V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Feit of mening?
Een opiniestuk klinkt vaak heel overtuigend. Maar wat is echt waar, wat is een mening en welk argument houdt geen stand? Leer het verschil zien.
Les 4 · Lezen
V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Feit of mening?
Een opiniestuk klinkt vaak heel overtuigend. Maar wat is echt waar, wat is een mening en welk argument houdt geen stand? Leer het verschil zien.
Les 4 · Lezen
Over deze les: les 4 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 4 (referentieniveau 3F), ongeveer 40 minuten. Studenten halen feiten, meningen, standpunt en argumenten uit een ingezonden brief, herkennen vier veelvoorkomende drogredenen en beoordelen de betrouwbaarheid van een bron.
Koppeling: de les hoort bij lezen van betogende teksten op referentieniveau 3F: argumentatie herkennen en beoordelen, en de betrouwbaarheid van informatie inschatten. Deze vaardigheden komen terug in het centraal examen lezen en in les 7 over nieuws en meningen. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
‹
L
Leerdoelen
LES 4
Na deze les:
1
Je kan in een betogende tekst feiten, meningen, standpunt en argumenten onderscheiden.
2
Je kan vier drogredenen herkennen en uitleggen waarom ze niet deugen.
3
Je kan met vijf vragen beoordelen of een bron betrouwbaar is.
Leerdoelen: lees ze voor. Herhaal uit les 1 dat een betogende tekst een standpunt verdedigt met argumenten. Vandaag kijk je of die argumenten ook deugen.
‹
S
Startvraag
LES 4
Je ziet online een filmpje over een nieuw supplement voor sporters. Wat doe je?
Ik geloof het als veel mensen het delen
Ik kijk wie het filmpje heeft gemaakt
Ik zoek of andere bronnen hetzelfde zeggen
Ik scroll gewoon door
Startvraag: bespreek de uitslag zonder te oordelen. Vraag: is iets waar omdat veel mensen het delen? Nee, dat is precies een van de drogredenen van vandaag. Kijken wie de afzender is en andere bronnen zoeken zijn twee vragen uit de checklist voor betrouwbaarheid aan het eind van de les.
‹
L
Lees mee
LES 4
Ingezonden brief in een regionale krant
Zelfscan maakt de winkel kil
In onze supermarkt staan sinds maart zes zelfscankassa's. Er werken daardoor op zaterdag twee caissières minder. Volgens de bedrijfsleiding gaat het afrekenen nu sneller.
Ik vind dat een slechte ontwikkeling. Oudere klanten snappen nooit hoe zo'n apparaat werkt. Bovendien is een praatje bij de kassa voor sommige mensen het enige contact van de dag. Iedereen weet toch dat eenzaamheid een groot probleem is.
En wie zelfscankassa's goed vindt, heeft zelf nooit achter een kassa gestaan. Supermarkten moeten altijd minstens één gewone kassa open houden.
Noor Hamdaoui, kassamedewerker
Wat is waar, wat is mening?
Lees de brief van Noor. Wat is haar standpunt? Zoek één feit, één mening en één argument.
Voorbeeld: dit is een verzonnen brief. Het standpunt staat in de laatste zin: supermarkten moeten minstens één gewone kassa open houden. Feiten: zes zelfscankassa's sinds maart, twee caissières minder. Volgens de bedrijfsleiding is een bewering van iemand anders. Mening: Ik vind dat een slechte ontwikkeling. Argumenten: oudere klanten hebben moeite met het apparaat, en het praatje is voor sommigen het enige contact. Verderop in de les blijkt dat een paar argumenten niet deugen.
Hulpvraag voor wie vastloopt: welke zin kun je nagaan door in de winkel te gaan kijken?
‹
A
Argumentatie
LES 4
Feit, mening, standpunt, argument
Feit: kun je controleren. Het is waar of niet waar.
Mening: een oordeel. Je kunt het ermee oneens zijn. Let op ik vind, slecht, moet.
Standpunt: de belangrijkste mening van de schrijver.
Argument: een reden waarom het standpunt klopt. Dat kan een feit zijn, een voorbeeld, een ervaring of een uitspraak van een deskundige.
Uitleg: een feit kan ook onwaar zijn. Er staan zeven kassa's is een onjuist feit, maar het blijft een feit omdat je het kunt controleren. Een mening kun je niet controleren, alleen bespreken.
Extra voor snelle studenten: is 'Volgens de bedrijfsleiding gaat het afrekenen sneller' een feit of een mening? Dat de bedrijfsleiding het zegt is een feit; of het klopt, moet je nog nagaan.
‹
V
Vraag
LES 4
Welke zin uit de brief van Noor is een feit?
In onze supermarkt staan sinds maart zes zelfscankassa's.
Ik vind dat een slechte ontwikkeling.
Supermarkten moeten altijd minstens één gewone kassa open houden.
Iedereen weet toch dat eenzaamheid een groot probleem is.
Antwoord: A. Het aantal kassa's en de datum kun je controleren. B is een mening (ik vind), C is het standpunt (moeten), en D brengt een mening als iets wat iedereen zou weten. Dat laatste is een drogreden die zo aan bod komt.
‹
K
Kernbegrip
LES 4
!
Drogreden
✓✓
Een drogreden is een argument dat overtuigend klinkt, maar niet deugt. Het bewijst het standpunt niet, of het leidt de aandacht af van de zaak zelf. Schrijvers gebruiken drogredenen soms bewust om je over te halen, en soms zonder het te merken.
