Ben jij ondernemend?
Ben jij ondernemend?
De les opent vanuit de herkenbare situatie dat leerlingen producten kopen en prijzen zien, maar vaak niet weten hoe die prijs ontstaat. De centrale lijn is: hoe denk en reken je als ondernemer?
Wat heb je nodig voor de economieles?
Pincode boek 7e editie VMBO-T4
Schrift, pen, REKENMACHINE
En natuurlijk heel veel motivatie!!
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe een ondernemer waarde toevoegt, kosten berekent en de verkoopprijs van een product bepaalt.
This item has no instructions
Welk woord past volgens jou bij ondernemend zijn?
Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen kort toelichten waarom ze dat woord kiezen en koppel daarna naar waarde toevoegen, kosten en prijzen berekenen.
Toegevoegde waarde
Een ondernemer maakt een product of dienst meer waard
Dat heet toegevoegde waarde
Door bewerken, verpakken, vervoeren of verkopen ontstaat extra waarde
Gebruik een eenvoudig voorbeeld: meel wordt brood, en brood heeft voor consumenten meer waarde dan losse grondstoffen.
Hoe ontstaat waarde?
Toegevoegde waarde ontstaat wanneer een ondernemer iets doet waardoor klanten er meer voor willen betalen. Dat kan door een product te maken, te verbeteren, op de juiste plek te verkopen of goede service te bieden.
Benadruk dat waarde niet alleen in het product zelf zit, maar ook in gemak, tijdswinst en service.
Productiefactoren
Arbeid: mensen die werken = loon
Natuur: grondstoffen en ruimte = pacht
Kapitaal: machines, gebouwen, geld = rente en huur
Ondernemerschap: ideeën en risico nemen = winst
Houd dezelfde termen steeds aan. Leg uit dat zonder deze productiefactoren productie niet goed mogelijk is.
Productiefactoren in de praktijk
Een snackbar heeft personeel nodig: arbeid
Aardappelen en olie komen uit de natuur
Frituur, pand en kassa zijn kapitaal
De eigenaar organiseert alles: ondernemerschap
Koppel terug naar een bekende lokale onderneming. Zo zien leerlingen dat economische begrippen in gewone bedrijven terugkomen.
Welke productiefactor is de frituur in een snackbar?
Arbeid
Kapitaal
Natuur
Ondernemerschap
Sluit aan op het snackbarvoorbeeld. Veel leerlingen kiezen arbeid of ondernemerschap, maar een frituur is een machine en dus kapitaal.
Begrippen uit het eerste deel
Een ondernemer zorgt voor toegevoegde waarde als klanten meer willen betalen voor een product of dienst. Om te produceren zijn productiefactoren nodig, zoals arbeid en natuur. Machines en gebouwen horen bij kapitaal.
Controleer of leerlingen de kernwoorden niet alleen herkennen, maar ook in de juiste context plaatsen.
Kosten van een bedrijf
Een ondernemer maakt kosten om te kunnen verkopen
Er zijn variabele kosten en vaste kosten
Dat verschil is belangrijk voor de winst
This item has no instructions
Variabele kosten
Variabele kosten veranderen mee met de productie of verkoop
Meer producten maken → meer variabele kosten
Voorbeelden: grondstoffen, verpakking, stroom per productie, inkoop van artikelen
Noem dat variabele kosten vaak per stuk of per bestelling toenemen.
Vaste kosten
Vaste kosten blijven in een periode ongeveer gelijk
Ook als je tijdelijk minder verkoopt
Voorbeelden: huur, verzekeringen, abonnementen, vast loon
Maak duidelijk dat 'vast' niet betekent voor altijd hetzelfde, maar meestal gelijk binnen een bepaalde periode.
Vaste of variabele kosten?
Denk steeds na: verandert deze kost direct mee met het aantal producten? Zo ja, dan is het een variabele kost. Blijft de kost in die periode gelijk, dan is het een vaste kost.
Veel leerlingen verwarren inkoopkosten met vaste kosten. Benadruk de koppeling met aantal producten.
Welke kost verandert direct mee met het aantal producten?
Huur
Verzekering
Inkoop
Abonnement
De juiste keuze is inkoop, omdat die toeneemt als je meer producten verkoopt of maakt.
