Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS)
Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS)
Wat weet je al over borderline persoonlijkheidsstoornis?
Wat is borderline persoonlijkheidsstoornis?
De term “borderline” werd voor het eerst gebruikt in 1938 door
de psychoanalyticus Adolph Stern. Hij gebruikte deze term om een groep patiënten te beschrijven die zich “op de grens” van psychose en neurose bevonden.
Pas sinds de jaren negentig is borderline opgenomen in DSM V,
waardoor sommigen de stoornis minder serieus nemen.
Persoonlijkheidsstoornissen zijn ingedeeld in drie clusters: A (‘vreemd, excentriek’), B (‘dramatisch, emotioneel, impulsief’) en C (‘angstig’).
Borderline is een cluster B-persoonlijkheidsstoornis.
Factoren die bijdragen aan borderline
Genetische aanleg: Erfelijkheid kan een rol spelen bij de ontwikkeling van borderline.
Biologische factoren: Er zijn aanwijzingen dat bepaalde biologische factoren, zoals afwijkingen in hersenstructuren en neurotransmitters een rol kunnen spelen bij borderline.
Omgevingsfactoren: Traumatische ervaringen in de vroege kindertijd, zoals mishandeling, verwaarlozing of verlies van een ouder.
Psychologische factoren: Mensen met borderline hebben vaak moeite met het reguleren van hun emoties en het hanteren van stress. Dit kan samenhangen met een verhoogde gevoeligheid voor emotionele prikkels..
Is er vaak sprake van comorbiditeit?
(= het gelijktijdig voorkomen van twee of meer aandoeningen bij een persoon.)
Ja, er is regelmatig sprake van een overlap of comorbiditeit tussen Borderline Persoonlijkheidsstoornis en andere stoornissen, waaronder autismespectrumstoornis (ASS).
Een goede differentiële diagnose is essentieel: het is belangrijk dat psychologen of psychiaters zorgvuldig kijken naar de oorsprong van gedragspatronen.
Persoonlijkheidskenmerken van borderline
Extreme verlatingsangst.
Instabiele relaties.
Negatief zelfbeeld.
Chronisch gevoel van leegte.
Suïcidale neigingen of zelfbeschadiging.
Extreme stemmingswisselingen.
Bijzonder impulsief en schadelijk gedrag.
Dissociatie en paranoïde ideeën
Getallen en percentages
Wereldwijd wordt geschat dat ongeveer 1 tot 2% van de bevolking een borderline persoonlijkheidsstoornis heeft. Dat komt neer op tientallen miljoenen mensen wereldwijd.
In Nederland hebben ongeveer 150.000 tot 200.000 mensen
de officiële diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis.
Het wordt vaker gediagnosticeerd bij vrouwen (72,6 %) dan bij mannen
(27,4 %)
Waaraan is een persoon met borderline in een klassituatie te herkennen?
Een persoon met borderline kan in een klassituatie op-
vallen door sterke stemmingswisselingen, impulsief
gedrag of moeite met autoriteit en regels. Daarnaast
kan hij of zij extreem reageren op (vermeende) afwijzing,
wisselend contact zoeken met docenten en mede-
leerlingen (van idealisering tot afwijzing), en moeite
hebben met het reguleren van emoties of stress, vooral
bij feedback of conflicten.
Emotiewisselingen
Emotiewisselingen bij personen met borderline zijn vaak heftig, plotseling en kortdurend. Ze kunnen binnen enkele uren of zelfs minuten wisselen tussen intense gevoelens zoals blijdschap, woede, verdriet of angst, vaak als reactie op gebeurtenissen die door anderen als klein of onbeduidend worden ervaren.
Deze emoties voelen voor de persoon zelf vaak
overweldigend en oncontroleerbaar, wat kan leiden tot impulsief gedrag.
Borderline en liegen
Liegen bij mensen met borderline komt voor, maar is meestal geen opzettelijke manipulatie. Het ontstaat vaak uit angst voor afwijzing, schaamte, impulsiviteit of moeite om realiteit en gevoelens goed te onderscheiden. Het is belangrijk dit gedrag te begrijpen als een uiting van innerlijke strijd, niet als kwaadaardigheid.
Liegen is niet persé een kenmerk van borderline, en
niet iedereen met borderline liegt.
Borderline en aandacht vragen
Eén van de vooroordelen die over ‘borderliners’
bestaat is dat ze zoveel aandacht vragen.
Aandacht vragen bij mensen met borderline komt vaak voort uit een diepe angst om verlaten te worden of zich niet gezien te voelen. Dit gedrag kan intens of dramatisch overkomen, maar is meestal een manier om steun, veiligheid en verbondenheid te zoeken in een wereld die voor hen onvoorspelbaar en emotioneel verwarrend aanvoelt.