Kernbegrip: drogredenen kom je overal tegen, in reclames, op sociale media, in politieke debatten en in discussies op het werk. Wie ze herkent, laat zich minder makkelijk overhalen. Vraag studenten of ze er zelf wel eens een gebruiken, bijvoorbeeld: iedereen in mijn klas doet het ook.
‹
L
Lezen
LES 4
Vier drogredenen
Op de persoon of te snel
Persoonlijke aanval
Jij bent nog stagiair, dus jij weet het niet.
Overhaaste generalisatie
Mijn oom rookt en is negentig, dus zo erg is het niet.
Iedereen of een bekende
Beroep op iedereen
Iedereen gebruikt deze app, dus hij is veilig.
Verkeerde deskundige
Deze voetballer zegt dat deze shampoo de beste is.
Uitleg: lees de rijen samen. Persoonlijke aanval: de persoon wordt aangevallen in plaats van het argument. Overhaaste generalisatie: één of een paar voorbeelden worden een algemene regel. Beroep op iedereen: iets is waar omdat veel mensen het denken of doen. Verkeerde deskundige: iemand is bekend, maar niet deskundig op dit gebied.
Vraag daarna: welke drogreden staat er in de zin 'Oudere klanten snappen nooit hoe zo'n apparaat werkt'? Dat is een overhaaste generalisatie: Noor maakt van sommige klanten alle oudere klanten.
‹
V
Vraag
LES 4
Noor schrijft: 'Wie zelfscankassa's goed vindt, heeft zelf nooit achter een kassa gestaan.' Welke drogreden is dit?
Overhaaste generalisatie
Persoonlijke aanval
Beroep op iedereen
Verkeerde deskundige
Antwoord: B. Noor reageert niet op de argumenten van de voorstanders, maar zegt iets over wie ze zijn. Dat is een persoonlijke aanval. Of iemand achter een kassa heeft gestaan, zegt niets over de vraag of zelfscankassa's goed of slecht zijn.
‹
B
Betrouwbaarheid
LES 4
Vijf vragen aan een bron
Wie is de afzender, en is die deskundig?
Welk belang heeft de afzender: verkopen, overtuigen, informeren?
Hoe actueel is de informatie?
Waar komen de cijfers en feiten vandaan?
Zeggen andere onafhankelijke bronnen hetzelfde?
Uitleg: een bron met een belang is niet meteen onbetrouwbaar, maar je moet er kritischer naar kijken. Een fabrikant kent zijn product goed, maar zal de nadelen niet snel noemen. Laat studenten bij elke vraag bedenken hoe ze het antwoord vinden, bijvoorbeeld via de pagina Over ons of de datum onder een artikel. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0
‹
V
Vraag
LES 4
Een webshop in sportvoeding schrijft dat eiwitshakes onmisbaar zijn voor spiergroei. Waarom moet je deze bron kritisch lezen?
De tekst gaat over sport en niet over voeding
Een webshop mag geen informatie geven
De webshop verdient aan de verkoop van shakes
De tekst is geschreven in de jij-vorm
Antwoord: C. De afzender heeft er belang bij dat jij shakes koopt. Dat betekent niet dat alles fout is, maar je zoekt beter ook een onafhankelijke bron, zoals een voedingsdeskundige zonder winkel. De andere keuzes zeggen niets over betrouwbaarheid.
‹
S
Stelling
LES 4
Een tekst van een deskundige is altijd betrouwbaar.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: het goede antwoord is oneens. Een deskundige kan zich vergissen, een belang hebben, of buiten zijn eigen vakgebied praten. Een tandarts die iets zegt over beleggen, is daar geen deskundige in. Vraag studenten die eens kozen hoe ze dat zouden controleren.
‹
O
Opdracht
LES 4
Fileer een opiniestuk
1
Zoek een opiniestuk of ingezonden brief over jouw vakgebied, of gebruik de brief van Noor.
2
Markeer het standpunt, de argumenten, één feit en één mening. Zoek ook naar drogredenen.
3
Beoordeel de bron met de vijf vragen. Is het stuk overtuigend? Schrijf je oordeel in twee zinnen.
m
s
In tweetallen
Opdracht: opiniestukken vind je op de opiniepagina's van kranten en op websites van vakbladen en brancheorganisaties. Loop rond en vraag steeds: welk argument is het sterkst, en waarom? Laat een tweetal hun oordeel voorlezen.
Hulp voor wie vastloopt: werk met de brief van Noor en gebruik de twee kolommen met drogredenen als zoeklijst.
‹
J
Jouw antwoord
LES 4
Reageer op Noor. Geef één sterk tegenargument, zonder drogreden.
Open vraag: goede tegenargumenten zijn bijvoorbeeld: met zelfscankassa's hebben medewerkers meer tijd om klanten in de winkel te helpen, of: klanten met een paar boodschappen hoeven niet in de rij te staan. Vraag de groep bij elk antwoord: is dit een argument, of een persoonlijke aanval of generalisatie?
‹
T
Terugblik
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Feit, mening, argument
Drogredenen herkennen
Betrouwbare bron
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. De vier drogredenen komen terug in les 7, bij het luisteren naar een column.
V O L G E N D E L E S
Instructies, tabellen en formulieren
Een rooster met toeslagen, een declaratieformulier, een protocol vol voorwaarden. Volgende les leer je zulke praktische teksten nauwkeurig lezen, zodat je niets mist van de kleine lettertjes.
Je kan informatie uit een tabel met voetnoten halen.
Je kan voorwaarden met mits en tenzij goed begrijpen.
Volgende les: Lezen 5, les 5 van de serie.
Image credit: LessonUp