Vaste en variabele kosten
Een ondernemer heeft variabele kosten die meegaan met productie of verkoop. Bij meer verkoop stijgen bijvoorbeeld de grondstoffen. Vaste kosten blijven in een periode ongeveer gelijk, zoals huur of verzekeringen.
Laat leerlingen benoemen waarom grondstoffen niet vast zijn: ze hangen af van het aantal producten.
Investeren
Investeren is geld uitgeven aan iets dat langer meegaat
Bijvoorbeeld een machine, oven, bestelbus of computer
Een investering helpt het bedrijf in de toekomst
Maak het verschil duidelijk tussen gewone dagelijkse kosten en een investering.
Waarom investeren?
Sneller of goedkoper produceren
Betere kwaliteit leveren
Meer klanten bedienen
Klaar zijn voor groei van het bedrijf
This item has no instructions
Afschrijving
Een investering gaat niet oneindig mee
Daarom verdeel je de kosten over meerdere jaren
Dat heet afschrijving
Leg uit dat een machine elk jaar een deel van haar waarde verliest door gebruik en ouder worden.
Afschrijving berekenen
Afschrijving per jaar = (aanschafwaarde - restwaarde) / aantal jaren
Aanschafwaarde: prijs bij aankoop
Restwaarde: waarde aan het einde
Aantal jaren: gebruiksduur
Gebruik exact deze formule, omdat die later nodig is bij kostprijsberekeningen.
Voorbeeld afschrijving
Een machine kost €10.000.
De restwaarde is €2.000.
De gebruiksduur is 4 jaar.
(10.000 - 2.000) / 4 = €2.000 afschrijving per jaar
Wijs erop dat niet de hele aanschafwaarde wordt verdeeld, maar alleen het deel dat 'verbruikt' wordt.
Wat is een investering?
Geld voor huur
Geld voor reclame
Geld voor voorraad
Geld voor een machine
Een investering is geld uitgeven aan iets dat langer meegaat. De andere opties zijn gewone kosten in de bedrijfsvoering.
Afschrijving begrijpen
Bij afschrijving verdeel je de kosten van een investering over meerdere jaren. Je rekent met de aanschafwaarde, de restwaarde en de gebruiksduur. Zo bereken je de kosten per jaar.
Dit checkt begrip van de formule zonder direct een hele som te laten maken.
Hoe reken je de afschrijving per jaar uit?
Bespreek dat een goed antwoord benoemt: aanschafwaarde min restwaarde delen door aantal jaren. Bij het voorbeeld is dat 10.000 - 2.000 = 8.000 en 8.000 / 4 = 2.000 per jaar.
Kostprijs per product
De kostprijs per product is wat één product het bedrijf kost
Daarin tel je kosten mee die bij de productie horen
De kostprijs is de basis voor de verkoopprijs
This item has no instructions
Kostprijs berekenen
Kostprijs per product =
(vaste kosten + variabele kosten) / aantal producten
Vaste kosten + variabele kosten = totale kosten
Benadruk dat afschrijving vaak via de vaste kosten in de kostprijs terechtkomt.
Voorbeeld kostprijs
Totale kosten voor een productie zijn €1.200.
Er worden 300 producten gemaakt.
Kostprijs per product = 1.200 / 300 = €4
Koppel terug: als je de kostprijs kent, kun je nadenken over winst en verkoopprijs.
Wat is de kostprijs per product bij €1.200 en 300 stuks?
€3
€4
€5
€6
De berekening is 1.200 / 300 = 4. Let op dat leerlingen niet vermenigvuldigen.
Kostprijs berekenen
De kostprijs per product laat zien wat één product het bedrijf kost. Je berekent die door de totale kosten te delen door het aantal producten.
Laat leerlingen de formule hardop verwoorden: totale kosten gedeeld door aantal producten.
Van inkoop naar verkoop
Een winkel koopt producten in voor een inkoopprijs
Daarna komt er een brutowinstopslag bij
Zo ontstaat de verkoopprijs exclusief btw
verkoopprijs inclusief btw noemen consumentenprijs
Gebruik hier consequent het woord brutowinstopslag, omdat dit in methodes en toetsing vaak zo staat.
