NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Nederland 1948-1978: mensen
Examenstof geschiedenis havo
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Nederland 1948-1978: mensen
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Nederland 1948-2008, leidende vraag 1 (tweede deel); KA 46, 48, 49. Image credit: Jack de Nijs / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe jongeren, vrouwen en migranten de Nederlandse samenleving tussen 1948 en 1978 veranderden.
This item has no instructions
Welke groepen veranderden Nederland tussen 1948 en 1978?
Verwacht: jongeren, hippies, provo's, vrouwen, gastarbeiders, Surinamers, Indonesiërs. Gebruik ze als ophaak: eerst jongeren, dan vrouwen, dan migratie. Dit deel sluit aan op de les over welvaart en ontzuiling.
Hippies op de trappen van het Nationaal Monument op de Dam, Amsterdam, 7 maart 1972
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Een eigen jongerencultuur
Jongeren kregen meer vrije tijd en meer geld
Een deel van hen volgde steeds langer onderwijs
Zo ontstond een eigen jongerencultuur
Popmuziek uit Engeland en de Verenigde Staten gaf die cultuur een stem
KA 48. Dit is een gevolg van de toenemende welvaart en de ontzuiling uit het eerste deel. Veelgemaakte fout: denken dat jongeren al voor de oorlog een eigen cultuur hadden; de jeugd had nu pas zoveel vrije tijd en geld. Image credit: Rob Croes / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Nozems op bromfietsen, 7 april 1965
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
De nozems
Vanaf het eind van de jaren 1950 ontstonden jongerenbewegingen
De nozems waren daar een voorbeeld van
Popmuziek uit Engeland en de VS speelde een rol
Hun stijl en gedrag vielen op in het straatbeeld
KA 48. De nozems zijn de eerste jongerenbeweging in de syllabus. De foto toont nozems met bromfietsen in 1965. Veelgemaakte fout: nozems en provo's door elkaar halen. De nozems vielen vooral op door hun stijl, de provo's zetten zich actief af tegen de samenleving. Image credit: Jack de Nijs / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Provo-aanhangers op het Amstelveld in Amsterdam, 1 juni 1966
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Provo's en hippies
In de jaren 1960 verzetten provo's en hippies zich tegen de consumptiemaatschappij
Ze bespotten het gezag van oudere generaties
Ze eisten meer inspraak
KA 48. Inspraak: meebeslissen over zaken die je aangaan. De consumptiemaatschappij kwam uit het eerste deel: hoge lonen, veel kopen. Veelgemaakte fout: denken dat provo's en hippies tegen welvaart zelf waren; ze verzetten zich tegen de consumptiemaatschappij en het gezag. Image credit: Jack de Nijs / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Wat betekent inspraak?
Zelf je eigen geld verdienen
Meebeslissen over zaken die je aangaan
Zelfstandig een eigen huis kopen
Meedoen aan een jongerenbeweging
Inspraak is meepraten en meebeslissen. Verwachte fout: inspraak koppelen aan geld of wonen.
Vul in
Eind jaren 1950 waren de nozems een jongerenbeweging; in de jaren 1960 eisten provo's en hippies meer inspraak.
Verwachte fout: nozems en provo's omwisselen. Nozems eind jaren 1950, provo's en hippies jaren 1960.
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Een einde aan handelingsonbekwaamheid
In 1956 kwam een einde aan de wettelijke handelingsonbekwaamheid van getrouwde vrouwen
Daarvoor konden zij niet zelfstandig juridische beslissingen nemen
Vrouwen kregen meer rechten
KA 48. Handelingsonbekwaam: wettelijk niet in staat om zelfstandig rechtshandelingen te verrichten, bijvoorbeeld een contract sluiten. Veelgemaakte fout: 1956 verwarren met het vrouwenkiesrecht, dat is veel ouder.
Dolle Mina's demonstreren op het Binnenhof tegen het uitblijven van crèches, 18 november 1970
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
De tweede feministische golf
Feministes van de tweede feministische golf streden voor gelijke rechten en kansen
Voorbeelden zijn Man Vrouw Maatschappij en Dolle Mina
Ze voerden actie tegen ongelijke behandeling
KA 48. De foto toont een actie van Dolle Mina in 1970 bij het Binnenhof in Den Haag voor crèches. Veelgemaakte fout: denken dat de feministes van de tweede golf alleen om het stemrecht streden. Image credit: Rob Mieremet / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Twee vrouwen bekijken een affiche van Man Vrouw Maatschappij, Utrecht, 22 mei 1975
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Pil, scheiding en onderwijs
De anticonceptiepil werd ingevoerd en geaccepteerd
Er kwam nieuwe echtscheidingswetgeving
Meisjes namen steeds vaker deel aan het onderwijs
Dit zorgde voor grote, soms plotselinge veranderingen
KA 48. Let op tempo: de syllabus noemt deze veranderingen groot en soms plotseling. De foto toont een affiche van Man Vrouw Maatschappij op een manifestatie in Utrecht in 1975. Veelgemaakte fout: de pil als enige oorzaak zien. Image credit: Fotograaf onbekend / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Waarvoor streden feministes van de tweede golf?
