12B Odysseus, een man van het woord (Pallas 1, les 12)

L E S 1 2

De held Ajax

Tekst 12B

Odysseus, een man van het woord

Spierkracht of slimme woorden: wat telt het zwaarst als je wilt bewijzen dat jij de beste bent?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGrieksMiddelbare schoolvwo

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen lezen een eigen bewerkte Griekse tekst over de woordenstrijd tussen Ajax en Odysseus om de wapens van Achilles. Ze leren de genitivus van vergelijking herkennen en vertalen met 'dan'. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 12 De held Ajax, tekst 12B Odysseus, een man van het woord. Met startvraag, cultuur, leerwoorden, de Griekse tekst met aantekeningen, grammatica, vertaal- en oefenopdrachten en de checklist leerdoelen.

Items in this lesson

L E S 1 2

De held Ajax

Tekst 12B

Odysseus, een man van het woord

Spierkracht of slimme woorden: wat telt het zwaarst als je wilt bewijzen dat jij de beste bent?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 12 De held Ajax, tekst 12B Odysseus, een man van het woord. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: Jastrow, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Tekst 12B  Odysseus, een man van het woord

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt vertellen hoe Ajax en Odysseus strijden om de wapens van Achilles.

2

Je kunt een genitivus van vergelijking herkennen en vertalen met 'dan'.

3

Je kunt een vergelijking met ἤ omzetten in een vergelijking met de genitivus.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

S T A R T V R A A G

De slimste van allemaal

Odysseus is beroemd om zijn slimme plannen. Welk plan bedenkt hij later om Troje toch in te nemen?

A

Een tunnel onder de muur

B

Een brief aan Priamos

C

Het houten paard

D

Gif in de waterput

Startvraag: het houten paard, dat in tekst 13A aan bod komt (Apollodoros, Epitome 5, 14: Odysseus bedenkt het, Epeios bouwt het). De andere plannen klinken slim, maar staan niet in de mythe. Doorvraag: waarom past juist zo'n list bij Odysseus en niet bij Ajax?

Op de foto: een drinkschaal van de schilder Douris (ca. 490 v.Chr.). Aan de buitenkant stemmen de Grieken met steentjes over de wapens van Achilles.

Foto: ArchaiOptix, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Image credit: ArchaiOptix, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Een wedstrijd met woorden

De wapens van Achilles zijn de prijs voor de beste held. Ajax en Odysseus willen ze allebei.

Er komt geen gevecht, maar een woordenstrijd. Elk van de twee houdt een toespraak over wat hij gedaan heeft. Daarna beslist een jury.

Ajax is sterk en dapper. Odysseus kan goed praten en overtuigen. Wie wint er?

Achtergrond: Apollodoros (Epitome 5, 6) vertelt dat de Trojanen, of volgens anderen de bondgenoten, als jury optreden en Odysseus kiezen. In andere versies stemmen de Griekse aanvoerders met steentjes, zoals op de schaal van Douris. De beroemdste versie van de twee toespraken staat bij de Romeinse dichter Ovidius (Metamorfosen, boek 13). De kop van Odysseus komt uit de grot van keizer Tiberius in Sperlonga.

Doorvraag: wie zou jij als jury kiezen, en waarom?

Foto: Jastrow, publiek domein, Wikimedia Commons. Image credit: Jastrow, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Tekst 12B  Woorden

Grieks

betekenis

ὁ λόγος

woord, toespraak, verhaal

ἡ χείρ, τῆς χειρός

hand

κρείττων

sterker, beter

ὁ κριτής

jurylid, rechter

ὁ αἰχμάλωτος

krijgsgevangene

Grieks

betekenis

ἐρίζω

ruziën, wedijveren

μένω

blijven

χαλεπαίνω

boos zijn

ἐγώ

ik

πρῶτον

eerst

Leerwoorden tekst 12B. κρείττων is een onregelmatige comparativus (bij ἀγαθός, naast ἀμείνων). ἡ χείρ hoort bij de gemengde groep (les 9). Laat leerlingen bij ὁ λόγος al raden welke Nederlandse woorden erbij horen; dat komt aan het eind van de les terug. Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Tekst 12B  Odysseus, een man van het woord (1)

De wapens van Achilles liggen klaar. Ajax spreekt als eerste.

1

Ὁ Αἴας καὶ ὁ Ὀδυσσεὺς ἤριζον

περὶ τῶν ὅπλων.

Κριταὶ δὲ ἦσαν αἰχμάλωτοι Τρῶες.

Πρῶτον ὁ Αἴας ἔλεξεν·

5

«Ἐγὼ ἰσχυρότερός εἰμι τοῦ Ὀδυσσέως.

Ἐγὼ τὸν νεκρὸν ἔφερον,

ὁ δὲ Ὀδυσσεὺς ὄπισθεν ἔμενεν.»