Brutowinstopslag
De brutowinstopslag is het bedrag of percentage boven op de inkoopprijs
Daarmee betaalt de ondernemer kosten terug en verdient hij winst
Zonder opslag kan een bedrijf meestal niet blijven bestaan
Je hoeft hier het verschil met nettowinst nog niet uit te diepen; houd de focus op prijsopbouw.
Prijs opbouwen
Inkoopprijs → brutowinstopslag → verkoopprijs exclusief btw → btw → verkoopprijs inclusief btw
Deze keten is de kern van het laatste deel van de les. Laat leerlingen zien dat btw pas aan het einde wordt toegevoegd.
Prijs exclusief en inclusief btw
Prijs exclusief btw: prijs zonder belasting
Prijs inclusief btw: prijs met belasting erbij
Consumenten zien meestal de prijs inclusief btw
Houd het begrip eenvoudig en praktisch: wat ziet een klant in de winkel?
Inclusief btw berekenen
Bij 21% btw geldt:
Prijs inclusief btw = prijs exclusief btw × 1,21
Voorbeeld:
€50 × 1,21 = €60,50
Als de klas btw-percentages kent, kun je kort noemen dat niet alles 21% is, maar werk in deze les met één vast percentage voor duidelijkheid.
Exclusief btw berekenen
Bij 21% btw geldt:
Prijs exclusief btw = prijs inclusief btw / 1,21
Voorbeeld:
€121 / 1,21 = €100
Veel leerlingen trekken foutief 21% af. Benadruk dat je terugrekent door te delen door 1,21.
Van ondernemer naar prijs
Een ondernemer voegt waarde toe met productiefactoren, maakt kosten, investeert in bedrijfsmiddelen, berekent de kostprijs en bouwt daarna de verkoopprijs op. Zo wordt duidelijk hoe een product uiteindelijk in de winkel geprijsd is.
Dit is de inhoudelijke landing van de les: ondernemerschap is keuzes maken én rekenen.
Wat tel je eerst op bij de inkoopprijs?
Btw
Korting
Restwaarde
Brutowinstopslag
Volgens de prijsopbouw komt eerst de brutowinstopslag en pas daarna de btw.
Van inkoop naar verkoopprijs
Een winkel start met de inkoopprijs. Daar komt de brutowinstopslag bij. Dan ontstaat de verkoopprijs exclusief btw. Daarna tel je btw erbij op voor de consumentenprijs.
Controleer of leerlingen de volgorde van de prijsopbouw goed hebben.
Wat heb jij vandaag het beste geleerd?
Vrije reflectie. Mogelijke antwoorden: toegevoegde waarde, verschil tussen vaste en variabele kosten, afschrijving, kostprijs, btw terugrekenen.
Welk onderdeel hielp jou het meest begrijpen?
Vrije reflectie op leerproces. Laat leerlingen concreet zijn: voorbeeldsom, uitleg met schema, voorbeeld van snackbar, samen oefenen.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Vrije reflectie. Gebruik antwoorden om te bepalen wat nog herhaald moet worden, bijvoorbeeld afschrijving of btw-berekeningen.
Aan het werk!
Opdracht:
1 en 2 blz 74
Opdracht:
3,5 en 6 blz 75
Opdracht:
7, 8 9 en 10 blz 77
This item has no instructions
Begrippen
toegevoegde waarde - extra waarde die een ondernemer aan een product of dienst geeft
productiefactoren - middelen die nodig zijn om te produceren
arbeid - werk dat mensen doen in een bedrijf
natuur - grondstoffen en ruimte die bij productie worden gebruikt
kapitaal - machines, gebouwen en geld die een bedrijf gebruikt
ondernemerschap - het organiseren van een bedrijf en het nemen van risico
variabele kosten - kosten die veranderen met de productie of verkoop
This item has no instructions
Begrippen
vaste kosten - kosten die in een periode ongeveer gelijk blijven
investeren - geld uitgeven aan iets dat langer meegaat in het bedrijf
afschrijving - het verdelen van de kosten van een investering over meerdere jaren
kostprijs per product - de kosten van één gemaakt of verkocht product
inkoopprijs - de prijs waarvoor een winkel een product inkoopt
brutowinstopslag - bedrag of percentage dat boven op de inkoopprijs komt
btw - belasting die wordt toegevoegd aan de verkoopprijs
This item has no instructions