E I G E N K O E R S
P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G · N I V E A U 4
Samenwerken en coördineren
Je werkt nooit alleen. Met collega's, andere disciplines, stagiaires en vrijwilligers zorg je dat de ondersteuning klopt. Hoe breng je jouw kennis in, hoe verdeel je het werk en hoe geef je feedback?
Les 11 · Werkt samen en coördineert
E I G E N K O E R S
P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G · N I V E A U 4
Samenwerken en coördineren
Je werkt nooit alleen. Met collega's, andere disciplines, stagiaires en vrijwilligers zorg je dat de ondersteuning klopt. Hoe breng je jouw kennis in, hoe verdeel je het werk en hoe geef je feedback?
Les 11 · Werkt samen en coördineert
Over deze les: les 11 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren hoe ze samenwerken in een multidisciplinair team, hoe ze werkzaamheden plannen en verdelen, en hoe ze stagiaires en vrijwilligers begeleiden en opbouwende feedback geven.
Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), profiel Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (crebo 25779). Werkproces B1-K1-W7 Werkt samen en stemt de werkzaamheden af. Resultaat: er is professioneel samengewerkt en werkzaamheden zijn afgestemd waardoor kwaliteit, continuïteit en eenduidigheid gewaarborgd zijn. Werkproces P2-K1-W5 Organiseert en coördineert organisatiegebonden taken. Gedrag: zorgt voor een effectieve verdeling van taken door rekening te houden met capaciteit, middelen, heldere rolverdeling, evenwichtige verdeling van de werkbelasting en afstemming; geeft opbouwende feedback op het functioneren van anderen; monitort effectief de voortgang. Werkproces P2-K1-W6 Begeleidt (nieuwe) collega's, stagiaires en/of vrijwilligers. Gedrag: maakt concrete afspraken over te behalen leerdoelen en resultaten; geeft heldere instructies; beoordeelt zo objectief mogelijk het beroepsmatig handelen van stagiaires. De body of knowledge noemt onder meer het MDO, vergaderrollen, het geven van feedback en het introductie-, voortgangs- en afrondingsgesprek.
Bronnen: het kwalificatiedossier en de body of knowledge Maatschappelijke Zorg (MBO Raad, 2022).
Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 11
Na deze les:
1
Je kan uitleggen hoe je samenwerkt in een multidisciplinair team en wat jouw inbreng is.
2
Je kan werkzaamheden plannen en verdelen, met oog voor ervaring en werkdruk.
3
Je kan stagiaires en vrijwilligers begeleiden en opbouwende feedback geven.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Vraag welke studenten op stage al eens een stagiair of vrijwilliger hebben ingewerkt of iets hebben uitgelegd aan een nieuwe collega.
S T A R T V R A A G
LES 11
Wat vind jij het lastigst aan samenwerken in een team?
Afspraken goed afstemmen
Feedback geven
Iemand aanspreken
Taken eerlijk verdelen
Startvraag: de antwoorden zijn anoniem, er is geen goed of fout. Laat de uitslag staan. Wat de meeste stemmen krijgt, krijgt vandaag extra aandacht. Vraag een paar studenten om een voorbeeld van stage, zonder namen.
K E R N B E G R I P
LES 11
Multidisciplinair team
Een team van professionals uit verschillende vakgebieden, zoals een persoonlijk begeleider, gedragsdeskundige, arts en maatschappelijk werker. Ieder kijkt vanuit het eigen vak. Samen zorgen ze voor ondersteuning die klopt.
Kernbegrip: discipline betekent vakgebied. Welke disciplines in het team zitten, hangt af van de doelgroep: in de ggz bijvoorbeeld een psychiater en een ervaringsdeskundige, in de gehandicaptenzorg een gedragsdeskundige en een arts verstandelijk gehandicapten. De cliënt en naastbetrokkenen horen er ook bij: zij zijn deskundig over hun eigen leven. Het kwalificatiedossier noemt ook samenwerking in de keten, met organisaties buiten je eigen instelling, zoals de gemeente of de schuldhulpverlening.
O V E R L E G
LES 11
Jouw inbreng in het MDO
In een multidisciplinair overleg, kortweg MDO, bespreek je samen de ondersteuning van een cliënt.
Jij ziet de cliënt het vaakst. Bereid je voor: wat gaat goed, waar zijn zorgen, wat wil de cliënt zelf?
Na het overleg voer je de afspraken uit en vertel je ze aan je collega's.
