Hyper- en hypotensie

• New lesson editor
• Verzorging
• MBO
• Studiejaar 2,3

Hyper- en hypotensie

Open met het belang van bloeddruk in de zorgpraktijk: een waarde is geen los getal, maar een signaal over de toestand van een zorgvrager.

1A. Terugblik vorige les

Slaapstoornissen

Bespreek 5 minuutjes met je duo partner:

• Wat weet je nog over slaapapneu?

• Wat weet je nog over insomnie?

• Wat weet je nog over parasomnie?

• Wat weet je nog over restless legs syndrome?

• Welke slaapmedicatie ken je nog?

5

minute

00

second

+30 s

1B. Leerdoelen

1. Je weet wat het verschil is tussen een hoge en een lage bloeddruk.

2. Je benoemt minstens drie oorzaken van zowel hoge als lage bloeddruk.

3. Je herkent klachten die kunnen horen bij een te hoge of te lage bloeddruk.

4. Je legt uit waarom het belangrijk is om afwijkingen in bloeddruk serieus te nemen.

5. Je weet wat jij als verzorgende IG kunt doen bij afwijkende bloeddrukwaarden.

6. Je past kennis toe op praktijksituaties (bijvoorbeeld in een casus)

1C. Lesplanning

1D. Wat is een normale bloeddruk?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als duizelig, stress, flauwvallen, hoofdpijn, hart of meten.

2. Theorie

Wat is hyper- en hypotensie?

Symptomen

Oorzaken

Compensatiesysteem in het lichaam

Risico's

Jouw rol als verzorgende IG

Wat is bloeddruk?

Bloeddruk is de druk van het bloed tegen de wand van de bloedvaten.

• Bovendruk: druk als het hart samentrekt

• Onderdruk: druk als het hart ontspant

• Gemeten in mmHg

Leg uit dat studenten de termen systolisch en diastolisch mogen horen in de praktijk, maar dat bovendruk en onderdruk hier centraal staan.

Hoge en lage bloeddruk

Bij hypertensie is de bloeddruk te hoog. Bij hypotensie is de bloeddruk te laag.

Het verschil gaat niet alleen om een getal. Het gaat vooral om wat die waarde betekent voor de doorbloeding van organen en voor de gezondheid van de zorgvrager.

Benadruk dat afwijkende bloeddrukwaarden altijd in context bekeken worden: klachten, leeftijd, ziektebeeld en meetmoment tellen mee.

Het verschil in één overzicht

• Bloeddruk is te laag

• Organen krijgen soms tijdelijk minder doorbloeding

• Geeft vaker directe klachten

• Kan leiden tot duizeligheid of flauwvallen

Hypotensie

Hypertensie

• Bloeddruk is te hoog

• Hart en vaten staan langer onder druk

• Geeft vaak lang weinig klachten

• Kan op termijn schade geven

Welke schade?

Maak hier het belangrijke contrast: hypertensie is vaak stil maar schadelijk, hypotensie is vaak direct merkbaar maar niet altijd blijvend gevaarlijk.

Waarom bloeddruk belangrijk is

Een passende bloeddruk is nodig voor voldoende doorbloeding van:

• hersenen

• hart

• nieren

• andere organen
  

Te hoog en te laag kunnen allebei problemen geven.

Verbind dit aan dagelijkse zorgobservaties: sufheid, kleur, zweten, vallen, onrust of hoofdpijn kunnen passen bij bloeddrukproblemen.

Wat is het belangrijkste verschil tussen hypertensie en hypotensie?

A

Te hoog of te laag

B

Snelle of trage pols

C

Warm of koud bloed

D

Vol of leeg hart

Toetst het basisonderscheid uit de eerste uitleg. De afleiders zijn bewust verwante lichamelijke begrippen, maar geen definitie van bloeddrukafwijkingen.

Maak de kernzin compleet

De bovendruk is de druk als het hart samentrekt. De onderdruk is de druk als het hart ontspant. Bloeddruk wordt gemeten in mmHg.

bovendruk

onderdruk

mmHg

hartslag

pols

liter

zuurstof

Sluit aan op de slides over wat bloeddruk is en hoe hoge/lage bloeddruk moet worden begrepen.