περί + gen. over, om

ἤριζον imperf. van ἐρίζω

ἔλεξεν aor. van λέγω

τοῦ Ὀδυσσέως gen. van ὁ Ὀδυσσεύς

ὄπισθεν achteraan, achter

Vertaling regel 1-7: Ajax en Odysseus streden om de wapens. De juryleden waren gevangen Trojanen. Eerst zei Ajax: 'Ik ben sterker dan Odysseus. Ik droeg het lijk, maar Odysseus bleef achteraan.'

Tip: in regel 5 staat na de comparativus geen ἤ, maar een genitivus: τοῦ Ὀδυσσέως. Laat leerlingen eerst letterlijk vertalen ('sterker van Odysseus') en dan zelf ontdekken dat 'dan' beter klinkt. Ajax vertelt het verhaal van tekst 12A wel erg in zijn eigen voordeel: Odysseus vocht juist de Trojanen weg. Bron: Apollodoros, Epitome 5, 6. Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Tekst 12B  Odysseus, een man van het woord (2)

Ἔπειτα ὁ Ὀδυσσεὺς ἔλεξεν·

«Ὁ μὲν Αἴας ἰσχυρός ἐστιν,

10

ἐγὼ δὲ σοφώτερός εἰμι τοῦ Αἴαντος.

Ὁ γὰρ νοῦς κρείττων ἐστὶ τῆς χειρός.»

Οἱ κριταὶ τὰ ὅπλα τῷ Ὀδυσσεῖ ἔδοσαν.

Ὁ δὲ Αἴας σφόδρα ἐχαλέπαινεν.

τοῦ Αἴαντος gen. van ὁ Αἴας

ὁ νοῦς verstand

τῷ Ὀδυσσεῖ dat. van ὁ Ὀδυσσεύς

ἔδοσαν (zij) gaven

σφόδρα erg, heel

Vertaling regel 8-13: Daarna zei Odysseus: 'Ajax is wel sterk, maar ik ben slimmer dan Ajax. Want het verstand is sterker dan de hand.' De juryleden gaven de wapens aan Odysseus. Maar Ajax was erg boos.

Let op: ἔδοσαν is de aoristus van δίδωμι (geven), een werkwoord dat pas in Pallas 2 aan bod komt; leerlingen hoeven de vorm alleen te herkennen. In regel 11 heeft ἐστί een eigen accent na het woord κρείττων, met een gravis omdat er nog een woord volgt. Doorvraag: wat bedoelt Odysseus met 'de hand'? Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

K E N N I S

1

In welke naamval staat het woord na σοφώτερος in deze zin?

Ὁ Ὀδυσσεὺς σοφώτερός ἐστι τοῦ Αἴαντος.

A

genitivus

B

accusativus

C

dativus

D

nominativus

Antwoord A: τοῦ Αἴαντος is genitivus (lidwoord τοῦ, uitgang -ος van de gemengde groep). Wie nominativus kiest, denkt aan ὁ Αἴας en kijkt niet naar het lidwoord. Wie accusativus kiest, denkt dat Ajax lijdend voorwerp is. Doorvraag: hoe schrijf je dezelfde vergelijking met ἤ? (ἢ ὁ Αἴας)

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

G E N I T I V U S V A N V E R G E L I J K I N G

Na een comparativus kan ἤ (dan) staan. Het Grieks kan ἤ ook weglaten. Wat je vergelijkt, staat dan in de genitivus: de genitivus van vergelijking.

Vertaal die genitivus met 'dan'.

Met ἤ staan de twee dingen die je vergelijkt in dezelfde naamval. Zonder ἤ staat het tweede in de genitivus.

met ἤ

met genitivus

betekenis

σοφώτερος ἢ ὁ Αἴας

σοφώτερος τοῦ Αἴαντος

slimmer dan Ajax

ἰσχυρότερος ἢ ὁ Ὀδυσσεύς

ἰσχυρότερος τοῦ Ὀδυσσέως

sterker dan Odysseus

κρείττων ἢ ἡ χείρ

κρείττων τῆς χειρός

sterker dan de hand

μείζων ἢ οἱ Τρῶες

μείζων τῶν Τρώων

groter dan de Trojanen

O N T H O U D

Comparativus + genitivus? Vertaal met 'dan': κρείττων τῆς χειρός = sterker dan de hand.

Grammatica: de genitivus van vergelijking is eigenlijk een genitivus van scheiding, 'gemeten vanaf'. Dat hoeven leerlingen niet te weten. Wel belangrijk: na een superlativus betekent een genitivus 'van (alle)': ἄριστος τῶν Ἑλλήνων, de beste van de Grieken (12A). Laat leerlingen per rij de genitivus omcirkelen. Doorvraag: waarom staat er bij 'met ἤ' steeds een nominativus? Image credit: LessonUp

Vul de genitivus van vergelijking in.

