O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Recepten en mengverhoudingen
Het recept is voor 4 personen, maar je kookt voor 6. Op de fles staat 20 ml per 5 liter water. Met een verhoudingstabel reken je het stap voor stap uit.
Les 5 · Verhoudingen herkennen en gebruiken
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Recepten en mengverhoudingen
Het recept is voor 4 personen, maar je kookt voor 6. Op de fles staat 20 ml per 5 liter water. Met een verhoudingstabel reken je het stap voor stap uit.
Les 5 · Verhoudingen herkennen en gebruiken
Over deze les: les 5 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 2, ongeveer 40 minuten. Studenten herkennen verhoudingen in recepten en mengvoorschriften, rekenen met een verhoudingstabel een recept om voor meer of minder personen en gebruiken een mengverhouding (1 deel op 4 delen).
Koppeling: de les hoort bij het domein Verhoudingen herkennen en gebruiken uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 2: verhoudingen in eenvoudige situaties herkennen en er functionele berekeningen mee uitvoeren, en een passende aanpak kiezen zoals de verhoudingstabel. Het voorbeeld van een recept voor 4 omrekenen naar 6 personen komt uit de rekeneisen zelf. De situaties zijn rechttoe rechtaan, met één of twee stappen en zonder notaties als 1 : 4. Image credit: Pancrat, CC BY-SA 3.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan een verhouding herkennen in een recept of op een etiket.
2
Je kan een recept omrekenen voor meer of minder personen met een verhoudingstabel.
3
Je kan uitrekenen hoeveel je nodig hebt bij een mengverhouding.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 5
Je kookt voor meer mensen dan in het recept staat. Wat doe jij?
Ik reken het precies om
Ik gok een beetje
Ik doe alles keer twee
Ik kook eigenlijk nooit
Startvraag: vraag wie 'alles keer twee' doet en of dat altijd klopt. Bij 4 naar 8 personen wel, bij 4 naar 6 niet. Vandaag leer je een manier die altijd werkt: de verhoudingstabel.
K E R N B E G R I P
LES 5
Verhouding
Bij een verhouding horen twee hoeveelheden bij elkaar. 300 gram pasta voor 4 personen. Komen er meer mensen, dan heb je ook meer pasta nodig. Allebei worden ze even veel keer zo groot.
Kernbegrip: woorden als 'per', 'voor' en 'op' wijzen vaak op een verhouding: 300 gram per 4 personen, 20 ml op 5 liter water, 1 deel siroop op 5 delen water. Vraag studenten om zelf een voorbeeld uit hun opleiding: een kapper mengt haarverf, een monteur mengt brandstof voor een tweetakt, een kok volgt een recept.
V E R H O U D I N G S T A B E L
LES 5
Rekenen in een verhoudingstabel
In een verhoudingstabel zet je twee rijen onder elkaar. Wat je bij de ene rij doet, doe je ook bij de andere.
Recept: 600 gram broccoli voor 4 personen.
Voor 2 personen: de helft, 300 gram.
Voor 6 personen: 4 + 2 personen, dus 600 + 300 = 900 gram.
Uitleg: teken de tabel op het bord. Bovenste rij personen: 4, 2, 6. Onderste rij gram: 600, 300, 900. Laat zien dat je kunt halveren, verdubbelen en optellen. Je hoeft niet via 1 persoon te rekenen als het makkelijker kan.
Extra voor snelle studenten: hoeveel broccoli voor 10 personen? (4 + 4 + 2 personen = 600 + 600 + 300 = 1500 gram)
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 5
Stamppot voor 6 personen
Een recept voor 4 personen gebruikt 1000 gram aardappelen. Jij kookt in de stagekeuken voor 6 personen. Hoeveel aardappelen heb je nodig?
W E R K B O N
personen 4 2 6
gram 1000 500 1500
Halveren:
1000 : 2 = 500 gram
Optellen:
1000 + 500 = 1500 gram
Je hebt 1500 gram nodig, anderhalve kilo
Uitwerking: de tabel bovenaan laat de stappen zien. Eerst halveren (van 4 naar 2 personen, van 1000 naar 500 gram), dan optellen (4 + 2 = 6 personen, 1000 + 500 = 1500 gram). Controle via 1 persoon: 1000 : 4 = 250 gram, 6 x 250 = 1500 gram. Het komt overeen.
V R A A G
LES 5
Een recept voor 4 personen gebruikt 200 gram rijst. Hoeveel rijst heb je nodig voor 8 personen?
200 gram
800 gram
204 gram
400 gram
Antwoord: D. 8 personen is twee keer zoveel als 4, dus ook twee keer zoveel rijst: 2 x 200 = 400 gram. Wie 800 kiest, doet keer 4. Wie 204 kiest, telt 4 personen op bij 200 gram.