Hoe wordt een lage bloeddruk in je lichaam gecompenseerd? (Huiswerkfilmpje)

•Door het zenuwstelsel in samenwerking met de bloedvaten = snelle systeem

•Door de hersenen = langzaam

• Door de nieren = langzaam

Leg uit dat studenten de termen systolisch en diastolisch mogen horen in de praktijk, maar dat bovendruk en onderdruk hier centraal staan.

Hoe werkt het zenuwstelsel en bloedvaten?

Een te lage bloeddruk wordt opgemerkt door het zenuwstelsel.

Je hersenen zorgen ervoor dat je hartfrequentie stijgt

Waarom zorgt een hogere hartfrequentie voor hogere bloeddruk?

Je hersenen zorgen ervoor dat je bloedvaten smaller worden (samenknijpen)

Waarom zorgen smallere bloedvaten voor een hogere bloeddruk?

Benadruk dat afwijkende bloeddrukwaarden altijd in context bekeken worden: klachten, leeftijd, ziektebeeld en meetmoment tellen mee.

Hoe werkt je hersenen?

Een te lage bloeddruk wordt opgemerkt door het zenuwstelsel en doorgegeven aan de hypofyse. Deze maakt hormonen aan (ADH).

Deze hormonen zorgen ervoor dat je meer vocht vasthoudt (minder plast)

Waarom zorgt vocht vasthouden voor hogere bloeddruk?

Benadruk dat afwijkende bloeddrukwaarden altijd in context bekeken worden: klachten, leeftijd, ziektebeeld en meetmoment tellen mee.

Hoe werkt je nieren?

Een te lage bloeddruk wordt opgemerkt door de zenuwen in je nieren en Deze maakt Renine aan.

Renine zorgt ervoor dat je minder urine aanmaakt (minder plast)

Waarom zorgt vocht vasthouden voor hogere bloeddruk?

Je nieren zorgen ervoor dat je bloedvaten smaller worden (samentrekken)

Waarom zorgen smallere bloedvaten voor een hogere bloeddruk?

Benadruk dat afwijkende bloeddrukwaarden altijd in context bekeken worden: klachten, leeftijd, ziektebeeld en meetmoment tellen mee.

Hoe wordt een hoge bloeddruk in je lichaam gecompenseerd?

Een te hoge bloeddruk wordt opgemerkt door de zenuwen in je hart. Je hart maakt ANP aan.

ANP zorgt ervoor dat je minder dorst hebt en meer plast.

Waarom zorgt minder drinken en meer plassen voor lagere bloeddruk?

ANP zorgt ervoor dat je bloedvaten wijder worden (ontspannen)

Waarom zorgen wijdere bloedvaten voor een lagere bloeddruk?

Benadruk dat afwijkende bloeddrukwaarden altijd in context bekeken worden: klachten, leeftijd, ziektebeeld en meetmoment tellen mee.

Oorzaken van hypertensie

Wat zijn veelvoorkomende oorzaken of risicofactoren van hypertensie?

Maak onderscheid tussen directe oorzaak en risicofactor; in deze les mogen studenten deze praktisch samen benoemen als factoren die bijdragen aan hoge bloeddruk.

Hypertensie en leefstijl

Leefstijl speelt vaak een grote rol.

• ongezonde voeding

• weinig lichaamsbeweging

• langdurige stress

• roken en alcohol

Deze factoren kunnen de bloeddruk langdurig verhogen.

Koppel dit aan preventie zonder al in handelen te verzanden: verzorgenden signaleren en ondersteunen, maar stellen geen medische diagnose.

Klachten bij hypertensie

Hoge bloeddruk geeft vaak geen duidelijke klachten.

Mogelijke klachten zijn:

• hoofdpijn

• duizeligheid

• oorsuizen

• wazig zien

• onrust of benauwd gevoel

• neusbloedingen

Noem dat mensen met hypertensie zich soms gewoon goed voelen. Dat maakt regelmatig meten en signaleren juist belangrijk.

Waarom hypertensie serieus is

Langdurig hoge bloeddruk kan schade geven aan bloedvaten en organen.

Mogelijke gevolgen:

• groter risico op beroerte

• groter risico op hartproblemen

• nierschade

• schade aan ogen

• extra belasting van het hart

Gebruik hier de term 'stille risicofactor' als geheugensteun voor studenten.