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je deelneemt aan overleg, informatie uitwisselt en bijdraagt aan verantwoorde besluitvorming. Je staat open voor meningen van anderen en streeft naar overeenstemming. De body of knowledge noemt ook vergaderrollen: de voorzitter leidt het gesprek en bewaakt de tijd, de notulist schrijft de afspraken op, de deelnemers bereiden zich voor en doen mee. Vraag de cliënt vooraf wat hij of zij in het overleg besproken wil hebben, of nodig de cliënt uit om zelf aan te schuiven.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 11
In het MDO zegt de psychiater dat Selin meer rust nodig heeft. Jij ziet dat Selin opbloeit van haar werk in de kringloopwinkel. Wat doe jij?
Je zwijgt, de psychiater weet het beter
Je stelt voor dat Selin stopt met werken
Je vertelt wat je ziet en wat Selin wil
Je bespreekt het later met een collega
Antwoord: C. Jij ziet Selin dagelijks: die informatie heeft het team nodig om een goed besluit te nemen. Vertel feitelijk wat je observeert en wat Selin zelf wil. Zwijgen of het later alleen met een collega bespreken laat belangrijke informatie liggen. Stoppen met werken is een besluit dat je niet zonder Selin neemt, en het past niet bij wat jij ziet.
C O Ö R D I N E R E N
LES 11
Zo plan en verdeel je het werk
1
Zet op een rij wat er moet gebeuren.
2
Bepaal wat voorgaat: veiligheid en afspraken met cliënten.
3
Verdeel de taken: let op ervaring en werkdruk.
4
Spreek af wie wat doet en wanneer.
5
Volg de voortgang en stuur bij.
Een heldere rolverdeling voorkomt dat er iets blijft liggen.
Uitleg: als persoonlijk begeleider op niveau 4 coördineer je vaak een dienst of een deel van het werk. Het kwalificatiedossier vraagt een effectieve verdeling van taken: let op capaciteit, middelen, een heldere rolverdeling en een evenwichtige werkbelasting. Ook monitor je de voortgang en signaleer je op tijd knelpunten. Let bij het verdelen op wat iemand mag en kan: een stagiair of vrijwilliger doet andere taken dan een ervaren collega. Je organisatie heeft daar afspraken over.
C A S U S
LES 11
Maatschappelijke opvang, vrijdag, jij coördineert de dagdienst
Om 10 uur heeft Dani (45) een gesprek bij de schuldhulpverlening. Hij wil graag dat er iemand meegaat. Om 14 uur komt een nieuwe bewoner binnen. 's Middags staat de kookgroep voor acht bewoners gepland.
In de dienst: Niels, begeleider met tien jaar ervaring, Stefan, stagiair in zijn tweede jaar, en Hira, vrijwilliger.
Verdeel de dienst
Verdeel in tweetallen de taken. Wie doet wat, en waarom? Wat doe jij zelf?
Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeld: jij gaat met Dani mee, want je kent zijn ondersteuningsplan; of Niels gaat, als hij Dani goed kent. De nieuwe bewoner ontvangt een ervaren begeleider; Stefan loopt mee en leert zo hoe een eerste gesprek gaat. Hira doet de kookgroep, samen met Stefan of met een begeleider in de buurt. Bespreek ook: wie blijft aanspreekpunt in huis als jij weg bent? En wanneer stem je aan het eind van de dienst af?
Hulp voor wie vastloopt: zet eerst de drie taken onder elkaar en kijk per taak welke ervaring nodig is.
Extra voor snelle studenten: wat doe je als Niels zich ziek meldt?
V R A A G
LES 11
Hira is vrijwilliger in de opvang. Welke taak past het best bij haar?
Samen met bewoners koken voor de groep
Het eerste gesprek met een nieuwe bewoner
De rapportage over Dani bijwerken
De medicatie klaarzetten voor de avond
Antwoord: A. Een vrijwilliger is een waardevolle aanvulling: Hira brengt tijd, aandacht en gewone gezelligheid. Het eerste gesprek, de rapportage en de medicatie zijn taken voor professionals, die een vakopleiding en verantwoordelijkheid vragen. Spreek met een vrijwilliger altijd af wie het aanspreekpunt is als er iets gebeurt.
K E R N B E G R I P
LES 11
Feedback
Informatie aan iemand over zijn of haar gedrag en het effect daarvan, zodat die persoon kan leren. Goede feedback is concreet en gaat over gedrag, niet over de persoon.