Het herstel van de verzuilde verhoudingen
Meer inspraak voor jongeren op school
Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
Het recht op gezinshereniging
Gelijke rechten en kansen. Verwachte fout: inspraak, dat hoort bij provo's en hippies.
Wat veranderde er in 1956 voor getrouwde vrouwen?
Goed: hun wettelijke handelingsonbekwaamheid eindigde, ze konden zelfstandig juridische beslissingen nemen. Verwachte fout: stemrecht noemen.
Vertrek van emigranten met de Johan van Oldenbarnevelt uit Amsterdam, 1 november 1956
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Nederland als emigratieland
Begin jaren 1950 was Nederland een emigratieland
Mensen trokken naar Australië, Nieuw-Zeeland en Canada
Dit past bij de naoorlogse tijd
KA 49. Emigratie: je land verlaten om elders te gaan wonen. De foto toont het vertrek van emigranten op een schip uit Amsterdam in 1956. Veelgemaakte fout: denken dat Nederland altijd een land was waar migranten naartoe kwamen. Image credit: Wim van Rossem / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Aankomst van Surinamers op Schiphol, 8 september 1975
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Dekolonisatie en migratie
De dekolonisatie van Indonesië (1949) en Suriname (1975) bracht migranten naar Nederland
Hun komst was al dan niet vrijwillig
Hier ontstond een groeiende groep nieuwe Nederlanders
KA 46 en 49. De foto toont Surinamers die op 8 september 1975 op Schiphol aankomen. Veelgemaakte fout: de dekolonisatie van Indonesië en Suriname op één jaar zetten: 1949 en 1975 liggen ver uit elkaar. Image credit: Hans Peters / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Italiaanse gastarbeiders in Twente lezen Nederlandse kranten, 1964
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Gastarbeiders
Vanaf de jaren 1950 huurden werkgevers arbeidskrachten in uit Zuid-Europa
Vanaf de jaren 1960 werden gastarbeiders geworven, later ook uit Turkije en Marokko
Later kregen zij recht op gezinshereniging
Zo ontstond een pluriforme en multiculturele samenleving
KA 49. Een pluriforme en multiculturele samenleving is een samenleving met veel verschillende groepen en culturen. De foto toont Italiaanse gastarbeiders in Twente in 1964. Veelgemaakte fout: Turkije en Marokko noemen als eerste herkomstlanden: eerst kwamen gastarbeiders uit Zuid-Europa. Image credit: Fotograaf onbekend / Rijksvoorlichtingsdienst, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Vul in
Vanaf de jaren 1960 huurden werkgevers gastarbeiders in; zij kregen later recht op gezinshereniging in Nederland.
Verwachte fout: dekolonisatie, dat betreft Indonesië en Suriname.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1949, 1956, eind jaren 1950, jaren 1960, 1975. Verwachte fout: de nozems voor 1956 plaatsen.
Welk deel vond je het lastigst?
Jongerencultuur en jongerenbewegingen
De positie van vrouwen
Emigratie en dekolonisatie
Gastarbeiders en gezinshereniging
Herhaal het deel met de meeste stemmen.
Welke verandering had volgens jou het grootste effect?
Elk antwoord met een beargumenteerde keuze is goed: bijvoorbeeld de jongerencultuur, de positie van vrouwen of de komst van migranten. Let op een verwijzing naar een begrip uit de les.
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Begrippen (1/2)
jongerencultuur: Eigen cultuur van jongeren, met meer vrije tijd, geld en popmuziek
nozems: Jongerenbeweging vanaf het eind van de jaren 1950
provo's: Jongeren die zich in de jaren 1960 verzetten tegen de consumptiemaatschappij
inspraak: Meebeslissen over zaken die je aangaan
handelingsonbekwaamheid: Wettelijk niet zelfstandig juridisch kunnen handelen, tot 1956 voor getrouwde vrouwen
This item has no instructions
NEDERLAND 1948-2008 · 1948-1978
Begrippen (2/2)
tweede feministische golf: Beweging voor gelijke rechten en kansen, met Man Vrouw Maatschappij en Dolle Mina
emigratie: Je land verlaten om elders te gaan wonen
dekolonisatie: Het onafhankelijk worden van koloniën, zoals Indonesië en Suriname
gastarbeiders: Buitenlandse arbeidskrachten die werkgevers vanaf de jaren 1960 inhuurden
gezinshereniging: Het recht om gezinsleden naar Nederland te laten komen
This item has no instructions