Welke omschrijving past het best bij hypertensie?

A

Direct valrisico

B

Vaak weinig klachten

C

Alleen bij opstaan

D

Tijdelijk vochttekort

Controleert of leerlingen het kenmerkende contrast snappen: hypertensie is vaak stil, maar wel risicovol op langere termijn.

Waarom wordt hypertensie een sluipmoordenaar genoemd?

Bespreek dat hypertensie vaak weinig of geen duidelijke klachten geeft, waardoor signaleren en meten belangrijk blijft. Goede antwoorden noemen het stille verloop en/of risico op latere schade.

Oorzaken van hypotensie

Wat zijn veelvoorkomende oorzaken of risicofactoren van hypotensie?

Noem orthostatische hypotensie als herkenbare praktijksituatie: bloeddruk daalt bij opstaan.

Hypotensie in de praktijk

Een lage bloeddruk zie je vaker terug in dagelijkse zorgmomenten.

• opstaan uit bed

• na toiletgang

• bij warm weer

• bij weinig eten of drinken

Leg de link met ouderenzorg: kwetsbare cliënten reageren sneller op vochttekort en houdingsverandering.

Klachten bij hypotensie

Een te lage bloeddruk geeft vaak sneller merkbare klachten:

• duizeligheid

• licht gevoel in het hoofd

• wazig zien

• misselijkheid

• bleek zien

• flauwvallen

• zwakte of moeheid

Benadruk valrisico: bij hypotensie is veiligheid vaak het eerste aandachtspunt.

Waarom hypotensie serieus is

Lage bloeddruk is belangrijk om op te merken, vooral als iemand klachten heeft.

Mogelijke risico’s:

• vallen en letsel

• tijdelijke verminderde doorbloeding

• sufheid of verwardheid

• verslechtering van de algehele conditie

Wat is 'gevaarlijker'? Hypertensie of hypotensie?

Maak duidelijk dat niet elke lage waarde gevaarlijk is, maar klachten en context bepalen de urgentie.

Hyper of hypo herkennen

• vaak weinig klachten

• hoofdpijn

• oorsuizen

• wazig zien

• langdurig risico op schade

Past vaker bij hypertensie

• duizelig bij opstaan

• bleek of slap

• misselijk

• flauwvallen

• direct valrisico

Past vaker bij hypotensie

Gebruik dit als samenvattend onderscheidingskader. Studenten hoeven niet te diagnosticeren, wel goed observeren en doorgeven.

Welke situatie past het best bij hypotensie?

A

Wazig zien na opstaan

B

Jarenlang teveel zout

C

Schade aan nieren

D

Weinig klachten merken

De juiste optie koppelt lage bloeddruk aan een herkenbaar zorgmoment. De andere opties horen eerder bij hypertensie of langetermijngevolgen.

Herken hypotensie in de praktijk

Bij hypotensie zie je vaker directe klachten. Iemand kan duizelig worden bij opstaan, bleek zien en zelfs flauwvallen. Daardoor is er extra aandacht voor valrisico.

duizelig

bleek

flauwvallen

valrisico

oorsuizen

nierschade

overgewicht

zoutgebruik

Controleert herkenning van klachten en direct risico bij lage bloeddruk.

Wat doet de verzorgende IG?

Bij afwijkende bloeddrukwaarden?

Je meet bij een standaard controle een bloeddruk van 175/110mmHg bij mw. Simons met een elektrische bloeddruk meter.

Noem dat zorgvuldig meten ook betekent: juiste manchet, rustmoment, goede houding en noteren van omstandigheden.

Veilig handelen bij afwijkingen

Belangrijke aandachtspunten in de zorg:

• meet bij afwijkende waarden handmatig over indien mogelijk

• laat iemand met duizeligheid niet alleen opstaan

• zorg voor rust en veiligheid

• observeer bewustzijn, kleur en klachten

• meld opvallende waarden volgens afspraak

• volg protocollen van de organisatie

Voorkom dat studenten zelf behandelingen gaan bedenken buiten hun bevoegdheid. De focus ligt op signaleren, observeren, rapporteren en veilig handelen.

Wat doe je als eerste bij een zorgvrager met duizeligheid en lage bloeddruk?