Kernbegrip: geef feedback op tijd, liefst kort na de situatie en onder vier ogen. Beschrijf wat je zag of hoorde, vertel wat het effect was en zeg wat je graag anders ziet. Vraag daarna hoe de ander het ziet: feedback is een gesprek. Geef ook feedback op wat goed gaat. Het kwalificatiedossier vraagt dat je opbouwende feedback geeft en ook zelf om feedback vraagt.
B E G E L E I D E N
LES 11
Stagiair en vrijwilliger
Stagiair
Werkt aan leerdoelen van school
Maak afspraken over doelen
Geef heldere instructies
Geef regelmatig feedback
Beoordeel zo objectief mogelijk
Vrijwilliger
Doet mee uit eigen motivatie
Vraag wat hij of zij wil en kan
Geef een duidelijke taak
Zorg voor een vast aanspreekpunt
Laat waardering merken
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je stagiaires en vrijwilligers uitnodigt om vragen te stellen en eigen ideeën in te brengen, en dat je de begeleiding afstemt op wie iemand is. De body of knowledge noemt verschillende gesprekken: een introductiegesprek bij de start, voortgangsgesprekken tussendoor en een afrondingsgesprek aan het eind. Bij een stagiair hoort daar ook een beoordeling bij. Vraag studenten: wat had jij nodig in je eerste week op stage?
O E F E N E N
LES 11
Feedback aan Stefan
1
Stefan besprak in de huiskamer, met bewoners erbij, de schulden van Dani.
2
Schrijf in twee of drie zinnen je feedback aan Stefan.
3
Geef de feedback aan je buur, die speelt Stefan.
4
Wissel van rol en bespreek: wat werkte goed?
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 5 minuten. Voorbeeld van goede feedback: 'Stefan, vanochtend vertelde je in de huiskamer over de schulden van Dani, terwijl er bewoners bij waren. Dat is privé-informatie van Dani en dat mogen anderen niet horen. Wil je zulke dingen voortaan alleen op kantoor bespreken? Hoe kijk jij ernaar?' Let op: concreet, over gedrag, met het effect, en met een vraag aan Stefan. Geef de feedback onder vier ogen en zo snel mogelijk.
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Ik zag dat...' en eindig met een vraag.
Extra voor snelle studenten: hoe reageer je als Stefan boos wordt?
W A T D E N K J I J ?
LES 11
Een ervaren collega komt steeds te laat voor de overdracht. Hoe maak jij dit bespreekbaar?
Open vraag, voorbeeldantwoord: spreek de collega zelf aan, onder vier ogen en niet waar anderen bij zijn. Beschrijf het gedrag en het effect: 'De laatste drie keer was je er pas na de overdracht. Daardoor mis je informatie over de bewoners en moet ik alles twee keer vertellen.' Vraag wat er aan de hand is: misschien speelt er iets. Maak samen een afspraak. Verandert er niets, bespreek het dan met je leidinggevende. Het kwalificatiedossier vraagt dat je de samenwerking op professionele wijze bespreekbaar maakt.
S T E L L I N G
LES 11
Feedback geven aan een collega die al langer werkt dan jij, is niet jouw taak.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Het kwalificatiedossier zegt dat je collegiale feedback geeft en collega's proactief aanspreekt op hun functioneren, met constructieve feedback. Ervaring maakt niemand foutloos. Wel vraagt het tact: concreet, over gedrag, en met een open vraag. Sluit af met de startvraag: wat vond je het lastigst, en hoe pak je dat nu aan?
T E R U G B L I K
LES 11
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Multidisciplinair werken
Plannen en verdelen
Begeleiden en feedback
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Evalueren en je eigen ontwikkeling
Werkt de ondersteuning eigenlijk? En wat leer jij zelf van je werk? In de laatste les evalueer je samen met een cliënt en kijk je terug op je eigen ontwikkeling.
Je kan samen met een cliënt en betrokkenen de ondersteuning evalueren.
Je kan uit een evaluatie conclusies trekken en een aanpassing van de ondersteuning voorstellen.
Volgende les: les 12 van de serie, werkprocessen B1-K1-W8 Evalueert de geboden ondersteuning en zorg, B1-K2-W1 Werkt aan de eigen professionele ontwikkeling en B1-K2-W2 Werkt aan bevorderen en bewaken van kwaliteitszorg.
Image credit: LessonUp