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

T O E P A S S I N G

2

Ajax is groter dan Odysseus: ὁ Αἴας μείζων ἐστὶ τοῦ Ὀδυσσέως.

Odysseus is slimmer dan de Trojanen: ὁ Ὀδυσσεὺς σοφώτερός ἐστι τῶν Τρώων.

Het verstand is sterker dan de hand: ὁ νοῦς κρείττων ἐστὶ τῆς χειρός.

τοῦ Ὀδυσσέως
τῶν Τρώων
τῆς χειρός
τὸν Ὀδυσσέα
οἱ Τρῶες
τὴν χεῖρα

Antwoord: τοῦ Ὀδυσσέως, τῶν Τρώων, τῆς χειρός. De afleiders staan in de accusativus of nominativus: wie die kiest, denkt aan lijdend voorwerp of onderwerp in plaats van aan 'dan'. Doorvraag: schrijf de eerste zin met ἤ (ἢ ὁ Ὀδυσσεύς).

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

T O E P A S S I N G

3

Welke Griekse zin betekent: ik ben sterker dan Hektor?

A

Ἐγὼ ἰσχυρότερός εἰμι τὸν Ἕκτορα.

B

Ὁ Ἕκτωρ ἰσχυρότερός ἐστιν ἐμοῦ.

C

Ἐγὼ ἰσχυρότατός εἰμι τοῦ Ἕκτορος.

D

Ἐγὼ ἰσχυρότερός εἰμι τοῦ Ἕκτορος.

Antwoord D: comparativus + genitivus τοῦ Ἕκτορος. A heeft een accusativus: wie die kiest, denkt aan een lijdend voorwerp. B draait de vergelijking om: Hektor is sterker dan ik (ἐμοῦ is genitivus van ἐγώ). C heeft een superlativus: de sterkste. Doorvraag: wie zou deze zin in de Ilias kunnen zeggen? (Achilles)

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

V E R T A L E N

4

Vertaal in goed Nederlands.

Ὁ Ἀχιλλεὺς ἀνδρειότερος ἦν τοῦ Ἕκτορος.

Vertaling: Achilles was dapperder dan Hektor. Wie 'dapperder van Hektor' vertaalt, heeft de genitivus herkend; vraag dan om goed Nederlands. Doorvraag: zeg dezelfde zin met ἤ (ἢ ὁ Ἕκτωρ).

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

T O E P A S S I N G

★ 5

Vertaal in goed Nederlands.

Οἱ κριταὶ ἔλεξαν· «Ὁ Ὀδυσσεὺς σοφώτερός ἐστι τῶν ἄλλων Ἑλλήνων.»

Vertaling: de juryleden zeiden: 'Odysseus is slimmer dan de andere Grieken.' τῶν ἄλλων Ἑλλήνων is een genitivus van vergelijking in het meervoud. ἔλεξαν is de aoristus meervoud van λέγω. Extra voor snelle leerlingen: maak er een superlativus van (σοφώτατός ἐστι τῶν Ἑλλήνων).

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Veel Nederlandse woorden komen uit woorden die je vandaag leerde.

ὁ λόγος

woord, redenering

logica, dialoog, biologie

ὁ κριτής

rechter, beoordelaar

criticus, kritiek

ἡ χείρ

hand

chirurg

Grieks in het Nederlands: de uitgang -logie (biologie, de leer van het leven, βίος) komt van λόγος. Een dialoog is een gesprek tussen (δια-) mensen. Een criticus beoordeelt, net als de jury in de tekst. Een chirurg is letterlijk iemand die met de hand werkt (χείρ + ἔργον). Doorvraag: noem nog drie schoolvakken op -logie. Image credit: LessonUp

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

T O E P A S S I N G

6

Odysseus wint met woorden, niet met kracht. Wanneer zijn woorden volgens jou sterker dan spierkracht?

Reflectie: er is geen goed of fout antwoord. Mogelijke punten: bij ruzie, in de politiek, in de rechtszaal, bij een sollicitatie. Je kunt ook de andere kant bespreken: Ajax vindt het oneerlijk dat praten meer telt dan doen. Wie heeft volgens de klas gelijk? Dat komt terug in tekst 12C.

L E S 1 2   ·   D E H E L D A J A X

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

De strijd om de wapens vertellen

2

Genitivus van vergelijking vertalen

3

ἤ omzetten in een genitivus

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tekst 12C

Ajax' laatste daad

Ajax kan zijn nederlaag niet verdragen. Hij wil wraak, maar zijn plan loopt heel anders af dan hij denkt.

G R A M M A T I C A

Herhaling: comparativus, superlativus en genitivus van vergelijking

Vooruitblik: 12C Ajax' laatste daad. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp