Les 8 - Strafuitsluitingsgronden

• rechten
• MBO
• Studiejaar 1

Strafrecht les 8

Hoofdstuk 7

Strafuitsluitingsgronden

Strafuitsluitingsgronden

• Dader vervult alle bestanddelen, maar wordt niet gestraft als er sprake is van strafuitsluitingsgronden;

• Onder te verdelen in: 

       - Rechtvaardigingsgronden: het feit is niet strafbaar, want het was te rechtvaardigen 

       - Schulduitsluitingsgronden: de dader is niet strafbaar, want het is hem niet te verwijten (treft hem geen schuld)

• Dader wordt niet vrijgesproken, maar er volgt ontslag van rechtsvervolging

lees opdracht 1 (7), geef aan welke strafbare feiten er hier worden gepleegd en of je vindt dat de vrouw hier ook voor gestraft moet worden. Leg dit uit.

Is de verdediging door de vrouw van zichzelf een rechtvaardigingsgrond of een strafuitsluitingsgrond? Leg uit

welke strafuitsluitingsgronden ken je nog meer?

Rechtvaardigingsgrond

Schulduitsluitingsgrond

Rechtvaardigingsgronden:

• overmacht (bij noodtoestand)
• noodweer
• wettelijk voorschrift
• bevoegd ambtelijk bevel
• ontbreken materiële weder-rechtelijkheid

Feit is gepleegd, er volgt geen straf, want het feit is te rechtvaardigen

Schulduitsluitingsgronden:

• psychische overmacht
• noodweerexces
• ontoerekeningsvatbaarheid
• onbevoegd ambtelijk bevel
• AVAS (afwezigheid van alle schuld)

Feit is gepleegd, er volgt geen straf, want de dader heeft geen schuld

opdracht onderzoek strafuitsluitingsgronden

Je gaat in tweetallen een aan je toegewezen strafuitsluitingsgrond onderzoeken.

Hiervan maak je een powerpoint van max 2 slides waarin je het volgende hebt staan:

- uitleg van de strafuitsluitingsgrond, incl voorwaarden waaraan te voldoen

- vindplaats in de wet 

- voorbeeld hiervan aan de hand van een casus

- uitleg of dit een rechtvaardigings- of schulduitsluitingsgrond is

Hierna ga je dit presenteren aan de klas 

De reactie van de juweliersvrouw was dus dat ze op de beide overvallers schoot die daaraan overleden. Het vuurwapen was daarbij illegaal. Strafbaar of was hier sprake van noodweer(exces)? Motiveer je antwoord

De vrouw werd uiteindelijk niet eens voor de rechter gebracht door de officier van justitie omdat dit toch zou eindigen in noodweer in beide gevallen. Wat vind je hiervan?

Casus Schoonmoeder

Lees de casus en stel vast om welk strafbaar feit het gaat, welke strafuitsluitingsgrond hier aan de orde kan zijn en of dat een rechtvaardigings- of schulduitsluitingsgrond is. 

Tot slot: Kun je met een geslaagd beroep op een strafuitsluitingsgrond nog een straf krijgen en zo nee, wat dan?

Cijfers

Dit is een foto van de TBS-kliniek ‘De Woenselse Poort’ in Eindhoven. Patiënten zijn dus niet ‘ergens’, maar heel dicht bij. De vraag is natuurlijk of TBS helpt of niet. Volgens deskundigen helpt TBS wel. Het percentage recidive bij ex-tbs’ers is ca. 19%. Het recidivecijfer bij gewone gevangenen is ca. 47%/56%.

Bron: WODC/DJI

In 2023: 1614

 

zelf oefenen nu met casussen

Opdracht 2

Opdracht 4

Opdracht 8

Opdracht 9

Opdracht 14

Opdracht 15

Opdracht 19

Opdracht 20

Overmacht in de zin van noodtoestand (art. 40 Sr)

Twee plichten botsen: 
plicht om aan de wet te voldoen, plicht om in een noodgeval te helpen

Bijv. :  p.64/65

1) Opticienarrest (1923)

2) Redden van een kind

3) Diefstal voor onderduikers (1945)

Maak opdracht 2: welke twee plichten botsen bij deze situaties?

Noodweer, art. 41 lid 1 Sr

Twee voorwaarden:

1) het feit is een reactie op een onmiddellijke aanval van een ander

2) dader kiest het minst zware middel voor de verdediging

Maak opdrachten 3-8

Wettelijk voorschrift, art. 42 Sr

Twee wettelijke regels botsen met elkaar.

Bijv.: 

Wettelijke regel 1: Deurwaarder moet bij een huisontruiming spullen aan straat zetten;

Wettelijke regel 2: Gemeente-APV verbiedt om spullen aan straat te zetten;

De daad is gerechtvaardigd, het feit is niet strafbaar!

Maak opdracht 10!

Ambtelijk bevel, art. 43 lid 1 Sr

Een bevoegd gegeven ambtelijk bevel botst met een andere plicht.

Bijv.: Na een verkeersongeluk ontstaat de volgende situatie:

Politieagent beveelt je door een rood stoplicht moet rijden.

De daad is gerechtvaardigd, het feit is dus niet strafbaar!

Ontbreken materiële wederrechtelijkheid

Een daad moet in strijd zijn met het recht, dus wederrechtelijk zijn.

In de jurisprudentie is daarom deze rechtvaardigingsgrond ontwikkeld.

Veearts arrest uit 1933 (p.32):

Een Veearts overtreedt de wet door gezonde koeien bij besmette koeien te brengen om ze minder ziek te laten worden.

Maak opdracht 14

Verder nog een hele rits uitspraken te vinden:

geslaagd beroep veelal bij vee-zaken, bijv. ECLI:NL:RBLEE:2010:BM8947

ook geslaagd bij een politieagent die geweld gebruikt:ECLI:NL:RBGEL:2021:2952

niet geslaagd bij hennepteelt voor coffeeshop: ECLI:NL:HR:2017:1075

niet geslaagd bij hennepteelt voor zelfmedicatie: ECLI:NL:GHAMS:2020:3015

Noodweerexces, art. 41 lid 2 Sr

Twee voorwaarden:

1) het feit is een reactie op een onmiddellijke aanval van een ander

2) door de aanval raakt de dader zo erg geëmotioneerd dat hij een te zwaar middel voor de verdediging kiest

Ontoerekenbaarheid, art. 39 Sr:

Feit wordt niet aan de verdachte vanwege het volgende:

1) Gebrekkige ontwikkeling van zijn geestvermogen

2) Ziekelijke stoornis van zijn geestvermogen

Na vaststelling ontoerekenbaarheid kan de maatregel tbs / pij worden opgelegd om de samenleving te beschermen.

Psychische overmacht, art. 40 Sr

Dader is niet strafbaar als:

1)  er zo veel sprake is van druk  van buitenaf dat kan worden gezegd dat de wilsvrijheid van de verdachte is aangetast en

2) van de dader in deze situatie redelijkerwijs niet kan worden verwacht dat hij weerstand biedt aan de druk van de omstandigheden.

Bijv.: 

Dader wordt al jaren onderdrukt door agressieve en dominante vader. Als vader hem dwingt drugs rond te brengen doet hij dat. 

Dit verweer wordt heel zelden toegekend!

ECLI:NL:GHARL:2022:8398

geslaagd beroep: 

zaak waarbij een dader met verminderde toerekeningsvatbaarheid in een langdurig onveilige thuissituatie medepleger van een mishandeling was.

Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel, art. 43 lid 2 Sr

Een onbevoegd gegeven ambtelijk bevel botst met een andere plicht.

Als de dader ervan mocht uitgaan dat het bevel bevoegd was gegeven, is de dader niet strafbaar!

Maak opdracht 13!

Avas (afwezigheid van alle schuld)

Een dader moet verwijtbaar hebben gehandeld.

In de jurisprudentie is daarom deze schulduitsluitingsgrond ontwikkeld.

Voorbeeld: 

Melk- en water arrest (p.32)

Wordt zelden toegepast.

Gehonoreerd in een zaak omtrent verzuimboete motorrijtuigenbelasting: 

belanghebbende had er alles aan gedaan dat er niet met de auto zou worden gereden.

ECLI:NL:RBZWB:2023:483