Behandelingsopties voor BPS
Dialectische gedragstherapie (DGT).
Schematherapie.
Ondersteunende medicatie.
Dialectische gedragstherapie (DGT)
Dialectische gedragstherapie (DGT) is een behandelvorm
speciaal ontwikkeld voor mensen met borderline
persoonlijkheidsstoornis. Het combineert acceptatie
(zoals mindfulness) met verandering (zoals het aanleren van nieuwe vaardigheden), gericht op het reguleren van emoties, verbeteren van relaties en voorkomen van impulsief gedrag. De therapie bestaat vaak uit individuele gesprekken, groepstraining en telefonische ondersteuning om in moeilijke momenten te helpen.
Schematherapie
Schematherapie voor borderline richt zich op het herkennen en veranderen van diepgewortelde patronen (schema’s) die zijn ontstaan door negatieve ervaringen in de jeugd. De therapie helpt cliënten om beter om te gaan met emoties, relaties en zelfbeeld door middel van technieken
uit cognitieve gedragstherapie, hechtingstheorie en ervarings-
gerichte werkvormen. Doel is om gezondere manieren van
denken, voelen en handelen te ontwikkelen en de sterke
emotionele wisselingen te verminderen.
Ondersteunende medicatie
Er is geen specifieke medicatie voor borderline, maar ondersteunende medicatie kan helpen bij het verminderen van symptomen zoals stemmingswisselingen, impulsiviteit of angst. Vaak worden antidepressiva, stemmingsstabilisatoren of antipsychotica voorgeschreven, afhankelijk van de klachten.
Hoe ga je om met studenten met borderline in de klas?
Als docent kun je het beste omgaan met studenten met
borderline door duidelijkheid, structuur en voorspelbaar-
heid te bieden. Wees consequent in je communicatie, stel
heldere grenzen en reageer kalm en empathisch op emotionele uitbarstingen of stemmingswisselingen. Belangrijk is ook om een stabiele en veilige relatie op te bouwen, zonder te veel meegezogen te worden in extreme emoties of conflicten.
Zorg ook voor het trekken van één lijn met je collega's!
Wat te doen als je een vermoeden van borderline hebt?
Als je vermoedt dat een student borderline heeft, is het belangrijk om zorgvuldig en professioneel te handelen.
Ga niet zelf diagnosticeren, maar observeer het gedrag en leg je zorgen op een respectvolle manier vast. Bespreek je observaties met een zorgcoördinator, mentor of schoolpsycholoog, zodat er passende ondersteuning ingeschakeld kan worden.
Alleen een psycholoog of psychiater kan een diagnose vaststellen.
De Borderlinetest
In deze test staan kenmerken beschreven die kunnen voorkomen bij een borderline persoonlijkheidsstoornis. De test bestaat uit 9 stellingen. Lees de stellingen goed door. Als je jezelf in een stelling herkent kies je voor "Ja", anders kies je voor "Nee".
Het is geen wetenschappelijke test en uit de test volgt geen diagnose. Alleen een psycholoog of psychiater kan een diagnose vaststellen.
Ook te doen op: www.borderlinetest.nl
Mijn stemming wisselt en kan snel omslaan. Ik kan emotioneel reageren op situaties. Ik voel mij bijvoorbeeld erg somber, prikkelbaar of angstig.
Ja
Nee
Ik merk dat ik vaak bezig ben te voorkomen dat anderen mij in de steek laten.
Ja
Nee
Mijn relaties met anderen zijn vaak intens en niet stabiel. Mijn gevoel naar de ander kan wisselen. Het ene moment kan het voelen of iemand mijn wereld compleet maakt en het andere moment kan ik diegene onuitstaanbaar vinden.
Ja
Nee
Ik kan soms een intense woede ervaren of ik vind het moeilijk mijn boosheid te beheersen.
Ja
Nee
Ik ervaar vaak een gevoel van leegte.
Ja
Nee
Het beeld dat ik van mezelf heb en wat ik wil in het leven wisselt regelmatig.
Ja
Nee
Als ik stress heb, kan ik achterdochtig worden naar anderen of me onwerkelijk voelen.
Ja
Nee
Ik heb terugkerende gedachten aan de dood, dreig wel eens mezelf iets aan te doen of doe mezelf pijn.
Ja
Nee
Ik kan me impulsief gedragen met dingen die schadelijk voor me kunnen zijn, bijvoorbeeld met geld smijten, snel wisselende seksuele contacten, middelenmisbruik, roekeloos autorijden en eetbuien.
Ja
Nee
Lesson title
Learning objective
Bedankt voor uw aandacht!