerkers moeten bereid zijn op zondag te werken, en wie zeven dagen open is, heeft meer personeel nodig. Kleine salons met twee of drie stylisten lopen dan snel vast.

Eigenaar Ricardo Verhoef probeerde het een half jaar. 'De zondag liep goed, maar mijn team was moe.' Collega Hanna de Wit kiest juist bewust voor rust: 'Mijn klanten weten dat ik op zondag dicht ben.'

Of een zondag loont, hangt dus af van de salon, het team en de klanten.

Wat wil de schrijver?

Lees het artikel uit een vakblad voor kappers. Wil de schrijver je informeren, overtuigen of iets anders? Wijs de zinnen aan waaraan je dat ziet.

Voorbeeld: laat studenten eerst alleen lezen en dan in tweetallen de zinnen aanwijzen. Let op de signalen: Toch is het niet voor elke salon een goed idee, de twee eigenaren met een tegengestelde keuze en het slot Of een zondag loont, hangt dus af van. De schrijver kiest geen kant. Dat is het kenmerk van een beschouwende tekst, die je op de volgende dia's leert herkennen.

Hulpvraag voor wie vastloopt: staat er ergens in de tekst wat kapsalons moeten doen?

‹

T

Tekstsoorten

LES 1

Vijf doelen, vijf tekstsoorten

  1. Informeren: informatieve tekst, zoals een nieuwsbericht.

  2. Overtuigen: betogende tekst, zoals een opiniestuk.

  3. Laten nadenken: beschouwende tekst, met meerdere kanten van een zaak.

  4. Aanzetten tot handelen: instructieve of activerende tekst, zoals een handleiding of een oproep.

  5. Vermaken of ontroeren: verhalende tekst, zoals een column met een anekdote.

Uitleg: een tekst kan meer doelen hebben, maar er is bijna altijd één hoofddoel. Een column kan grappig zijn en tegelijk een mening geven. Op het examen vraag je je af: wat wil de schrijver vooral bereiken bij de lezer?

Extra voor snelle studenten: welk doel heeft een vacaturetekst? Het hoofddoel is aanzetten tot handelen (solliciteer), met informeren als tweede doel.

‹

V

Vraag

LES 1

Welke tekstsoort is het artikel over de kapsalon op zondag?

A

Een betogende tekst

B

Een instructieve tekst

C

Een beschouwende tekst

D

Een verhalende tekst

Antwoord: C. De schrijver zet voordelen en nadelen naast elkaar, laat twee eigenaren met een andere keuze aan het woord en eindigt met: het hangt af van de salon. Er is geen standpunt, dus het is geen betoog. De citaten zijn geen verhaal, maar voorbeelden bij de afweging.

‹

K

Kernbegrip

LES 1

!

Betogend en beschouwend

✓✓

In een betogende tekst neemt de schrijver een standpunt in en probeert hij je met argumenten te overtuigen. In een beschouwende tekst bekijkt de schrijver een onderwerp van meerdere kanten. Hij geeft geen duidelijk advies, of hij komt pas aan het eind voorzichtig tot een eigen oordeel.

Kernbegrip: op 3F krijgen studenten vaker teksten waarin beide soorten door elkaar lopen. Vraag: wat is het verschil tussen een standpunt en een conclusie? Een standpunt verdedig je, een conclusie trek je na het afwegen. Een beschouwende tekst kan eindigen met een voorzichtige conclusie zonder dat het een betoog wordt.

‹

L

Lezen

LES 1

Zo herken je het verschil

Betogend

Eén standpunt, vaak al in de titel.

Woorden als moet, onterecht, het is tijd dat.

Tegenargumenten worden weerlegd.

Slot: een oproep of advies.

Beschouwend

Een vraag of dilemma in de titel.

Woorden als enerzijds, anderzijds, voorstanders, critici.

Meerdere meningen naast elkaar.

Slot: een open vraag of een afweging.

Uitleg: laat studenten in het vakblad-artikel de signalen terugzoeken. De titel is een vraag (kans of last?), er komen twee eigenaren aan het woord en het slot is een afweging. Bespreek ook dat een titel kan misleiden: een vraagtitel staat soms boven een betoog. Kijk daarom altijd naar het slot.

‹

V

Vraag

LES 1

Een tekst op de site van een buurthuis eindigt zo: 'Meld je dus vóór 1 maart aan. We zoeken nog vier chauffeurs voor de buurtbus.' Wat is het hoofddoel?

A

Aanzetten tot handelen

B

De lezer informeren

C

Meerdere kanten laten zien

D

De lezer vermaken

Antwoord: A. De tekst roept de lezer op om iets te doen: zich aanmelden. Zo'n tekst heet activerend of wervend. Er staat wel informatie in (datum, aantal chauffeurs), maar die is er om de oproep te ondersteunen.

Extra voor snelle studenten: wat is het verschil tussen activerend en betogend? Een betoog wil dat je iets vindt, een activerende tekst wil dat je iets doet.

‹

S

Snel herkennen

LES 1

Kijk eerst naar bron, titel en slot

  • Bron: een vakblad, een opiniepagina, een website van de overheid of een webshop? Dat zegt veel over het doel.

  • Titel en inleiding: een stelling, een vraag of een feit?

  • Slot: een oproep, een advies, een samenvatting of een open vraag?

  • Woordkeus: veel moet en zeker, of juist misschien en enerzijds?

Uitleg: dit is een leesstrategie voor het examen. Wie eerst bron, titel en slot leest, weet in een halve minuut welk soort tekst het is en kan de rest gerichter lezen. Laat studenten bij elk punt een voorbeeld uit hun eigen beroep noemen, zoals een protocol, een vakblad of een website van een brancheorganisatie. Image credit: Johnnybam, CC BY-SA 4.0

‹

S

Stelling

LES 1

Een artikel in een vakblad is altijd informatief.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten kiezen en vraag twee studenten met een andere keuze om hun keuze uit te leggen. Het goede antwoord is oneens. In vakbladen staan ook opiniestukken, columns en achtergrondartikelen, zoals het artikel over de kapsalon. De bron geeft een aanwijzing, maar je moet de tekst zelf lezen om het doel te bepalen.

‹

O

Opdracht

LES 1

Teksten uit je eigen vak

1

Zoek drie korte teksten uit jouw vakgebied: van een vakblad, een brancheorganisatie of de site van je stagebedrijf.

2

Bepaal per tekst het hoofddoel en de tekstsoort. Kijk naar bron, titel en slot.

3

Schrijf per tekst één zin op die je keuze bewijst. Vergelijk met een ander tweetal.

12

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: studenten zoeken op hun telefoon of laptop. Loop rond en vraag steeds: welke zin bewijst je keuze? Een goed bewijs is een zin uit de tekst zelf, geen gevoel. Laat aan het eind een tweetal een tekst kiezen waarover ze twijfelden en bespreek die klassikaal.

Hulp voor wie vastloopt: begin bij de nieuwspagina van een brancheorganisatie in je vak. Daar staan vaak nieuwsberichten en opiniestukken naast elkaar.

‹

J

Jouw antwoord

LES 1

Noem een tekst uit jouw beroep die vooral wil overtuigen. Waaraan herken je dat?

Open vraag: verzamel een paar antwoorden. Voorbeelden die passen: een folder over een duurdere behandeling in een salon, een opiniestuk van een vakbond over werkdruk, een advies van een monteur om een onderdeel te vervangen. Vraag steeds naar het bewijs: een standpunt met argumenten.

‹

V

Vraag

LES 1

Wat is het belangrijkste verschil tussen een betogende en een informatieve tekst?

A

Een betoog is langer en heeft meer alinea's

B

Een informatieve tekst gebruikt geen bronnen

C

Een betoog heeft geen tussenkoppen

D

Een betoog verdedigt een standpunt

Antwoord: D. In een betoog wil de schrijver je overtuigen van een standpunt en daarvoor geeft hij argumenten. Lengte, alinea's, bronnen en tussenkoppen zeggen niets over de tekstsoort: een informatieve tekst kan ook lang zijn en bronnen noemen.

‹

T

Terugblik

LES 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vijf doelen, vijf tekstsoorten

2

Betogend of beschouwend

3

Bron, titel en slot

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Wie betogend en beschouwend nog lastig vindt, kan de twee kolommen van de vergelijkingsdia overschrijven als spiekbriefje.

V O L G E N D E L E S

De hoofdgedachte vinden

Lange teksten lees je niet woord voor woord. Volgende les leer je per alinea de kernzin te vinden en de hoofdgedachte van een hele tekst in één zin te zeggen.

  • Je kan onderwerp en hoofdgedachte uit elkaar houden.

  • Je kan de hoofdgedachte van een lange tekst in één zin opschrijven.

Volgende les: Lezen 2, les 2 van de serie.

Klik hier

Image credit: LessonUp