les 1, 2 en 3 Introductie formuleren dubbelop + start verwijzen

Formuleren les 1

1 / 71
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

This lesson contains 71 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Formuleren les 1

Wat is formuleren?

Bij taal (schrijven en spreken) vraag je...
1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
2: hoe ga ik het zeggen (vorm)

Wat is formuleren?

Als schrijver/ spreker vraag je je af...
vraag 1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
vraag 2: hoe ga ik het zeggen (vorm)

Wat is formuleren?

Als schrijver/ spreker vraag je je af...
vraag 1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
vraag 2: hoe ga ik het zeggen (vorm)

stijlfiguur: Als poëtische versiering, of om iets te benadrukken 

Stijlfout: Als afwijking op correct Nederlands

Wat gaan we leren?

Je herkent stijlfiguren en stijlfouten in een tekst.

  • 1. Pleonasme 2. Tautologie 3. Dubbele ontkenning

  • 4. Contaminatie

  • 5. Verkeerd verwijzen

  • 6. Incongruentie

  • 7. Dat/als-constructie

  • 8. Foutieve samentrekking

  • 9. Foutieve beknopte bijzin

  • 10. Onjuist begrenzen

  • 11. Onjuiste inversie 




Wat gaan we deze les leren?

Les 1: iets wordt dubbel gezegd.

  • pleonasme

  • tautologie

  • (contaminatie)

  • dubbele ontkenning




Pleonasme en tautologie 

Wat weet je al over het verschil tussen beide?

Pleonasme en Tautologie 

Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.

Iets wordt volledig herhaald.

Pleonasme en Tautologie 

Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.

Iets wordt volledig herhaald.

Pleonasme en Tautologie 

Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.

Iets wordt volledig herhaald.

Verbeteren: eigenschap weghalen

Verbeteren: willekeurig eentje weghalen

Stijlfiguur of stijlfout - pleonasme

Een pleonasme kan een versterking zijn van een beeld dat je wilt schetsen. 
 'natte tranen'
 'groen gras'
'witte sneeuw'                                           Als je zo een eigenschap wilt
                                benadrukken, maak je gebruik van een stijlfiguur.


Stijlfiguur of stijlfout - pleonasme

Als de extra eigenschap overbodig is, is het wel een stijlfout.


De bal valt naar beneden

De uiterste grens is bereikt

Stijlfiguur of stijlfout - tautologie

Ook een tautologie kan een versterking zijn. 
Veel uitdrukkingen zijn een tautologie
 'gratis en voor niets', 'zeker en vast' of 'list en bedrog'.
Deze zijn geaccepteerd als stijlfiguur en zijn dus correct. 

Stijlfiguur of stijlfout - tautologie

Voorbeelden van overbodige herhaling zijn: 


Die jurken zijn identiek hetzelfde. 


Om 12 uur ben ik nog wakker, want ik wil immers nooit slapen.  

In het kort:

Pleonasme: je voegt een eigenschap van iets toe in een uiting, terwijl dat niet nodig is of al vanzelf spreekt. 

Tautologie: je zegt/schrijft twee keer hetzelfde, in andere woorden, achter elkaar. 

Stijlfiguur: versterkt het effect - is correct.

Stijlfout: onnodige herhaling - is incorrect.

De bal is omlaag gevallen

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Het minderjarige kind fiets al helemaal alleen naar school.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Vaak en dikwijls gebeurt het dat we ons verslapen.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Ik heb het pakketje zelf persoonlijk afgeleverd.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Een eetbare groentesoep gaat er altijd wel in!

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Natuurlijk controleren we vanzelfsprekend de antwoorden.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Nog even iets extra:

Pleonasme: je voegt een eigenschap van iets toe in een uiting, terwijl dat niet nodig is of al vanzelf spreekt. De woorden die gebruikt worden, behoren niet tot dezelfde woordsoort.


Tautologie: je zegt/schrijft twee keer hetzelfde, in andere woorden, achter elkaar. Hier worden wel vaak dezelfde woordsoorten gebruikt.


Let op: soms maken een pleonasme of een tautologie een tekst sterker.  Soms juist niet. Hier gaan we in een volgende les op in.

Ze zijn identiek gelijk aan elkaar.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Lees dat eens hardop voor!

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


De antwoorden van de toets lagen open en bloot op tafel.

A

pleonasme

B

tautologie

C


D


Dubbele ontkenning

Je zegt het tegenovergestelde van wat je bedoelt. 

Bij zinnen met een woord dat al een ontkennend karakter heeft, wordt dan ten onrechte een tweede ontkenning toegevoegd.


Ik zal je wel even afleren om niet meer zo’n grote mond te hebben.

Dubbele ontkenning

Ik zal je never nooit vergeten 

Je kent nu:

  • Pleonasme (een mooie schoonheid)

  • Tautologie (vast en zeker; maar hij is echter op de fiets!)

  • Dubbele ontkenning (ik ontken dat ik geen schuld heb!)


Maak het werkblad

Oefen met het herkennen en verbeteren van deze stijlfouten (of stijlfiguren) met het werkblad. We kijken het zo na.

Werkblad nakijken A

  • 1. De witte sneeuw is prachtig. pleonasme

  • 2. Ik luister altijd en eeuwig naar Queen. tautologie 

  • 3. Stromae geeft zich open en bloot. tautologie 

  • 4. Mijn uiterste limiet is bereikt!  pleonasme

  • 5. Waar komt die vieze stank vandaan?  pleonasme

  • 6. Mijn persoonlijke mening is…  pleonasme

  • 7. Soms heb ik weleens last van mijn nek. tautologie 

























Werkblad nakijken B

  • 1. Ik lees graag boeken over de toekomst, zoals bijvoorbeeld ‘1984’ van George Orwell.

  • 1. Ik lees graag boeken over de toekomst, zoals bijvoorbeeld ‘1984’ van George Orwell.

  • Ik herken deze fout: Tautologie

  • Zo wordt de zin beter: zoals of bijvoorbeeld weglaten.
























Werkblad nakijken B

  •  2. De leerling ontkende chat-GPT niet gebruikt te hebben bij het verslag.

  • 2. De leerling ontkende chat-GPT niet gebruikt te hebben bij het verslag.

  • Ik herken deze fout: dubbele ontkenning

  • Zo wordt de zin beter: 'niet' weghalen.
























Werkblad nakijken B

  • 3. Ik heb toestemming van de docent scheikunde om dit gevaarlijke proefje te mogen uitvoeren.

  • Ik heb toestemming van de docent scheikunde om dit gevaarlijke proefje te mogen uitvoeren.

  • Ik herken deze fout: Tautologie

  • Zo wordt de zin beter: [...] om dit gevaarlijke proefje uit te voeren.
























Werkblad nakijken B

  • 4. De luchtballon steeg langzaam omhoog.

  • De luchtballon steeg langzaam omhoog.

  • Ik herken deze fout: Pleonasme

  • Zo wordt de zin beter: steeg langzaam (op).
























Werkblad nakijken B

  • 5. De leerlingen deden veel moeite om te voorkomen dat in hun profielwerkstuk geen spelfouten staan.

  • 5. De leerlingen deden veel moeite om te voorkomen dat in hun profielwerkstuk geen spelfouten staan.

  • Ik herken deze fout: dubbele ontkenning

  • Zo wordt de zin beter: 'geen' weglaten.
























Formuleren les 2

Wat gaan we leren?

Je herkent stijlfiguren en stijlfouten in een tekst.

  • 1. Pleonasme 2. Tautologie 3. Dubbele ontkenning

  • 4. Contaminatie

  • 5. Verkeerd verwijzen

  • 6. Incongruentie

  • 7. Dat/als-constructie

  • 8. Foutieve samentrekking

  • 9. Foutieve beknopte bijzin

  • 10. Onjuist begrenzen

  • 11. Onjuiste inversie 




Wat gaan we deze les leren?

Les 2: iets wordt dubbel gezegd.

  • pleonasme

  • tautologie

  • dubbele ontkenning

  • contaminatie


Pleonasme, tautologie en dubbele ontkenning
Welke herken je in onderstaande zinnen?

  1. Ik hoef geen taartje, ik vermijd het liever om geen suiker te eten.

  2. De zon schijnt op het bevroren ijs.

  3. Ik heb mijn wanten aan, want het vriest immers.

  4. Hij glijdt vast en zeker uit op het gladde fietspad.

  5. Ik krijg nooit geen cadeautjes met kerst.

Contaminatie

Een onjuiste vermenging van twee uitdrukkingen of woorden.


1. De ring kost duur. 

2. Ik mag de toets overnieuw maken. 

3. 

Contaminatie

Een onjuiste vermenging van twee uitdrukkingen of woorden.


1. De ring kost duur. 

2. Ik mag de toets overnieuw maken. 

3. 

1. kost veel / is duur

2. over doen / opnieuw maken

3 geld in het laatje, brood op de plank.

Contaminatie

Dit is lastig, maar door oefenen leer je ze te herkennen.


Zouden zulke pyromanen zich eigenlijk wel beseffen welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?

Maar dit moet het zijn:

Zouden zulke pyromanen zich eigenlijk wel realiseren welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?

of

Zouden zulke pyromanen wel beseffen welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?


(notatie: zich...beseffen-> contaminatie)

De voorbeeldzin

Wellicht ben ik als perfectionist zijnde, misschien te veel gefocust op precieze zorgvuldigheid . Ik wil mezelf er graag van weerhouden geen fouten te maken.


Waarschijnlijk zullen er vandaag vooral in het zuiden van het land vermoedelijk enkele verspreide opklaringen komen.

A

onjuiste herhaling

B

tautologie

C

contaminatie

D

pleonasme

Waarschijnlijk zullen er vandaag vooral in het zuiden van het land vermoedelijk enkele verspreide opklaringen voorkomen. Verbeter de zin.

De extreem lage rente ontmoedigt veel trouwe spaarders om niet langer geld op de bank te zetten.

A

pleonasme

B

contaminatie

C

dubbele ontkenning

D

tautologie

De extreem lage rente ontmoedigt veel trouwe spaarders om niet langer geld op de bank te zetten. Verbeter de zin.

Ik kan onjuiste herhalingen, tautologieën, pleonasmen, contaminaties en dubbele ontkenningen herkennen en verbeteren.

A

Ja

B

Nee

C

Ik twijfel nog

D


Maak opdracht B, C en D uit de reader
blz. 11

  • pleonasme (Het bevroren ijs)

  • tautologie (eenzaam en alleen, omdat en want)

  • contaminatie (verhusseling: het weegt zwaar)

  • dubbele ontkenning (ik heb nooit ontkend dat ik daar niet
                                                                                                                           was)




Formuleren H2 Verwijswoorden

Terugblik dubbelop

Wat is dubbelop in de volgende zinnen:


1. Ik besef me dat iedereen moe is na de sportdag.

2. Direct nadat de bel ging, gingen we meteen naar huis.

Wat gaat er vaak fout?

1. Mannelijk, vrouwelijk, en onzijdig (geslacht)

2. Het woord ‘wat’ of 'dat'?

3. Hen of hun?

4. Wie of waar?

5. Slordig verwijzen


Deze les:

Fouten met verwijswoorden:
1) mannelijk of vrouwelijk?
2) wat of dat?
                                                                






bnnvara
03-2021



Verwijswoorden

Gebruiken we om herhaling te voorkomen, voor variatie en leesbaarheid.


Anne heeft haar haren gekamd.


De jongen die daar loopt is echt heel aardig.


De les aardrijkskunde was heel leuk, want die vond plaats in Geofort. 

Voorbeeldfouten (mannelijk, vrouwelijk of onzijdig)

Het meisje die daar loopt.


De politie heeft zijn macht getoond.


Dat jongen is mijn neef.



Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig

  • In veel talen hebben zelfstandig naamwoorden altijd een ‘geslacht’.

Er zijn in het Nederlands drie opties:


1: Mannelijk de-woorden               de radio             zijn

2: Vrouwelijk de-woorden             de leerlinge     haar

3: Onzijdig het-woorden                 het huis             zijn 


Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig

Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig

Zie reader

Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig

Zie reader

Voorbeelden

1. PSV heeft zijn supporters na de overwinning bedankt voor de steun. (een club) 


2. De politie heeft haar werknemers een opslag gegeven. (-ie)

3. De natuur heeft zo haar grillen. (-uur)

4. De radio was kapot, maar ik heb hem gerepareerd. (de-woord)




Let op!

Als datgene waar je naar verwijst (het antecedent) uit meerdere woorden bestaat, moet je naar het belangrijkste woord kijken.


De commissie van Leerdam 100 jaar... 

Wat of dat?

'wat' of 'dat'
Wat is goed?

1. Het shirt dat we dragen met de voetbalclub heeft het logo van onze sponsor.


2. Het shirt wat we dragen met de voetbalclub heeft het logo van onze sponsor.



'wat' of 'dat'
Wat is goed?

Onthoud: je verwijst alleen met wat:

  1. Bij de overtreffende trap
    dat is het allerlekkerste wat ik ooit heb gegeten.

  2. Na een onbepaald voornaamwoord (alles wat ik wil..., iets wat..., niets..., het enige...) Iets wat weinig mensen weten is dat de donder en bliksem tegelijk ontstaan bij onweer.

  3. Als je terugverwijst naar een hele zin
    De hele klas heeft een voldoende gehaald, wat ik erg knap vind.





'wat' of 'dat'
Wat is goed?

1. Het shirt dat we dragen met de club heeft het logo van onze sponsor.


2. Het shirt wat we dragen met de club heeft het logo van onze sponsor.



Wat of dat? Schrijf op of de zin goed of fout is. Verbeter de foute zinnen.

  1. We gaan morgen naar de Efteling, wat ik heel erg leuk vind.

  2. Het stemmetje van Peppa Big is het irritantste dat ik ooit heb gehoord.

  3. Ik vind het vervelend dat je je zo ergert.

  4. Er is iets dat ik je nog wilde vertellen.

  5. Het meeste dat ik denk ik onzin.


Wat of dat? Schrijf op of de zin goed of fout is. Verbeter de foute zinnen.

  1. We gaan morgen naar de Efteling, wat ik heel erg leuk vind.

  2. Het stemmetje van Peppa Big is het irritantste dat ik ooit heb gehoord.

  3. Ik vind het vervelend dat je je zo ergert.

  4. Er is iets dat ik je nog wilde vertellen.

  5. Het meeste dat ik denk ik onzin.


  1. goed

  2. fout > wat

  3. goed

  4. fout > wat

  5. fout > wat  

Wat of dat? 

Kortom: altijd dat, behalve bij...

1. onbepaald voornaamwoord (iets, niets, datgene...)

2. overtreffende trap (mooiste, interessantste, slaapverwekkendste)

3 verwijzing naar een (bij)zin
(De reus lag diep te slapen, wat klein duimpje moed gaf.)

Oefenen

-  Na lezen: theorie uit de reader over verwijswoorden 5.1 en 5.2 blz. 4 en 5

 - Maken: opdracht E uit de reader. (de laatste vraag is bonus)

Daarna B, C en D afmaken.




Nakijken

Maak een groepje van 3 of 4.


Kijk of je bij opdracht B t/m E allemaal dezelfde antwoorden hebt. Als je het niet eens wordt, bespreken we het in de klas.