M E N G E N
LES 5
Delen mengen
Een mengverhouding zegt hoeveel delen je van elk mengt. Op een fles siroop staat: 1 deel siroop op 5 delen water.
Doe je 1 glas siroop, dan doe je er 5 glazen water bij. Doe je 2 glazen siroop, dan 10 glazen water.
Ook een kapper, een schilder en een schoonmaker mengen elke dag volgens zo'n verhouding.
Uitleg: let op het verschil tussen delen en totaal. 1 deel siroop op 5 delen water geeft samen 6 delen limonade. Dat verschil komt terug in de mcq over siroop. Lees altijd goed wat er op het etiket staat: hoeveel van het middel en hoeveel water.
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 5
Schoonmaakmiddel in de emmer
Op een fles allesreiniger staat: 20 ml op 5 liter water. Je emmer heeft 10 liter water. Hoeveel ml allesreiniger doe je erin?
W E R K B O N
5 liter water: 20 ml
10 liter = 2 x 5 liter
2 x 20 ml = 40 ml
Je doet er 40 ml in
Uitwerking: 10 liter is twee keer zoveel water als 5 liter, dus ook twee keer zoveel middel: 2 x 20 = 40 ml. Bespreek waarom de verhouding ertoe doet: te veel middel laat een plakkerige laag achter en kost geld, te weinig maakt niet goed schoon. De fles en de dosering zijn een voorbeeld; volg op het werk altijd het etiket.
V R A A G
LES 5
Een schilder mengt 1 deel verdunner op 4 delen verf. Hij gebruikt 2 liter verf. Hoeveel verdunner heeft hij nodig?
0,5 liter
1 liter
8 liter
2 liter
Antwoord: A. 4 delen verf is 2 liter, dus 1 deel is 2 : 4 = 0,5 liter. Hij heeft een halve liter verdunner nodig. Wie 8 liter kiest, doet 2 x 4 in plaats van 2 : 4. De verhouding is een voorbeeld; op het werk volg je wat de fabrikant op het blik zet.
V R A A G
LES 5
Voor de kantine maak je limonade: 1 deel siroop op 5 delen water. Je gebruikt 100 ml siroop. Hoeveel water doe je erbij?
600 ml
20 ml
500 ml
105 ml
Antwoord: C. 1 deel is 100 ml, dus 5 delen water is 5 x 100 = 500 ml. Samen heb je dan 600 ml limonade. Wie 600 kiest, rekent de hele kan uit in plaats van alleen het water. Wie 20 ml kiest, deelt 100 door 5.
O P D R A C H T
LES 5
Pannenkoeken voor de hele groep
1
Het recept voor 4 personen: 250 gram meel, 500 ml melk en 2 eieren.
2
Maak een verhoudingstabel. Reken uit wat je nodig hebt voor 2, 8 en 6 personen.
3
Vergelijk met je buur. Hoe kwamen jullie op de hoeveelheden voor 6 personen?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: antwoorden: 2 personen: 125 gram meel, 250 ml melk, 1 ei. 8 personen: 500 gram meel, 1000 ml (1 liter) melk, 4 eieren. 6 personen: 4 + 2 personen, dus 250 + 125 = 375 gram meel, 500 + 250 = 750 ml melk, 2 + 1 = 3 eieren.
Extra voor snelle studenten: hoeveel heb je nodig voor 20 personen? (5 x het recept: 1250 gram meel, 2500 ml melk, 10 eieren)
J O U W A N T W O O R D
LES 5
Een recept voor 4 personen gebruikt 1 ui. Jij kookt voor 10 personen. Hoeveel uien gebruik je? Leg uit hoe je dat bedacht.
Open vraag: 10 personen is 4 + 4 + 2 personen, dus 1 + 1 + een halve ui = 2,5 uien. Een halve ui is lastig: je neemt 2 grote of 3 kleine uien. Bespreek dat je in de keuken soms verstandig afrondt. Bij zout of kruiden ben je voorzichtiger dan bij uien: daar proef je eerst.
S T E L L I N G
LES 5
Een recept omrekenen hoeft niet precies: op gevoel gaat ook prima.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: er is geen goed of fout antwoord, maar laat studenten hun keuze uitleggen. Bij een stamppot is wat meer of minder broccoli geen ramp. Bij bakken, bij schoonmaakmiddel of bij haarverf maakt de verhouding wel verschil. Vraag naar voorbeelden uit hun eigen opleiding.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Verhouding herkennen
Recept omrekenen
Mengverhouding
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Wat is voordeliger?
Een groot pak of twee kleine? Volgende les vergelijk je prijzen eerlijk: per kilo, per liter of per stuk. Zo zie je of een groot pak echt goedkoper is.
Je kan prijzen vergelijken door de hoeveelheden gelijk te maken.
Je kan de prijs per stuk of per kilo uitrekenen.
Volgende les: Verhoudingen 2, les 6 van de serie.
Image credit: LessonUp