A

Direct laten lopen

B

Rust en veiligheid

C

Zelf medicatie geven

D

Meting negeren

Toetst veilig handelen binnen de rol van verzorgende IG: observeren, beveiligen en daarna zorgvuldig vervolgen.

Handelen bij afwijkende bloeddruk

Bij een afwijkende bloeddruk ga je eerst observeren en daarna zorgvuldig meten. Je let op klachten en gaat alles duidelijk rapporteren. Zo nodig moet je hulp inschakelen.

observeren

meten

rapporteren

hulp inschakelen

behandelen

afwachten

ontkennen

sporten

Verankert de professionele rol: niet diagnosticeren, maar signaleren, veilig handelen en overdragen.

VRAGEN? 

3. Aan de slag!

Ga naar it's learning

Leerjaar 2 -> pathologie -> hyper/hypotensie

Maak 2 werkbladen:

• Hoge en lage bloeddruk

• Bloeddruk medicatie

30

minute

00

second

+30 s

3. Aan de slag!

Klaar met de werkbladen?

Vraag de docent om een nakijkmodel en kijk de uitwerking van je medestudent na. Bespreek samen de fouten.

Klaar binnen de tijd?

Oefen nog eens met het handmatig meten van de bloeddruk van je medestudent

30

minute

00

second

+30 s

4. Afsluiting

Kern/samenvatting

Leerdoelen

Terugblik

Vooruitblik

4A. Kern/afsluiting

Hypertensie is een sluipmoordenaar zonder acute klachten. Hypertensie kan op lange termijn ernstige schade geven.

Je lichaam kan dit meestal niet zelf oplossen.

Hoe kan je dit wel oplossen?

Hypotensie geeft sneller klachten.

Er zijn meerdere systemen in je lichaam die dit kunnen corrigeren.

Welke organen doen dit?

4B. Leerdoelen

1. Je weet wat het verschil is tussen een hoge en een lage bloeddruk.

2. Je benoemt minstens drie oorzaken van zowel hoge als lage bloeddruk.

3. Je herkent klachten die kunnen horen bij een te hoge of te lage bloeddruk.

4. Je legt uit waarom het belangrijk is om afwijkingen in bloeddruk serieus te nemen.

5. Je weet wat jij als verzorgende IG kunt doen bij afwijkende bloeddrukwaarden.

6. Je past kennis toe op praktijksituaties (bijvoorbeeld in een casus)

4C. Terugblik: Wat is één ding dat jij vandaag echt hebt onthouden?

Reflectie zonder goed of fout. Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld verschil hyper/hypo, klachten, risico's of handelen.

4C. Terugblik: Wat vind jij nog lastig aan hyper- of hypotensie?

Laat studenten benoemen wat nog onzeker voelt, bijvoorbeeld klachten uit elkaar houden, oorzaken onthouden of handelen in een casus.

4C. Terugblik: Welke feedback heb je voor de docent?

Gebruik antwoorden om te zien welke werkvorm of uitleg hielp: overzicht, vergelijking, invuloefening, praktijkkoppeling of klassengesprek.

4C. Vooruitblik volgende les

Volgende week: geen les (D-week)

Volgende periode start met longembolie/trombose

Frank kijkt volgende les mee

Bedankt!

Begrippenlijst

bloeddruk - de druk van het bloed tegen de wand van de bloedvaten

bovendruk - de druk in de bloedvaten als het hart samentrekt

onderdruk - de druk in de bloedvaten als het hart ontspant

hypertensie - een te hoge bloeddruk

hypotensie - een te lage bloeddruk

mmHg - de eenheid waarin bloeddruk wordt gemeten

doorbloeding - de hoeveelheid bloed die een orgaan of weefsel bereikt

Begrippenlijst

orthostatische hypotensie - een bloeddrukdaling bij overeind komen of opstaan

risicofactor - een factor die de kans op een gezondheidsprobleem groter maakt

observatie - bewust letten op wat je ziet, hoort en merkt bij een zorgvrager

rapporteren - belangrijke informatie duidelijk vastleggen of doorgeven

valrisico - de kans dat iemand valt

orgaanschade - schade aan organen door langdurige overbelasting of slechte doorbloeding