Les 6 Erikson, ToM en morele ontwikkeling (2026)

Ontwikkeling en Opvoeding
College 6

1 / 31
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 31 slides, with text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Ontwikkeling en Opvoeding
College 6

Programma

  • Erikson

  • Theory of mind

  • Maken kruiswoordpuzzel

  • Morele ontwikkeling: Kohlberg


Erik Erikson (1902-1994)



Erik Erikson: Ontwikkelingspsycholoog

Psychosociale ontwikkeling: Ontwikkeling op sociaal en emotioneel gebied. De ontwikkeling van je psychosociale ontwikkeling heeft invloed op jouw persoonlijkheid en aangaan sociale relaties.


Erikson’s theory  8 stadia, elk met een specifiek psychosociale crisis of uitdaging die opgelost moet worden.



Van geboorte tot de ouderdom. De ontwikkeling loopt het hele leven door.

Eriksons psychosociale stadia

Vertrouwen vs wantrouwen 0-18 mnd

6

Peuterfase: Autonomie vs schaamte en twijfel
1,5-3 jaar

7

Kleuterfase: Initiatief vs schuldgevoel 3-6 jaar

8

Basisschoolfase: Vlijt vs. Minderwaardigheid (6-12 jaar)

9

Adolescentiefase

Identiteit vs identiteitsverwarring 12 – 18 jaar

Theory of Mind

https://www.youtube.com/watch?v=tkLRR2waiRw


Theory of Mind

  • Vermogen om in een ander te kunnen verplaatsen.

  • Het heeft ook invloed op het zelfbewustzijn. Het kunnen omgaan met je eigen gedachten en gevoelens.

  • Het heeft invloed op hoe open een persoon staat voor nieuwe ervaringen.

  • Het heeft invloed op ethisch rederneren: Moreel kompas.


Koppeling tussen Erikson en ToM

Hoewel Erikson en ToM verschillende theoretische kaders hebben, zijn er interessante verbanden tussen de twee:

  1. Stadia van Ontwikkeling: De vroege stadia van Erikson (bijvoorbeeld "Initiatief vs. Schuldgevoel" en "Vlijt vs. Minderwaardigheid") overlappen met de periode waarin kinderen hun Theory of Mind ontwikkelen. Deze overlap kan van invloed zijn op hoe kinderen sociale relaties en empathie vormen.

  2. Sociale Relaties en Empathie: In de latere stadia van Erikson (bijvoorbeeld "Identiteit vs. Rolverwarring" en "Intimiteit vs. Isolement") zijn sociale relaties en empathie van cruciaal belang. Een goed ontwikkelde Theory of Mind kan jongeren en volwassenen helpen om diepere en betekenisvollere relaties aan te gaan.

  3. Persoonlijke Identiteit: Tijdens de adolescentie, wanneer jongeren bezig zijn met identiteitsvorming (Identiteit vs. Rolverwarring), speelt het begrip van zichzelf en anderen (ToM) een belangrijke rol in het begrijpen van hun plaats in de sociale wereld.

In essentie helpt Theory of Mind bij het begrijpen van de sociale omgeving, wat van invloed kan zijn op de manier waarop individuen de psychosociale uitdagingen en stadia van Erikson doorlopen.


Welke kritiek was er op de theorie van Erikson?

  • Verlopen de 8 fases in dezelfde volgorde? Of afhankelijk van culturele normen?

  • Eigen klinische waarnemingen (maar wel ondersteund door onderzoek).

  • Te weinig aandacht voor individuele verschillen.

Erikson: 1902-1994

Pauze

5 min

Maken kruiswoordpuzzel

Opvoedstijlen

Autoritair

Permissief

Autoritatief

Onverschillig

Oefening opvoedstijlen

  • Welke opvoedstijl hebben jouw ouders gehanteerd?

  • Hoe zou je je eigen

kinderen willen opvoeden?


  • Is een specifieke opvoedstijl een risicofactor/beschermende factor voor toekomstige problematiek?

Morele ontwikkeling

Morele ontwikkeling is het proces waarin een persoon leert onderscheid maken tussen goed en kwaad en leert handelen volgens waarden, normen en morele principes.

Lawrence Kohlberg: morele ontwikkeling

Amerikaanse psycholoog bouwde voort op werk Piaget

Heinzdilemma:


‘Een vrouw is ernstig ziek. Er is een medicijn maar dat wordt alleen verkocht voor 10.000 euro. De productiekosten liggen veel lager. De man van de vrouw krijgt het niet voor minder maar hij krijgt het geld ook niet bij elkaar. Zijn vrouw kan sterven. Wat moet hij doen?’


Wat zou jij doen??


Fase 1 en 2: preconventionele moraliteit


Fase 1                      

Egocentrisch (Straf/pijn vermijden)                               

Heinz steelt het medicijn niet, want anders zou hem een gevangenisstraf te wachten staan. Hij gehoorzaamt de autoriteiten.


Fase 2

Kosten/baten afweging (Beloning)

Heinz steelt het medicijn, hij zal zich veel gelukkiger voelen als hij zijn vrouw kan redden van de dood.



Fase 3 en 4: conventionele moraliteit


  • Fase 3. 

‘Het brave kind’ moraal (Acceptatie) 

Heinz steelt het medicijn omdat zijn vrouw het verwacht, hij is loyaal.


  • Fase 4. 

Orde- en wetshandhaving moraal (Regels respecteren)                           

Heinz steelt het medicijn niet omdat de wet diefstal verbiedt.

Fase 5 en 6: postconventionele moraliteit (principiële moraliteit)  

  • Fase 5

Sociaal contract moraal (Maatschappelijk welzijn)

Heinz steelt het medicijn want iedereen heeft een recht op leven, ongeacht de wet.


  • Fase 6

Ethische principes moraal (Rechtvaardigheid) (Ghandi, Jezus, Mohammed)

Heinz steelt het medicijn omdat het leven van een mens redden een veel fundamentelere waarde is dan het eigendomsrecht van een ander.

Fases van morele ontwikkeling

Wat was de kritiek van Gilligan op Kohlberg?

  • Mannelijke bias: mannelijke ethiek principes van rechtvaardigheid en eerlijkheid.

  • Moraliteit voor vrouwen: sociale relaties (opofferen voor de ander)

    • Zij komen dus vaak niet verder dan fase 3: Loyaliteit

  • Maar…uit vervolgonderzoek blijkt meestal geen duidelijk sekseverschil


Filmpje: Modelling

https://youtu.be/fZooe_RZi4Q

Bobo doll experiment

In welke mate is agressief gedrag aangeleerd?





Morele ontwikkeling en agressie

Meisjes(relationele agressie) vs jongens (instrumentele agressie)


Interpretatie van de situatie tot kleuterperiode vaker vanuit vijandigheid van de ander (vaak ten onrechte).

Na kleuterperiode neemt agressie vaak af.

Huiswerk


College 7

Lees onderstaande paragrafen van het boek van Opvoedingsondersteuning (Burggraaff-Huiskes, 2021)

 H3

3.2.1 Transactionele ontwikkelingstheorie 73-75

3.2.2 Balansmodel 75-78

 H4

4.2.1 Kousemaker

Vragen?