Wolken-en-Onweer

Wolken en Onweer

De fysica achter dauwpunt, wolkenvorming en bliksem

1 / 27
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNask / TechniekMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 3

This lesson contains 27 slides, with text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Wolken en Onweer

De fysica achter dauwpunt, wolkenvorming en bliksem

Wat gaan we leren?

Aan het einde van deze les kun je:

  • Het dauwpunt bepalen met een grafiek.

  • Uitleggen hoe stapelwolken stap voor stap ontstaan.

  • Het verschil verklaren tussen mooiweerwolken en buienwolken.

  • Beschrijven hoe bliksem en donder ontstaan.

  • De luchtvochtigheid in procenten berekenen.

Waterdamp: Onzichtbaar Gas

  • Lucht bevat altijd waterdamp (onzichtbaar gas)

  • Hoeveelheid waterdamp in lucht is beperkt

  • Temperatuur bepaalt de capaciteit:

    • Warme lucht → meer waterdamp

    • Koude lucht → minder waterdamp

  • Voorbeeld:

    • Zomerdag → benauwd (veel waterdamp)

    • Winterdag → droge lucht (weinig waterdamp)

Maximale Hoeveelheid Waterdamp

Het Dauwpunt

  1. Dauwpunt:

    • Temperatuur waarbij lucht verzadigd is (100% waterdamp)

  2. Condensatie:

    • Temperatuur daalt onder dauwpunt

    • Lucht kan waterdamp niet vasthouden

    • Waterdamp → vloeibare druppeltjes

  3. Gevolg zichtbaar als:

    • Mist

    • Dauw

    • Wolken

Kennischeck: Dauwpunt

Vraag 1:

Wat gebeurt er met de maximale hoeveelheid waterdamp als lucht afkoelt?

Vraag 2:

Hoe noem je de temperatuur waarbij condensatie begint?

Vraag 3:

Waarom beslaat een spiegel in de badkamer na het douchen?

Antwoorden op de volgende dia...

Kennischeck: Dauwpunt

✅​

Antwoord 1:

De maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht kan bevatten neemt af.

Antwoord 2:

Het dauwpunt.

Antwoord 3:

De warme waterdamp koelt af tegen de koude spiegel tot onder het dauwpunt.

Relatieve Luchtvochtigheid

De relatieve luchtvochtigheid vertelt ons hoeveel procent van de maximale hoeveelheid waterdamp er werkelijk in de lucht zit.

De Formule

Luchtvochtigheid = (aanwezige waterdamp ÷ maximale waterdamp) × 100%

  • 0%: Totaal droge lucht.

  • 100%: De lucht is verzadigd (dauwpunt is bereikt).

Rekenopdracht

Bij 20°C kan lucht maximaal 17,3 g/m³ waterdamp bevatten. Er is nu 8,65 g/m³ aanwezig. Wat is de luchtvochtigheid?

1.

25%

2.

50%

3.

75%

4.

100%

Antwoorden op de volgende dia...

Rekenopdracht

Bij 20°C kan lucht maximaal 17,3 g/m³ waterdamp bevatten. Er is nu 8,65 g/m³ aanwezig. Wat is de luchtvochtigheid?

1.

25%

2.

50%

👍​

3.

75%

4.

100%

✅​

Hoe ontstaat een stapelwolk?

Opwarming

De zon verwarmt het aardoppervlak, waardoor de lucht vlak boven de grond warm wordt.

Stijging

Warme lucht is lichter en stijgt op (thermiek). Hoe hoger, hoe lager de luchtdruk en temperatuur.

Condensatie

Lucht koelt af tot het dauwpunt. Waterdamp wordt vloeibaar: een wolk ontstaat.

Mooi weer of een bui?

Links: Cumulus (mooiweerwolk). Rechts: Cumulonimbus (buienwolk).

Soorten Stapelwolken

Mooiweerwolken

Als de lucht maar een klein beetje stijgt of de lucht daarboven stabiel is, blijven de wolken plat. Dit zijn de witte 'schaapjes'.

Buienwolken

Als de atmosfeer onstabiel is, blijft de lucht krachtig stijgen. De wolken groeien uit tot enorme torens (Cumulonimbus) van wel 12 km hoog. Hierin bevinden zich sterke stijg- en daalstromen.

De kracht van onweer

Het ontstaan van Bliksem

In een grote buienwolk botsen ijskristallen en waterdruppels hard tegen elkaar.

  • Hierdoor ontstaat statische elektriciteit.

  • De bovenkant van de wolk wordt positief geladen (+).

  • De onderkant wordt negatief geladen (-).

  • Als het verschil te groot wordt, volgt een ontlading: de bliksem.

Donder: Het geluid van hitte

Een bliksemstraal verhit de lucht in een fractie van een seconde tot wel 30.000 °C.

De lucht zet hierdoor explosief uit. Die schokgolf horen wij als de donder.

Hoe ver weg is het onweer?

Zet de stappen in de juiste volgorde om de afstand tot de bliksem te bepalen:

Stop met tellen zodra je de donder hoort

Begin direct met tellen (seconden)

Deel het aantal seconden door drie voor de afstand in km

Zie de lichtflits van de bliksem

Antwoorden op de volgende dia...

Hoe ver weg is het onweer?

Zet de stappen in de juiste volgorde om de afstand tot de bliksem te bepalen:

Zie de lichtflits van de bliksem

1.

Begin direct met tellen (seconden)

2.

Stop met tellen zodra je de donder hoort

3.

Deel het aantal seconden door drie voor de afstand in km

4.

✅​

Feit of Fabel?

Je ziet de bliksem eerder dan dat je de donder hoort omdat licht sneller reist dan geluid.

👍​

WAAR

👎​

ONWAAR

Nu is het tijd om uit te leggen waarom...

Feit of Fabel?

Je ziet de bliksem eerder dan dat je de donder hoort omdat licht sneller reist dan geluid.

👍​

Waarom is dat zo?

a) Omdat de bliksem altijd dichterbij ontstaat dan de donder.

b) Licht gaat met 300.000 km/s, terwijl geluid 'slechts' 340 m/s aflegt.

Antwoorden op de volgende dia...

Feit of Fabel?

Je ziet de bliksem eerder dan dat je de donder hoort omdat licht sneller reist dan geluid.

👍​

✅​

Waarom is dat zo?

a) Omdat de bliksem altijd dichterbij ontstaat dan de donder.

b) Licht gaat met 300.000 km/s, terwijl geluid 'slechts' 340 m/s aflegt. ✅​

Begrippen koppelen

1.

Thermiek

2.

Inversie

3.

Verzadigd

4.

Condenseren

a)

Een laag in de atmosfeer waar de temperatuur juist stijgt met de hoogte.

b)

Opstijgende warme luchtbellen.

c)

De toestand waarin lucht de maximale hoeveelheid waterdamp bevat.

d)

Het overgaan van gasfase naar vloeibare fase.

Begrippen koppelen

✅​

1.

Thermiek

2.

Inversie

3.

Verzadigd

4.

Condenseren

b)

Opstijgende warme luchtbellen.

a)

Een laag in de atmosfeer waar de temperatuur juist stijgt met de hoogte.

c)

De toestand waarin lucht de maximale hoeveelheid waterdamp bevat.

d)

Het overgaan van gasfase naar vloeibare fase.

Zelf aan de slag: Dauwpunt bepalen

Gebruik de grafiek uit je methode. Stel de temperatuur is 25°C en de luchtvochtigheid is 60%.

  1. Bereken hoeveel gram waterdamp er in de lucht zit.

  2. Kijk bij welke temperatuur dit de maximale waarde is.

  3. Dat is je dauwpunt!

Toekomst en Klimaat

Als de aarde opwarmt, wordt de gemiddelde temperatuur hoger. Wat voor effect heeft dit op onweersbuien en neerslag?

Toekomst en Klimaat

Je had kunnen zeggen...

Warme lucht kan meer waterdamp bevatten.

Er is dus meer 'brandstof' voor zware buien.

Buien kunnen veel intenser worden met meer regen in korte tijd.

De kans op extreem onweer neemt toe.

✅​

Samenvatting

  • Dauwpunt: Temperatuur waarbij condensatie begint.

  • Relatieve vochtigheid: Hoe vol de lucht zit t.o.v. het maximum.

  • Thermiek: Motor achter stapelwolken.

  • Wolkentypen: Cumulus (plat) vs. Cumulonimbus (hoog en onweer).

  • Onweer: Ontstaat door elektrische ladingsverschillen in de wolk.